Luận án tiến sĩ đảng bộ quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng từ năm 1986 đến năm

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án là công trình nghiên cứu độc lập của riêng tác giả. Các tài liệu, số liệu trong luận án là trung thực, chính xác và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, không trùng lặp với các công trình khoa học đã được công bố. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Bùi Lê Phong 4 MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC MỞ ĐẦU 5 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 10 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 10 1.

Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục nghiên cứu 27 Chƣơng 2 CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ QUÂN ĐỘI VỀ CÔNG TÁC TƢ TƢỞNG (1986 - 1991) 33 2. Những yếu tố tác động đến Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng 33 2. Chủ trương của Đảng bộ Quân đội về công tác tư tưởng 48 2. Đảng bộ Quân đội chỉ đạo thực hiện công tác tư tưởng 57 Chƣơng 3 CHỦ TRƢƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ QUÂN ĐỘI VỀ TĂNG CƢỜNG CÔNG TÁC TƢ TƢỞNG (1991 - 1996) 80 3.

Những yếu tố mới tác động đến Đảng bộ Quân đội lãnh đạo tăng cường công tác tư tưởng 80 3. Đảng bộ Quân đội chủ trương tăng cường công tác tư tưởng 94 3. Sự chỉ đạo của Đảng bộ Quân đội tăng cường công tác tư tưởng 100 Chƣơng 4 NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM 123 4. Nhận xét quá trình Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng (1986 - 1996) 123 4.

Kinh nghiệm từ quá trình Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng (1986 - 1996) 141 KẾT LUẬN 164 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 168 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 169 PHỤ LỤC 193 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài luận án Công tác tư tưởng có vị trí, vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và hoạt động lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, góp phần trực tiếp tạo nên sự thống nhất về nhận thức, ý chí và hành động trong toàn Đảng và xã hội. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất chú trọng công tác tư tưởng, coi đây là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, Người đã dạy: “Giáo dục tư tưởng và lãnh đạo tư tưởng là việc quan trọng nhất của Đảng, phải kiên quyết chống cái thói xem nhẹ tư tưởng” [126, tr. Công tác tư tưởng trong Quân đội nhân dân Việt Nam là một bộ phận công tác tư tưởng của Đảng, một trong những nội dung cơ bản, quan trọng hàng đầu của công tác đảng, công tác chính trị , xây dựng nhân tố chính trị - tinh thần, bảo đảm cho hệ tư tưởng của Đảng giữ vai trò chủ đạo, góp phần xây dựng Quân đội vững mạnh về mọi mặt, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng, xứng đáng là lực lượng chính trị, lực lượng chiến đấu tuyệt đối trung thành, tin cậy của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.

Thực tiễn tình hình thế giới và trong nước những năm đầu tiến hành công cuộc đổi mới (1986 - 1996) có nhiều chuyển biến sâu sắc, tác động mạnh mẽ, nhiều chiều đến mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội, nhất là trong lĩnh vực chính trị tư tưởng. Sự khủng hoảng dẫn đến sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu và Liên Xô, chủ nghĩa xã hội và phong trào cộng sản, công nhân quốc tế lâm vào thoái trào. Các thế lực thù địch tiếp tục đẩy mạnh thực hiện âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” chống phá hòng xóa bỏ chế độ xã hội chủ nghĩa; cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo trên Biển Đông diễn ra ngày càng phức tạp; sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước do Đảng khởi xướng và lãnh đạo đạt được những thành tựu bước đầu nhưng còn nhiều khó khăn, thách thức, đặt ra những yêu cầu mới đối với cách mạng Việt Nam. 6 Nhận thức được tầm quan trọng của công tác tư tưởng trước thực tiễn trên, Đảng bộ Quân đội đã quán triệt sâu sắc đường lối chính trị, đường lối quân sự của Đảng, đề ra chủ trương lãnh đạo công tác tư tưởng đúng đắn, thu được nhiều kết quả quan trọng, làm cho toàn quân kiên định mục tiêu lý tưởng của Đảng, tích cực tham gia đấu tranh và làm thất bại âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của Quân đội.

Tuy nhiên, bên cạnh ưu điểm là cơ bản, quá trình lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng bộ Quân đội (1986 - 1996) còn những hạn chế như cần được nghiên cứu, tổng kết, đúc rút kinh nghiệm để tham khảo, vận dụng trong tình hình mới. Xuất phát từ tầm quan trọng của vấn đề, đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về công tác tư tưởng, công tác tư tưởng của Đảng trong Quân đội dưới nhiều cách tiếp cận và phạm vi nghiên cứu khác nhau. Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách độc lập, có hệ thống về quá trình Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng từ năm 1986 đến năm 1996 dưới góc độ khoa học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ những lý do trên, tác giả chọn vấn đề “Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng từ năm 1986 đến năm 1996” làm đề tài luận án tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích nghiên cứu Làm sáng tỏ sự lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng bộ Quân đội từ năm 1986 đến năm 1996; đúc rút một số kinh nghiệm để tham khảo, vận dụng vào hoạt động lãnh đạo công tác tư tưởng trong Quân đội hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Làm rõ những yếu tố tác động đến sự lãnh đạo của Đảng bộ Quân đội về công tác tư tưởng từ năm 1986 đến năm 1996 qua hai giai đoạn: 1986 - 1991 và 1991 - 1996. Trình bày có hệ thống, phân tích, làm rõ chủ trương, sự chỉ đạo của Đảng bộ Quân đội về công tác tư tưởng (1986 - 1996).

7 Nhận xét, đánh giá ưu điểm, hạn chế, chỉ rõ nguyên nhân quá trình Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng (1986 - 1996). Đúc rút một số kinh nghiệm từ quá trình Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng (1986 - 1996). Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu Hoạt động lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng bộ Quân đội từ năm 1986 đến năm 1996. Phạm vi nghiên cứu Về nội dung: Theo Từ điển Công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam, công tác tư tưởng trong Quân đội nhân dân Việt Nam gồm có: Nghiên cứu phát triển lý luận và tổng kết thực tiễn; giáo dục, truyền bá lý luận, nâng cao kiến thức chính trị, xây dựng phương pháp tư duy khoa học; tuyên truyền, cổ động việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, pháp luật, văn hóa, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; xây dựng đạo đức, phẩm chất nhân cách quân nhân cách mạng; bồi dưỡng trình độ và năng lực thẩm mỹ, khả năng hoạt động văn hoá, nghệ thuật quần chúng cho bộ đội; dự báo xu hướng phát triển của tình hình tư tưởng và các vấn đề lý luận sẽ nảy sinh [196, tr.

Từ thực tiễn Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng trong Quân đội nhân dân Việt Nam từ năm 1986 đến năm 1996, luận án xác định phạm vi nội dung nghiên cứu chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ Quân đội trên 4 nội dung: 1- Công tác giáo dục chính trị; 2- Công tác tuyên truyền, cổ động, thi đua; 3- Công tác văn hóa, văn nghệ; 4- Công tác báo chí, xuất bản. Về thời gian: Từ tháng 10-1986 (Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ IV) đến tháng 5-1996 (Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ VI) với mốc phân kỳ là Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ V (4-1991). Để đảm bảo tính hệ thống, liên tục, luận án có sử dụng các số liệu, sự kiện công tác tư tưởng trong Quân đội trước và sau khoảng thời gian trên. 8 Về không gian: Trên phạm vi hoạt động của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Cơ sở lý luận, thực tiễn và phƣơng pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận Luận án nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tư tưởng. Cơ sở thực tiễn Luận án dựa trên thực tiễn quá trình Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng và hoạt động chỉ đạo thực tiễn công tác tư tưởng của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan, nhất là cơ quan chính trị, cán bộ chính trị các cấp thông qua các văn kiện nghị quyết, chỉ thị, kế hoạch, báo cáo của Đảng bộ Quân đội, Tổng cục Chính trị, cơ quan chức năng và các đơn vị trong toàn quân về công tác tư tưởng từ năm 1986 đến năm 1996. Phương pháp nghiên cứu Luận án sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic là chủ yếu, đồng thời sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh. Phương pháp lịch sử được sử dụng chủ yếu để làm rõ bối cảnh lịch sử, quá trình phát triển nhận thức, hoạch định chủ trương và chỉ đạo của Đảng bộ Quân đội về công tác tư tưởng theo diễn tiến thời gian từ năm 1986 đến năm 1996, qua 2 giai đoạn: 1986 - 1991 và 1991 - 1996.

Phương pháp logic được sử dụng chủ yếu để khái quát, phản ánh bản chất của quá trình lịch sử, làm rõ các luận điểm, chủ trương và chỉ đạo thực tiễn của Đảng bộ Quân đội về công tác tư tưởng; rút ra ưu điểm, hạn chế, chỉ rõ nguyên nhân và đúc kết những kinh nghiệm từ các sự kiện và quá trình Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng từ năm 1986 đến năm 1996. Sử dụng kết hợp phương pháp lịch sử, phương pháp logic và các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh. để làm rõ những chủ trương, sự chỉ đạo của Đảng bộ Quân đội; trình bày những nhận xét về ưu điểm, hạn chế; nguyên nhân ưu điểm, hạn chế và kinh nghiệm đúc kết từ quá trình Đảng bộ Quân đội lãnh đạo công tác tư tưởng từ năm 1986 đến năm 1996.