Luận án CS an sinh xã hội tại Điện Biên (2004-2014) - Nguyễn Thị Thắm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ THẮM QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI, NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI NGUYỄN THỊ THẮM QUÁ TRÌNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014 Chuyên ngành : Lịch sử Việt Nam Mã số : 9.13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Đinh Quang Hải HÀ NỘI, NĂM 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, tư liệu trong luận án đều được khai thác từ các tài liệu có nguồn gốc rõ ràng; những phát hiện, kết luận đưa ra trong luận án là kết quả nghiên cứu của tác giả luận án. Tác giả luận án MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ MỞ ĐẦU.1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU.

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở nước ngoài. Các công trình nghiên cứu về an sinh xã hội ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến lĩnh vực an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên.

Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã được công bố. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu làm rõ.29 Chương 2: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CÔNG TÁC AN SINH XÃ HỘI Ở TỈNH ĐIỆN BIÊN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014. Một số vấn đề lý luận và khái quát tình hình an sinh xã hội tỉnh Điện Biên trước năm 2004.

Khái niệm về an sinh xã hội và chính sách an sinh xã hội. Một số vấn đề lý luận về ASXH. Những yếu tố tác động đến an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014. Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội.

Tình hình ASXH ở tỉnh Điện Biên trước khi tách tỉnh. Quá trình đổi mới chủ trương của Đảng và Đảng bộ tỉnh Điện Biên trong công tác thực hiện chính sách an sinh xã hội. Chủ trương của Đảng về thực hiện chính sách an sinh xã hội. Đảng bộ tỉnh Điện Biên vận dụng chủ trương của Đảng thực hiện chính sách an sinh xã hội ở địa phương.58 Tiểu kết chương 2.66 Chương 3: TỈNH ĐIỆN BIÊN TRIỂN KHAI THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2014.

Thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo. Quá trình thực hiện chính sách xóa đói giảm nghèo. Kết quả thực hiện chính sách về XĐGN ở tỉnh Điện Biên. Giải quyết việc làm cho người lao động.

Quá trình giải quyết việc làm cho người lao động. Kết quả giải quyết việc làm cho người lao động. Thực hiện chính sách đối với người có công. Thực hiện chế độ, chính sách đối với người có công.

Phong trào đền ơn đáp nghĩa. Thực hiện chính sách BHXH và bảo trợ xã hội.1 Chính sách BHXH cho người dân. Thực hiện chính sách bảo trợ xã hội. Bảo đảm mức tối thiểu các dịch vụ xã hội cơ bản cho người dân.

Chính sách bảo đảm giáo dục.2 Chính sách hỗ trợ về y tế cho người nghèo. Chính sách đảm bảo mức tối thiểu về nhà ở, nước sạch và thông tin cho người dân.96 Tiểu kết chương 3.101 Chương 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM. Thành tựu, hạn chế và nguyên nhân. Những hạn chế chủ yếu.

Nguyên nhân của thành tựu và hạn chế. Đặc điểm quá trình thực hiện chính sách ASXH của tỉnh Điện Biên và những vấn đề đặt ra. Đặc điểm nổi bật trong chính sách an sinh xã hội. Những vấn đề đặt ra trong quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên.

Một số kinh nghiệm.131 Tiểu kết chương 4. 146 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO BẢNG CHỮ CÁI VIẾT TẮT An sinh xã hội: ASXH Bảo hiểm thất nghiệp: BHTN Bảo hiểm y tế: BHYT Bảo hiểm xã hội: BHXH Chủ nghĩa xã hội CNXH Cơ cấu kinh tế: CCKT Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: CNH,HĐH Giáo dục và đào tạo GD&ĐT Hội đồng nhân dân: HĐND Khoa học và công nghệ KH&CN Kinh tế - Xã hội: KT-XH Lao động, thương binh và xã hội LĐ-TB&XH Tổng thu nhập của tỉnh: GDRP Ủy ban nhân dân: UBND Xã hội chủ nghĩa XHCN Xóa đói giảm nghèo: XĐGN DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Bảng 2. Lịch sử dân số Điện Biên. Hộ đói nghèo tỉnh Điện Biên năm 2004.

Kết quả thu BHXH giai đoạn 1995 – 2004. Quá trình phát triển dân số Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014).1: Thu nhập bình quân đầu người một tháng theo nguồn thu. Nhận thức của người dân về tác động của chính sách ASXH.1: Hệ thống an sinh xã hội ở tỉnh Điện Biên. Lý do chọn đề tài An sinh xã hội được coi là sản phẩm của xã hội tiến bộ, có vai trò đặc biệt quan trọng nhằm xây dựng và phát triển con người, đem lại cuộc sống hạnh phúc cho con người, góp phần lành mạnh hóa xã hội và phát triển bền vững đất nước.

ASXH đã trở thành vấn đề trung tâm trong chiến lược phát triển bền vững của mỗi nước và thu hút sự quan tâm của toàn xã hội. Ở Việt Nam, sau hơn 30 năm thực hiện đường lối đổi mới đất nước do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, hệ thống ASXH ngày càng thể hiện vai trò to lớn trong việc góp phần ổn định đời sống của người lao động; Đảm bảo an toàn, ổn định cho toàn bộ nền kinh tế - xã hội; Làm tăng thêm mối quan hệ gắn bó giữa người lao động, người sử dụng lao động và Nhà nước thông qua các hoạt động bảo hiểm đối với người lao động; Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội; Làm giảm bớt khoảng cách giữa người giàu và người nghèo, vùng giàu và vùng nghèo, hướng tới đảm bảo sự tiến bộ và công bằng xã hội. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI khẳng định: “Chính sách xã hội có vai trò đặc biệt quan trọng, là mục tiêu, là động lực để phát triển nhanh và bền vững trong mọi giai đoạn phát triển… không ngừng cải thiện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người có công và đảm bảo ASXH là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng của Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị và toàn xã hội” [68, tr. Điện Biên là một tỉnh miền núi, biên giới thuộc vùng Tây Bắc của Tổ quốc, được chia tách từ tỉnh Lai Châu thành hai tỉnh: Lai Châu và Điện Biên theo phê chuẩn của Quốc hội khóa X ngày 26/11/2003.

Nhân dân các dân tộc trong tỉnh Điện Biên có truyền thống yêu nước, đoàn kết, cần cù, sáng tạo trong lao động, luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, tin tưởng vào công cuộc đổi mới. Song điều kiện tự nhiên, KT-XH của tỉnh Điện Biên gặp nhiều khó khăn do địa hình đồi núi dốc, hiểm trở, chia cắt mạnh, thường xuyên xảy ra thiên tai, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất gây thiệt hại nghiêm trọng về người và vật chất; kinh tế chậm phát 1 triển, trong khi tỷ lệ người DTTS chiếm đa số (85%), trình độ dân trí và đời sống người dân trong tỉnh vẫn luôn ở mức thấp so với cả nước, nhất là ở khu vực vùng cao, biên giới. Vì vậy, cùng với việc tập trung phát triển kinh tế, thực hiện chính sách ASXH trở thành nhiệm vụ chiến lược của tỉnh Điện Biên. Được sự quan tâm của Đảng bộ, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và người dân, quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014 đã đạt được những thành tựu quan trọng, không chỉ góp phần ổn định và cải thiện đời sống dân cư, mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, dân chủ, công bằng trong cộng đồng, an toàn trong xã hội và an ninh quốc phòng trong tỉnh.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, công tác ASXH của tỉnh Điện Biên trên thực tế vẫn còn tồn tại những vấn đề bất cập, khó khăn và bộc lộ nhiều mặt còn hạn chế cả từ chủ trương đến tổ chức chỉ đạo, thực hiện. Nhiều chỉ số về ASXH của tỉnh còn thấp hơn so với khu vực và thấp hơn nhiều so với mức trung bình chung của cả nước. Nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về ASXH của tỉnh Điện Biên để thấy được những ưu điểm,thành tựu và cả những tồn tại, hạn chế của quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ đó rút ra một số kinh nghiệm nhằm giúp cho Đảng bộ tỉnh Điện Biên có thêm tài liệu tham khảo về chính sách ASXH và quá trình thực hiện chính sách đó, góp phần cung cấp thêm về lý luận và thực tiễn trong việc giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt là ASXH trong tỉnh, trong khu vực Tây Bắc và cả nước. Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài: “Quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014” làm luận án Tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Việt Nam.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Làm sáng rõ quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên sau 10 năm thành lập tỉnh (2004 - 2014), nhằm đúc kết những kinh nghiệm, góp phần 2 cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn, giúp cấp ủy, chính quyền các cấp tỉnh Điện Biên ngày càng hoàn thiện tốt hơn chính sách và thực hiện chính sách ASXH trong tỉnh. Nhiệm vụ nghiên cứu Luận án tập trung giải quyết một số nhiệm vụ cơ bản sau: Một là, Hệ thống hóa và tổng quan tình hình nghiên cứu về ASXH và thực hiện chính sách ASXH của các công trình nghiên cứu đã công bố ở trong nước và trên thế giới, rút ra các kết luận về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác ASXH. Hai là, phân tích bối cảnh lịch sử và chỉ rõ những yếu tố tác động đến ASXH và thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên.

Ba là, Trình bày thực trạng quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Điện Biên từ năm 2004 đến năm 2014 trên 6 trụ cột: Xóa đói giảm nghèo; Giải quyết việc làm; Chính sách đối với người có công; Bảo hiểm xã hội; Bảo trợ xã hội và dịch vụ xã hội cơ bản.