Luận án Cải cách thể chế hành chính: Thực tiễn TP. Hồ Chí Minh - Lâm Quang Sinh

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------- LÂM QUANG SINH CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2023 1 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------- LÂM QUANG SINH CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính Mã số : 9 38 01 02 Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Đăng Dung HÀ NỘI – 2023 2 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu và trích dẫn trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lâm Quang Sinh 3 LỜI CẢM ƠN Sau một thời gian dài nghiên cứu, Luận án “Cải cách thể chế hành chính từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” đã hoàn thành, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, đồng nghiệp, bạn bè và người thân. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến người thầy hướng dẫn GS. Nguyễn Đăng Dung đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo, động viên tôi trong suốt thời gian thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn đến Lãnh đạo Học viện Khoa học xã hội, các thầy cô ở Học viện Khoa học xã hội đã chỉ bảo, góp ý, hỗ trợ tôi rất nhiều trong việc tìm kiếm tư liệu cũng như nâng cao phương pháp, kỹ năng viết luận án.

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến gia đình, người thân và bạn bè đã luôn động viên, khuyến khích, giúp đỡ cho tôi vượt qua những khó khăn trong quá trình nghiên cứu, học tập và hoàn thành Luận án này. Tuy nhiên, do nội dung nghiên cứu, vấn đề muốn bao quát khá rộng, vì vậy chắn chắn Luận án không tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rất mong nhận được sự góp ý nhiều hơn của các nhà khoa học, các thầy cô giáo để luận án được hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả công tác cải cách thể chế hành chính tại thành phố Hồ Chí Minh cũng như đáp ứng mô hình chính quyền đô thị tại Việt Nam. Trân trọng cảm ơn! TÁC GIẢ LUẬN ÁN Lâm Quang Sinh 4 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của nghiên cứu 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5.

Những đóng góp mới của luận án 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án 7. Bố cục của luận án CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến cải cách thể chế hành chính 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến cải cách thể chế hành chính tại thành phố Hồ Chí Minh 1. Các công trình liên quan đến xây dựng chính quyền đô thị 1. Đánh giá tình hình nghiên cứu 1. Những vấn đề đặt ra cần được luận án nghiên cứu, giải quyết KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH TRONG XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ 2.

Những vấn đề lý luận cải cách thể chế hành chính nhà nước 2. Những vấn đề lý luận cải cách thể chế hành chính về xây dựng chính quyền đô thị. Nội dung cải cách thể chế hành chính (tổ chức hoạt động các cấp hành chính) KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH TRONG XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 3. Cải cách thể chế hành chính về tổ chức và hoạt động của chính quyền đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh 3.

Những kết quả đạt được 5 3. Một số vấn đề còn vướng mắc 3. Nguyên nhân của các hạn chế, bất cập KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TIẾP TỤC CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 4. Giải pháp cải cách thể chế hành chính để hoàn thiện chính quyền đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh 4.

Giải pháp cải cách thể chế hành chính từ thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 KẾT LUẬN CHUNG DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 6 MỤC LỤC (CHI TIẾT) MỞ ĐẦU 10 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu………………………………………………. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu…………………………………………. Mục đích nghiên cứu…………………………………………………….

Nhiệm vụ nghiên cứu…………………………………………………… 13 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu…………………………………………. Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………. Phạm vi nghiên cứu……………………………………………………….

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu……………………………. Những đóng góp mới của luận án………………………………………… 15 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án…………………………………. Bố cục của luận án……………………………………………………….

16 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN……………………………………………………. Các công trình nghiên cứu liên quan đến cải cách thể chế hành chính…. Các công trình nghiên cứu liên quan đến cải cách thể chế hành chính tại thành phố Hồ Chí Minh…………………. Các công trình nghiên cứu liên quan đến xây dựng chính quyền đô thị.

Các công trình nghiên cứu trong nước…………………………………. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài………………………………. Đánh giá tình hình nghiên cứu…………………………………………… 28 1. Những vấn đề đặt ra cần được luận án nghiên cứu, giải quyết ………….

30 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1……………………………………………………. 35 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH TRONG XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ 36 2. Những vấn đề lý luận về cải cách thể chế hành chính nhà nước. Những vấn đề lý luận cải cách thể chế hành chính về xây dựng chính quyền đô thị …………………………… 45 2.

Đặc điểm, vai trò của cải cách thể chế hành chính về xây dựng chính quyền đô thị…………………………………………………………………… 46 2. Các yếu tố tác động đến cải cách thể chế hành chính về xây dựng chính quyền đô thị…………………………………………………………………… 54 2. Nội dung của cải cách thể chế hành chính (tổ chức hoạt động các cấp 62 7 hành chính )…………………………………. Cải cách thể chế hành chính cấp tỉnh ………………………………… 62 2.

Cải cách thể chế hành chính cấp huyện ……………………………… 67 2. Cải cách thể chế hành chính cấp xã………………………. 68 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2……………………………………………………. 75 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH TRONG XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH …………………………………………………………………… 76 3.

Cải cách thể chế hành chính về tổ chức và hoạt động của chính quyền đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh……………………………………………… 76 3. Mô hình chính quyền đô thị ……………………………………………. Tổ chức hoạt động các cấp hành chính nhà nước tại thành phố Hồ Chí Minh…………………………………………………………………………… 95 3. Tổ chức hoạt động cấp thành phố…………………………………….

Tổ chức hoạt động cấp huyện………………………………………… 99 3. Tổ chức hoạt động cấp xã, phường …………………………………. Những kết quả đạt được …………………………………………. Một số vấn đề còn vướng mắc…………………………………………….

Nguyên nhân của các hạn chế, bất cập….……………………………………… 123 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3…………………………………………………. 133 CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP TIẾP TỤC CẢI CÁCH THỂ CHẾ HÀNH CHÍNH TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH …………………………………………………………………………………. Giải pháp cải cách thể chế hành chính để hoàn thiện chính quyền đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh…………………………………………………………. Giải pháp cải cách thể chế hành chính từ thực tiễn tại thành phố Hồ Chí Minh……………………………………………………….

147 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4…………………………………………………. 153 KẾT LUẬN CHUNG………………………………………………………. 155 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ…………. 157 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………….

158 Tài liệu Tiếng Việt…………………………………………………………… 158 Tài liệu nước ngoài…………………………………………………………. 167 8 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BMHC : Bộ máy hành chính CCHC : Cải cách hành chính CQĐT : Chính quyền đô thị DNNN : Doanh nghiệp nhà nước HĐND : Hội đồng nhân dân KT-XH : Kinh tế - xã hội QLHC : Quản lý hành chính QLNN : Quản lý nhà nước UBND : Uỷ ban nhân dân TP.HCM : Thành phố Hồ Chí Minh TTHC : Thủ tục hành chính VBQPPL : Văn bản quy phạm pháp luật XHCN : Xã hội chủ nghĩa 9 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới với mục tiêu tổng quát là hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; có hệ thống pháp luật hoàn thiện, được thực hiện nghiêm minh, nhất quán; thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân; quyền lực nhà nước là thống nhất, được phân công rành mạch, phối hợp chặt chẽ, kiểm soát hiệu quả; nền hành chính, tư pháp chuyên nghiệp, pháp quyền, hiện đại; bộ máy nhà nước tinh gọn, trong sạch, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có đủ phẩm chất, năng lực, thực sự chuyên nghiệp, liêm chính; quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả; đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững, trở thành nước phát triển, có thu nhập cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa vào năm 2045. Trong đó, tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính (CCHC) mà trọng tâm là yêu cầu về cải cách thể chế trong CCHC của Chính phủ.

Chính phủ Việt Nam đang nỗ lực cải cách thể chế hành chính nhằm nâng cao năng lực quản lý hành chính nhà nước, tăng cường hiệu lực, hiệu quả trong công tác điều hành. Có thể nói một trong những đột phá về thể chế hành chính trong giai đoạn hiện nay chính là xây dựng chính quyền đô thị, bởi vì việc tổ chức mô hình chính quyền đô thị sẽ phát huy vai trò chủ động, trách nhiệm, sáng tạo trong quá trình phục vụ người dân một cách tốt nhất, đáp ứng sự hài lòng của tổ chức, cá nhân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Trong khi đó, để chuẩn bị cho việc thực hiện mô hình chính quyền đô thị, cần phải đề ra nhiều giải pháp để nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong công tác quản lý nhà nước, hướng tới người dân để phục vụ. Sau các Nghị quyết của Quốc hội, hiện nay Chính phủ đã ban hành các Nghị định về mô hình tại thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) và Đà Nẵng.

Ngày 01/7/2021 là dấu mốc quan trọng khi tại cả ba thành phố đầu tàu đều bắt đầu triển khai các Nghị quyết này. Dù đều là chính quyền đô thị, song ba mô hình ở ba thành phố lại có những điểm khác nhau.