Luận án tiến sĩ: Đặc điểm sinh học và đa hình gen liên quan sinh trưởng sinh sản của lợn hung và lợn mẹo - Nguyễn Văn Trung

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN CHĂN NUÔI ---------- NGUYỄN VĂN TRUNG MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ ĐA HÌNH GEN LIÊN QUAN ĐẾN SINH TRƢỞNG, SINH SẢN CỦA LỢN HUNG VÀ LỢN MẸO LUẬN ÁN TIẾN SĨ Hà Nội, 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT VIỆN CHĂN NUÔI ---------- NGUYỄN VĂN TRUNG MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ ĐA HÌNH GEN LIÊN QUAN ĐẾN SINH TRƢỞNG, SINH SẢN CỦA LỢN HUNG VÀ LỢN MẸO NGÀNH: Di truyền và Chọn giống vật nuôi MÃ SỐ: 9 62 01 08 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Trọng Ngữ Hà Nội, 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án này là trung thực, chính xác và chƣa đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Mọi sự giúp đỡ trong quá trình thực hiện luận án này đã đƣợc cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án này đã đƣợc chỉ rõ nguồn gốc.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Văn Trung i LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin trân trọng cảm ơn TS. Phạm Văn Giới và PGS. Nguyễn Trọng Ngữ là hai thầy hướng dẫn khoa học đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới tập thể Ban Giám đốc Viện Chăn nuôi, Phòng Khoa học, Đào tạo và Hợp tác quốc tế , các thầy cô đã giúp đỡ về mọi mặt, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi hoàn thành luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn Lãnh đạo và các cán bộ Bộ môn Di truyền- Giống vật nuôi; Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ tế bào động vật- Viện Chăn nuôi đã luôn ủng hộ, động viên và tạo điều kiện giúp đỡ tôi về mọi mặt trong quá trình hoàn thành luận án. Tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới: - Toàn thể cán bộ và công nhân viên của Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện Kỳ Sơn tỉnh Nghệ An; cán bộ và các cơ sở chăn nuôi lợn Mẹo tại các xã Tây Sơn, Tà Cạ huyện Kỳ Sơn, tỉnh Nghệ An; cán bộ và các cơ sở chăn nuôi lợn Mẹo tại xã Nghĩa Sơn huyện Nghĩa Đàn tỉnh Nghệ An. - Toàn thể cán bộ và công nhân viên của Trạm Chăn nuôi và Thú y huyện Hoàng Su Phì tỉnh Hà Giang; cán bộ và các cơ sở chăn nuôi lợn Hung tại các xã của huyện Hoàng Su Phì, tỉnh Hà Giang. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn toàn thể gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận án này.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Văn Trung ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.viii DANH MỤC BẢNG.x DANH MỤC HÌNH.xiii MỞ ĐẦU. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI.

Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm ngoại hình lợn, khả năng sản xuất, thành phần thân thịt và các yếu tố ảnh hƣởng. Đặc điểm ngoại hình lợn. Các yếu tố ảnh hƣởng đến ngoại hình. Các chỉ tiêu năng suất sinh sản của lợn.

Những yếu tố ảnh hƣởng đến năng suất sinh sản. Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh trƣởng và thành phần thân thịt của lợn. Các yếu tố ảnh hƣởng đến khả năng sinh trƣởng và thành phần thân thịt của lợn. Đặc điểm của các đa hình gen ứng viên.

Gen ảnh hƣởng đến khả năng sinh sản. Gen ảnh hƣởng đến khả năng sinh trƣởng. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NGOÀI VÀ TRONG NƢỚC. Tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc.

Các nghiên cứu về đặc điểm ngoại hình của lợn bản địa. Các nghiên cứu về khả năng sinh sản của lợn bản địa. Các nghiên cứu về khả năng sinh trƣởng và thành phần thân thịt. Các nghiên cứu về gen OVGP1 trên lợn 22 1.

Các nghiên cứu về gen LIF trên lợn. Các nghiên cứu về gen GH trên lợn. Các nghiên cứu về gen IGF1 trên lợn. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc.

Các nghiên cứu về đặc điểm ngoại hình của lợn bản địa Việt Nam. Các nghiên cứu về năng suất sinh sản của lợn bản địa Việt Nam 27 1. Tình hình nghiên cứu về khả năng sinh trƣởng và thành phần thân thịt của một số giống lợn bản địa Việt Nam. Các nghiên cứu về gen liên quan đến năng suất sinh sản và khả năng sinh trƣởng của lợn.

ĐỐI TƢỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG, ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu.

Thời gian nghiên cứu. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Đặc điểm ngoại hình, khả năng sản xuất và thành phần thân thịt của lợn Hung và lợn Mẹo. Đặc điểm ngoại hình của lợn Hung và lợn Mẹo.

Đánh giá khả năng sản xuất và thành phần thân thịt của lợn iv Hung và lợn Mẹo. Đa hình gen và sự liên kết giữa đa hình gen với năng suất sinh sản và sinh trƣởng của lợn Hung và lợn Mẹo. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đặc điểm ngoại hình, đánh giá khả năng sản xuất và thành phần thân thịt của lợn Hung và lợn Mẹo.

Xác định đặc điểm ngoại hình của lợn Hung và lợn Mẹo. Đánh giá khả năng sinh sản của lợn Hung và lợn Mẹo. Đánh giá khả năng sinh trƣởng và thành phần thân thịt của lợn 43 2. Xác định đa hình gen và sự liên kết giữa đa hình gen với năng suất sinh sản, sinh trƣởng của lợn Hung và lợn Mẹo.

Phƣơng pháp thu mẫu và bảo quản mẫu. Phƣơng pháp tách chiết ADN. Phƣơng pháp nghiên cứu đa hình gen OVGP1, LIF, GH và IGF1. XỬ LÝ SỐ LIỆU.

Đối với các tính trạng đặc điểm ngoại hình, năng suất sinh sản, khả năng sinh trƣởng và thành phần thân thịt. Đối với các tính trạng đặc điểm ngoại hình. Đối với các tính trạng năng suất sinh sản, sinh trƣởng và thành phần thân thịt. Phân tích đa hình gen và sự liên kết giữa đa hình gen với năng suất sinh sản, sinh trƣởng của lợn Hung và lợn Mẹo.

Phân tích đánh giá cân bằng Hardy-Weinberg. Phân tích đánh giá sự liên kết giữa đa hình gen với năng suất sinh sản, sinh trƣởng của lợn Hung và lợn Mẹo. Phân tích đánh giá xác định các giá trị thành phần di truyền liên v kết giữa đa hình gen với năng suất sinh sản, sinh trƣởng. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

ĐẶC ĐIỂM NGOẠI HÌNH, KHẢ NĂNG SẢN XUẤT VÀ THÀNH PHẦN THÂN THỊT CỦA LỢN HUNG VÀ LỢN MẸO. Đặc điểm ngoại hình. Đặc điểm màu sắc lông da. Hình thái cơ thể.

Kích thƣớc một số chiều đo chính. Khả năng sản xuất và thành phần thân thịt của lợn Hung và lợn Mẹo. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái hậu bị Hung và lợn Mẹo 62 3. Năng suất sinh sản của lợn nái Hung và lợn Mẹo.

Khả năng sinh trƣởng của lợn Hung và lợn Mẹo. Tăng khối lƣợng của lợn Hung và lợn Mẹo và các yếu tố ảnh hƣởng 95 3. Thành phần thân thịt của lợn Hung và lợn Mẹo. ĐA HÌNH GEN VÀ MỐI LIÊN KẾT GIỮA ĐA HÌNH GEN VỚI NĂNG SUẤT SINH SẢN, SINH TRƢỞNG CỦA LỢN HUNG VÀ LỢN MẸO.

Đa hình các gen OVGP1 và LIF, GH và IGF1, trên lợn Hung và lợn Mẹo 103 3. Đa hình gen OVGP1 và LIF trên lợn nái Hung và lợn nái Mẹo 103 3. Đa hình gen GH và IGF1 trên lợn Hung và lợn Mẹo. Mối liên kết giữa các kiểu gen của các gen với khả năng sinh trƣởng và năng suất sinh sản của lợn Hung và lợn Mẹo.

Mối liên kết giữa đa hình gen OVGP1 và LIF đến năng suất vi sinh sản của lợn nái Hung và lợn Mẹo. Mối liên kết giữa đa hình gen GH và IGF1 với khả năng sinh trƣởng của lợn Hung và lợn Mẹo.132 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.142 TÀI LIỆU THAM KHẢO.143 Tiếng nƣớc ngoài. 1656 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT a Giá trị di truyền cộng gộp ADN Axít deoxyribonucleic bp Base pair cs Cộng sự d Giá trị di truyền trội DML Dày mỡ lƣng d-value Giá trị di truyền trội của các kiểu gen FAO Tổ chức nông lƣơng Liên Hợp Quốc G Giá trị di truyền tổng cộng GH Growth Hormone GHRH Growth Hormone Releasing Hormone h2 Hệ số di truyền IGF1 Insulin-like Growth Factor -1 KCLĐ Khoảng cách lứa đẻ KL Khối lƣợng KLSS Khối lƣợng sơ sinh KLCS Khối lƣợng cai sữa KLĐLĐ Khối lƣợng đẻ lứa đầu KLPGCLĐ Khối lƣợng phối giống chửa lần đầu L Landrace LIF Leukemia inhibitory factor LSM Trung bình bình phƣơng nhỏ nhất LW Large White M Trung bình của kiểu gen đồng hợp tử MC Móng Cái vi Mean Trung bình tính toán MS Meishan n Số mẫu OVGP1 Oviductal Glycoprotein 1 p Tần số alen thứ nhất PCR Polymerase Chain Reaction (Phản ứng chuỗi trùng hợp) PIT1 Pituitary-specific transcription factor q Tần số alen thứ hai RFLP Restriction Fragment Length Polymorphism: đa hình chiều dài đoạn cắt giới hạn SCSS Số con sơ sinh/ổ SCSSS Số con sơ sinh sống/ổ SCCS Số con cai sữa/ổ SE Sai số chuẩn TĐLĐ Tuổi đẻ lứa đầu TL Tỷ lệ TPGCLĐ Tuổi phối giống chửa lần đầu TSCCS Tổng số con cai sữa của 3 lứa đẻ đầu tiên TSCSS Tổng số con sơ sinh của 3 lứa đẻ đầu tiên TSCSSS Tổng số con sơ sinh sống của 3 lứa đẻ đầu tiên TT Tháng tuổi u Giá trị giống của các kiểu gen µ Trung bình quần thể  Giá trị thay thế alen Y Yorkshire ix DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Công thức phối trộn và giá trị dinh dƣỡng thức ăn cho lợn Hung và lợn Mẹo thí nghiệm.

Định mức thức ăn/ngày của lợn Hung và lợn Mẹo thí nghiệm. Trình tự mồi và enzyme đƣợc sử dụng trong nghiên cứu. Tính toán các giá trị thành phần di truyền theo phƣơng pháp của Falconer và Mackey 1996. Đốm lông trắng trên các bộ phận của cơ thể lợn Hung và lợn Mẹo.

Một số đặc điểm đặc trƣng về hình thái của lợn Hung và lợn Mẹo. Kích thƣớc một số chiều đo chính của lợn Hung và lợn Mẹo (cm). Một số chỉ tiêu sinh lý sinh dục của lợn cái hậu bị Hung và lợn Mẹo 63 Bảng 3. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái Mẹo hậu bị theo khu vực.

Số con sơ sinh/ổ của lợn Hung và lợn Mẹo (con). Số con sơ sinh sống/ổ của lợn Hung và lợn Mẹo (con). Số con cai sữa/ổ của lợn Hung và lợn Mẹo (con). Khoảng cách lứa đẻ của lợn nái Hung và lợn Mẹo (ngày).

Khối lƣợng cơ thể nái qua các lứa đẻ của lợn Hung và lợn Mẹo (kg) 80 Bảng 3.