Luận án tiến sĩ: Vai trò tổ chức chính trị-xã hội cấp cơ sở trong đảm bảo an sinh xã hội nông thôn - Trường hợp 2 xã (Nguyễn Thanh Thủy, Học viện KHXH)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------- NGUYỄN THANH THỦY VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ-XÃ HỘI CẤP CƠ SỞ TRONG VIỆC ĐẢM BẢO AN SINH XÃ HỘI CHO CƯ DÂN NÔNG THÔN: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI 2 XÃ LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội - 2020 luan an VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------- NGUYỄN THANH THỦY VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC CHÍNH TRỊ-XÃ HỘI CẤP CƠ SỞ TRONG VIỆC ĐẢM BẢO AN SINH XÃ HỘI CHO CƯ DÂN NÔNG THÔN: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TẠI 2 XÃ Ngành: Xã hội học Mã số: 9 31 03 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. Bùi Quang Dũng Hà Nội - 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các dữ liệu và kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng ai khác công bố trong bất kỳ công trình nào. Tác giả luận án Nguyễn Thanh Thủy luan an MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. CHỮ VIẾT TẮT.

DANH MỤC BẢNG. DANH MỤC BIỂU. DANH MỤC HỘP. DANH MỤC HÌNH.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án.

Đóng góp mới về khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Cơ cấu của luận án. 12 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Vị trí các tổ chức CT-XH trong hệ thống chính trị Việt Nam.

Vị trí các tổ chức CT-XH nhìn từ các văn bản pháp luật của Nhà nước. Vị trí của các tổ chức CT-XH nhìn từ văn bản nội bộ của các tổ chức. Chính sách xã hội. Vai trò của các tổ chức CT-XH trong vận động dân chủ cơ sở tại địa phương.

Vai trò của các tổ chức CT-XH trong xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế- xã hội .25 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Định nghĩa các khái niệm làm việc. Thao tác hóa khái niệm. Các cách tiếp cận lý thuyết của đề tài.

Hệ thống các chính sách an sinh xã hội. Khái quát tình hình kinh tế-xã hội của đất nước và địa bàn khảo sát. Đặc điểm và cơ cấu mẫu khảo sát. Khung/lược đồ phân tích .67 Chương 3: CÁC TỔ CHỨC CT-XH THAM GIA TRIỂN KHAI CÁC CHÍNH SÁCH TRỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN.

Hỗ trợ thông tin, tư vấn phát triển sản xuất. Đào tạo nghề và giới thiệu việc làm.1 Đào tạo nghề .2 Giới thiệu việc làm. Hỗ trợ vay vốn thông qua hệ thống tín dụng địa phương .93 Chương 4: CÁC TỔ CHỨC CT-XH TRIỂN KHAI CÁC HOẠT ĐỘNG TRỢ GIÚP XÃ HỘI TẠI NÔNG THÔN. Trợ giúp xã hội thường xuyên.

Trợ giúp thường xuyên ở cấp độ toàn quốc. Trợ giúp thường xuyên ở cấp độ địa phương, tổ chức. Trợ giúp xã hội đột xuất .137 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .149 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ .151 TÀI LIỆU THAM KHẢO .165 luan an CHỮ VIẾT TẮT ASXH An sinh xã hội BCH Trung ương Đảng Ban chấp hành Trung ương Đảng BCH Ban chấp hành BHXH Bảo hiểm xã hội CT-XH Chính trị-xã hội Đoàn TN Đoàn thanh niên Hội CCB Hội Cựu chiến binh Hội ND Hội Nông dân Hội PN Hội Phụ nữ KHKT Khoa học kỹ thuật KH-CN Khoa học công nghệ KTXH Kinh tế xã hội LĐTB&XH Lao động, thương binh và xã hội NHNo&PTNT Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn NKT Người khuyết tật NTL Người trả lời NTM Nông thôn mới PVS Phỏng vấn sâu SXKD Sản xuất kinh doanh THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TGĐX Trợ giúp đột xuất TGXH Trợ giúp xã hội TLN Thảo luận nhóm Tổ TK & VV Tổ tiết kiệm và vay vốn UBND Ủy ban nhân dân UBTW MTTQ Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc VBSP/NHCSXH Ngân hàng chính sách xã hội XĐGN Xóa đói giảm nghèo luan an DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Các giá trị mà hội viên nhận được khi tham gia vào tổ chức (%).

Các dạng hỗ trợ nhận được từ các tổ chức (%). Thực trạng tiếp cận mạng lưới tín dụng của người dân. Vốn ủy thác của NHCSXH thông qua Hội Nông dân và Hội Phụ nữ. Thống kê số lượng hội viên của Hội Nông dân và Hội Cựu chiến binh xã Khánh Hòa, huyện U Minh, tỉnh Cà Mau (người).

Các hình thức ủng hộ từ thiện theo các nhóm (%) .128 luan an DANH MỤC BIỂU Biểu 3. Tỷ lệ giữa những người biết và người tham gia một số hoạt động tại địa phương (%). Một số hình thức hỗ trợ người dân phát triển sản xuất ở các đoàn thể (%). Các tổ chức CT-XH tham gia các khâu trong hoạt động đào tạo nghề cho người lao động(%).

Trình độ học vấn của những người có và không có được việc làm do các tổ chức CT-XH giới thiệu (%). Nguyên nhân NTL không được giới thiệu việc làm từ các đoàn thể theo mức thu nhập hộ gia đình (%). Mức sống hộ gia đình của người tham gia vay vốn NHCSXH ở mỗi đoàn thể (%). Lợi ích mà hội viên nhận được khi tham gia các đoàn thể (%).

Lý do NTL tham gia vào các tổ chức CT-XH (%). Tỷ lệ tham gia các tổ chức đoàn thể vì được vay vốn ưu đãi (%). Các hình thức trợ giúp xã hội tại địa bàn khảo sát (%). Người dân biết đến các hoạt động trợ giúp xã hội thông qua các nguồn (%).

Các giá trị tinh thần mà hội viên nhận được khi tham gia tổ chức (%). Mức độ tham gia của các tổ chức trong vận động đóng góp từ thiện (%). Người dân biết đến hoạt động đóng góp từ thiện của các đoàn thể thông qua các hình thức (%). Trợ giúp các hộ gia đình xã Khánh Hòa, tỉnh Cà Mau gặp vấn đè nhà ở (%).

Người dân đánh giá vai trò tổ chức các chương trình ủng hộ, quyên gips của chính quyền và đoàn thể (%) .139 luan an DANH MỤC HỘP Hộp 3. Tình hình đào tạo nghề, tập huấn, chuyển giao KHKT tại các địa phương. Sàn giao dịch việc làm: kết nối người lao động và doanh nghiệp. Đoàn Thanh niên xã Ninh Lai, Sơn Dương, Tuyên Quang với mô hình hỗ trợ, giới thiệu việc làm cho đoàn viên.

Nguồn vay vốn của người dân. Mô hình hỗ trợ hội viên của Hội Phụ nữ. Mô hình hỗ trợ xây nhà cho hộ gia đình nghèo của Đoàn Thanh niên .137 luan an DANH MỤC HÌNH Hình 3. Mối quan hệ giữa các tổ chức tín dụng chính thức với hộ nông dân.

Tỷ lệ cho vay vốn giữa các đoàn thể (%). Đối tượng tham gia vay vốn tại các đoàn thể thông qua NHCSXH (%). Các bước tiến hành vay vốn từ vốn vay ủy thác của NHCSXH thông qua các đoàn thể .105 luan an MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Điều 9, Hiến pháp năm 1980 quy định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam- bao gồm các chính đảng, Tổng công đoàn Việt Nam, tổ chức liên hiệp nông dân tập thể Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam và các thành viên khác của Mặt trận - là chỗ dựa vững chắc của Nhà nước.

Mặt trận phát huy truyền thống đoàn kết toàn dân, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân, tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân, giáo dục và động viên nhân dân đề cao ý thức làm chủ tập thể, ra sức thi đua xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc”. Kể từ khi được thành lập, các tổ chức CT-XH1 giữ vai trò vận động, tập hợp các tầng lớp nhân dân tham gia đấu tranh giành chính quyền, chống giặc ngoại xâm, thống nhất và xây dựng đất nước. Từ khi Đổi mới, các văn bản pháp luật, chính sách về các tổ chức CT-XH một mặt cho thấy sự thay đổi trong tư duy lý luận của Đảng về vị trí, vai trò của các tổ chức CT-XH trong bối cảnh đất nước tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mặt khác, các văn bản này cũng ghi nhận nỗ lực của Đảng và Nhà nước trong việc tạo hành lang pháp lý, điều kiện thuận lợi để các tổ chức CT-XH phát huy được vai trò trong xây dựng và phát triển đất nước trong tình hình mới.

Bên cạnh đó, các tổ chức CT-XH cũng nhận thức rất rõ vị trí, nhiệm vụ của mình, trong đó vận động, đoàn kết nhân dân vẫn được xác định là nhiệm vụ chủ đạo. Hiến pháp năm 2013 đã chỉ rõ, vai trò của các tổ chức CT-XH là “đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của thành viên, hội viên tổ chức mình”. Hiện nay, các tổ chức CT-XH còn chứng tỏ vai trò nhiều hơn trong phát triển kinh tế - xã hội bằng việc tham gia bổ sung, hỗ trợ các dịch vụ xã hội cho Chính phủ. Từ giữa thập niên 90, người ta biết đến các tổ chức CT-XH nhiều hơn thông qua việc tham gia trong các chương trình xóa đói giảm nghèo không những với tư cách là tổ chức trợ giúp trực tiếp mà còn là cầu nối giữa người dân với các gói trợ giúp phát triển.

Các tổ chức này có vai trò quan trọng trong việc điều hành các chương trình tín 1 Đề tài này do đặt trọng tâm nghiên cứu vào các tổ chức CT-XH ở các xã nông thôn nên các tổ chức CT-XH được xem xét bao gồm: Mặt trận tổ quốc, Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh. 1 luan an dụng tại các địa phương và nó thực sự có ý nghĩa khi Ngân hàng Chính sách xã hội bắt đầu giao phó các chương trình tín dụng cho Hội phụ nữ, Hội nông dân, Hội cựu chiến binh và Đoàn thanh niên. Sự tham gia của các tổ chức CT-XH vào những chương trình giảm nghèo một mặt nâng cao hiệu quả của chương trình, mặt khác cũng cho thấy những biến đổi về vai trò nhằm thích ứng với bối cảnh mới của các tổ chức này. Thực tế trên cho thấy, hiện nay các tổ chức CT-XH đang đứng trước rất nhiều cơ hội cũng như thách thức, các tổ chức này ngày càng thể hiện vai trò của mình trên nhiều lĩnh vực, hoạt động trong cộng đồng với mục tiêu chung hướng tới đảm bảo cuộc sống tốt hơn cho các thành viên.