Luận án tiến sĩ Nguyễn Thị Tân Nhàn - Đào tạo giọng soprano Việt Nam CLC

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Tân Nhàn ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. II DANH MỤC CÁC BẢNG. VII BẢNG CHÚ THÍCH ÂM VỰC CÁC LOẠI GIỌNG HÁT TƯƠNG ỨNG VỚI CÁC OCTAVES CỦA ĐÀN PIANO. VIII DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN. IX MỞ ĐẦU. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU . PHẠM VI NGHIÊN CỨU . PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN. BỐ CỤC LUẬN ÁN. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ĐÀO TẠO GIỌNG SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO . VÀI NÉT VỀ ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO. MỘT SỐ KHÁI NIỆM. 13 Bảng 1: So sánh đào tạo đại trà và đào tạo chất lượng cao đối với giọng Colorature Soprano CLC. KHÁI LƯỢC VỀ GIỌNG SOPRANO. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA GIỌNG SOPRANO . Âm sắc của giọng Soprano . CÁC LOẠI GIỌNG SOPRANO . Nữ cao trữ tình kịch tính (Spinto Soprano). Nữ cao màu sắc (Colorature Soprano). VỀ ĐÀO TẠO THANH NHẠC TRÊN THẾ GIỚI. Một số nhà sư phạm thanh nhạc tiêu biểu thế giới có liên quan tới đào tạo giọng Soprano . Một số mô hình đào tạo âm nhạc trên thế giới . LỊCH SỬ ĐÀO TẠO THANH NHẠC TẠI VIỆT NAM. Một số nhà sư phạm thanh nhạc tiêu biểu của Việt Nam . Mô hình đạo tạo thanh nhạc Việt Nam. Một số nghệ sĩ giọng Soprano Việt Nam tiêu biểu. Những thành quả của công tác đào tạo thanh nhạc chuyên nghiệp Việt Nam. THỰC TRẠNG ĐÀO TẠO GIỌNG SOPRANO VIỆT NAM CHẤT LƯỢNG CAO . NĂNG LỰC CỦA SINH VIÊN . ĐỐI VỚI GIẢNG VIÊN. Năng lực nghiên cứu nội dung và lựa chọn tác phẩm. Năng lực hiểu biết ngoại ngữ chuyên ngành . VỀ CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH. PHƯƠNG PHÁP DẠY VÀ HỌC. Phương pháp dạy của giảng viên. Phương pháp học của sinh viên. CƠ SỞ VẬT CHẤT. 61 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1. KỸ THUẬT THANH NHẠC TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG. 64 COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO TẠI HỌC VIỆN ÂM. 64 NHẠC QUỐC GIA VIỆT NAM. NHỮNG YÊU CẦU KHI THỰC HIỆN CÁC KỸ THUẬT CỦA GIỌNG COLORRATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO. VỊ TRÍ ÂM THANH CỘNG MINH . 74 Ví dụ 13: Trích đoạn Lucia di Lammermoor của Donizetti [ô nhịp 1- 8] . MỘT SỐ KỸ THUẬT HÁT CHO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO. Kỹ thuật hát cantilena. Trích Vocalise 6, [Phụ lục 11, tr. 79 Ví dụ 19: Trích Vocalise 6, [Phụ lục 11, tr. Kỹ thuật hát staccato . 82 Ví dụ 24: Non posso disperar của Dcluca (từ ô nhịp 4 - 9) . 83 Ví dụ 25: Trích aria “Danza, danza, faciulla gentile” của Durante, (ô nhịp 54 - 61). 84 Ví dụ 28: Trích Aria der Maria của G. 86 Ví dụ 33: Trích aria der Dinorah của G. 87 Ví dụ 34: Trích Aria Volta la terrea fronte alle stelle “Un ballo in maschera” của G. 87 Ví dụ 35: Aria “Der Holle Rache” trích opera “Cây sáo thần” của Mozart (ô nhịp 25 - 30). Kỹ thuật hát passage . 90 Ví dụ 40: Trích Aria Ah! non credea mirarti trích “La sonnambula” của V.91 Ví dụ 41: Trích “Rezitativ und Cavatine” trong Linda di Chamounix của G. Kỹ thuật hát trillo . 93 Ví dụ 44: [PL 9, tr. 93 Ví dụ 45: Trích Rigoletta “Gualtier Malde.” - “Caro nom che il mio cor” của Verdi [PL12, tr. 94 Ví dụ 46 : Aria Les filles de Cadix của A. De Musset và L.95 Ví dụ 47: Trích Rigoletta “Gualtier Malde.” - “Caro nom che il mio cor” của Verdi [PL12, tr. 96 Ví dụ 48: Trích Lucia di lammermoor “Regnava nel silenzio” - “Quando rapito in estasi” của Donnizetti [PL12, tr. Hát sắc thái to nhỏ . 99 Ví dụ 52: Trích Die Nachtigall của Alabieff [PL13, tr. 100 Ví dụ 53: Trích Thema und Variatine của Heinrich Proch (Variatine III, ô nhịp 14 - 28) .101 Ví dụ 54: Trích Fruhlingsstimmen - Walzer của Johann Strauss ( từ ô nhịp 240- 246) .102 Bảng 2: So sánh một số kỹ thuật đặc trưng của giọng Colorature Soprano trong đào tạo đại trà và đào tạo CLC . GIẢI PHÁP TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE. 107 SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO TẠI VIỆT NAM. CHẤT LƯỢNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO . Năng lực chuyên môn. Các năng lực bổ trợ. Năng lực sư phạm. 113 Ví dụ 55: Trích Aria Ah! non credea mirarti trích “La sonnambula” của V. Năng lực nghiên cứu khoa học. NHỮNG YÊU CẦU VỀ NĂNG LỰC CỦA SINH VIÊN TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO . Về năng lực chuyên môn. Về năng lực các môn bổ trợ. Về năng lực xử lý tác phẩm và biểu diễn. Yêu cầu về sức khỏe. CHƯƠNG TRÌNH, GIÁO TRÌNH TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO.131 NHỮNG TÁC PHẨM ÂM NHẠC TIỀN CỔ ĐIỂN VÀ CỔ ĐIỂN. 134 Ví dụ 56 : Trích Caro mio ben của G. 136 Ví dụ 57: Trích aria “Danza, danza, faciulla gentile” của Durante, (ô nhịp 4 - 14). Trích Aria Ah! non credea mirarti trích “La sonnambula” của V. 139 Ví dụ 59: Trích aria Mein Herr Marquis (Con Dơi) của Johann Strauss (từ ô nhịp 75-87).140 NHỮNG TÁC PHẨM ÂM NHẠC LÃNG MẠN. 141 NHỮNG TÁC PHẨM VIỆT NAM. TIÊU CHÍ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO.145 Khả năng diễn xuất: Trong đào tạo giọng Colorature Soprano CLC, SV được học nhiều thể loại khác nhau như chương trình chúng tôi đã đề xuất. Trong số đó, thể loại đòi hỏi phải có diễn diễn xuất đó là aria. Là những tác phẩm thể hiện nhân vật cụ thể trong các vở nhạc kịch, Người hát ngoài cần thể hiện giọng hát còn cần phải diễn được đúng tính cách của nhân vật. Chẳng hạn, hát aria “Der Holle Rache” (Nữ hoàng đêm tối) trích opera “Cây sáo thần” của Mozart người hát phải thể hiện được sự tức giận của nhân vật, không thể chỉ đơn thuần đứng và hát sao cho thật đúng kỹ thuật và giọng to khỏe. như vậy không thể đạt tiêu chí của SV Colorature CLC.147 Bảng 3: Bảng đánh giá năng lực học tập SV. 147 v Kỹ năng xử lý sắc thái, biểu cảm. 147 Kỹ năng diễn xuất. HỘI NHẬP QUỐC TẾ TRONG ĐÀO TẠO GIỌNG COLORATURE SOPRANO CHẤT LƯỢNG CAO. NHỮNG MẶT THUẬN LỢI TRONG CÔNG TÁC HỘI NHẬP QUỐC TẾ . MỘT SỐ HẠN CHẾ TRONG HỘI NHẬP QUỐC TẾ. 161 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 167 CÁC SÁCH, BÀI BÁO, TÀI LIỆU CHUYÊN NGÀNH . 168 Tài liệu Tiếng Việt. 168 LUẬN ÁN, LUẬN VĂN ĐÃ CÔNG BỐ. 173 MỤC LỤC CỦA PHỤ LỤC. DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI CUNG CẤP THÔNG TIN CHO LUẬN ÁN1. ĐỀ CƯƠNG GIÁO TRÌNH GIẢNG DẠY GIỌNG COLORATURE SOPRANO1. KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY1. 176 PHỤ LỤC 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM1. MỘT SỐ GƯƠNG MẶT TIÊU BIỂU CỦA HỌC VIỆN ĐẠT THÀNH TÍCH CAO TRONG LĨNH VỰC TN GIỌNG SOPRANO1. 176 PHỤ LỤC 6: BẢNG ĐIỂM TỐT NGHIỆP THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH THANH NHẠC TỪ 2011 ĐẾN 20161.176 PHỤ LỤC 7: BẢNG ĐỀ XUẤT CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TN GIỌNG COLORATURA SOPRANO CLC1 . DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI CUNG CẤP THÔNG TIN CHO LUẬN ÁN. ĐỀ CƯƠNG GIÁO TRÌNH GIẢNG DẠY GIỌNG COLORATURE SOPRANO. 179 NỘI DUNG CỦA GIÁO TRÌNH. KẾ HOẠCH GIẢNG DẠY. 186 TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM. 186 ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM. 188 PHỤ LỤC 6: BẢNG ĐIỂM TỐT NGHIỆP THẠC SỸ CHUYÊN NGÀNH THANH NHẠC TỪ 2011 ĐẾN 2016.192 PHỤ LỤC 7: BẢNG ĐỀ XUẤT CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO TN GIỌNG COLORATURA SOPRANO CLC . MẪU PHIẾU KHẢO SÁT, PHỎNG VẤN. 200 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN CS Ca sĩ GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo CLC Chất lượng cao GS Giáo sư GV Giảng viên HV Học viên vi HVANQGVN Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam NS Nghệ sĩ NGND Nhà giáo nhân dân NSND Nghệ sĩ nhân dân NSUT Nghệ sĩ ưu tú NGUT Nhà giáo ưu tú PGS Phó giáo sư SV Sinh viên QĐ Quyết định TN Thanh nhạc TS Tiến sĩ VH­TT­DL Văn hóa, thể thao, du lịch vii DANH MỤC CÁC BẢNG BẢNG 1: SO SÁNH ĐÀO TẠO ĐẠI TRÀ VÀ ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO ĐỐI VỚI GIỌNG COLORATURE SOPRANO CLC. 17 BẢNG 2: SO SÁNH MỘT SỐ KỸ THUẬT ĐẶC TRƯNG CỦA GIỌNG COLORATURE SOPRANO TRONG ĐÀO TẠO ĐẠI TRÀ VÀ ĐÀO TẠO CLC . 104 BẢNG 3: BẢNG ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC HỌC TẬP SV. 147 viii BẢNG CHÚ THÍCH ÂM VỰC CÁC LOẠI GIỌNG HÁT TƯƠNG ỨNG VỚI CÁC OCTAVES CỦA ĐÀN PIANO ix DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN Cantilena Liền âm, tuôn trào, liên tục Colorature Màu sắc Colorature Soprano Nữ cao màu sắc Crescendo Từ nhỏ đến to Diminuendo Từ to đến nhỏ Dramatic Soprano Nữ cao kịch tính Forte To Gruppetto Láy chùm Legato Liền âm, liền từ Lirico Soprano Nữ cao trữ tình Passage Lướt nhanh Piano Nhỏ Potamento Trượt vuốt Soprano Nữ cao Spinto Soprano Nữ cao trữ tình kịch tính Staccato Âm nảy Trillo Rung láy Tenor Nam cao Vocalise Luyện thanh 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bộ môn đào tạo thanh nhạc (TN) chuyên nghiệp Việt Nam ra đời cùng với sự thành lập Trường Âm nhạc Việt Nam năm 1956, đến nay đã phát triển thành Học Viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (HVANQGVN). Đây là một trong những trung tâm đào tạo âm nhạc lớn nhất cả nước bao gồm đào tạo một hệ thống các ngành biểu diễn âm nhạc trong đó có đào tạo thanh nhạc biểu diễn chuyên nghiệp và những ngành đào tạo lý luận, sáng tác, chỉ huy. Cũng như HVANQGVN, Nhạc viện TP Hồ Chí Minh ra đời tháng 7­ 1976 (Tiền thân là Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Sài Gòn ­1956) và Học viện Âm nhạc Huế (tiền thân là Trường Quốc gia Âm nhạc và Kịch nghệ Huế ­ 1962), Khoa thanh nhạc được thành lập cùng với sự ra đời trên. Cả hai cơ sở đào tạo âm nhạc, thanh nhạc lớn nhất Miền Nam, Miền Trung Việt Nam này với mô hình đào tạo có nhiều nét tương đồng với HVANQGVN. Cho đến nay, phần lớn nguồn giảng viên (GV) có trình độ cao được phân bổ về các cơ sở đào tạo âm nhạc, thanh nhạc này là do HVANQGVN cung cấp. Các mô hình đào tạo chuyên ngành nói chung, thanh nhạc nói riêng thống nhất theo mô hình của HVANQGVN. Nghiên cứu những thành quả trong công tác đào tạo hơn 60 năm qua chúng tôi thấy sự vượt trội cả về mặt chất lượng và số lượng những diễn viên, cán bộ giảng dạy là nữ. Riêng tại HVANQGVN số giảng viên thanh nhạc là 19 người, trong số đó có 14 người là nữ. Tại Nhạc viện thành phố Hồ Chí Minh số giảng viên thanh nhạc là 20, trong số đó có 15 giảng viên là nữ. Những giảng viên vừa giảng dạy tốt vừa biểu diễn tốt đa số cũng là nữ.