Đặc điểm lâm sàng, hình ảnh tổn thương não và mối liên quan ở bệnh nhân HIV/AIDS do Toxoplasma

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y TRẦN THANH TÂM ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG THẦN KINH, HÌNH ẢNH TỔN THƯƠNG NÃO VÀ MỐI LIÊN QUAN GIỮA LÂM SÀNG VỚI CẬN LÂM SÀNG BỆNH VIÊM NÃO DO Toxoplasma gondii Ở BỆNH NHÂN HIV/AIDS LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hà Nội - 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y TRẦN THANH TÂM ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG THẦN KINH, HÌNH ẢNH TỔN THƯƠNG NÃO VÀ MỐI LIÊN QUAN GIỮA LÂM SÀNG VỚI CẬN LÂM SÀNG BỆNH VIÊM NÃO DO Toxoplasma gondii Ở BỆNH NHÂN HIV/AIDS Chuyên ngành: Thần kinh Mã số: 62 72 01 47 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Minh Hiện 2. Hoàng Vũ Hùng Hà Nội - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả Trần Thanh Tâm MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN. Một số vấn đề về viêm não. Sơ lược giải phẫu não và màng não.

Sinh lý bệnh não và màng não. Khái niệm chung về viêm não. Đặc điểm chung về lâm sàng, cận lâm sàng bệnh viêm não. Một số vấn đề về HIV/AIDS.

Đặc điểm vi rút học. Xâm nhập và chu kỳ nhân lên của HIV trong tế bào cơ thể người. Sinh bệnh học nhiễm HIV/AIDS. Diễn tiến tự nhiên của nhiễm HIV/AIDS.

Điều trị HIV/AIDS. Nhiễm khuẩn cơ hội hệ thống thần kinh ở bệnh nhân HIV/AIDS. Tổn thương não do Toxoplasma gondii ở bệnh nhân HIV/AIDS. Đặc điểm bệnh do Toxoplasma gondii.

Tổn thương não do Toxoplasma gondii ở bệnh nhân HIV/AIDS. Các nghiên cứu về tổn thương não do Toxoplasma gondii. Các nghiên cứu về tổn thương não do Toxoplasma gondii trên thế giới. Các nghiên cứu về tổn thương não do Toxoplasma gondii ở trong nước.

29 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn. Tiêu chuẩn loại trừ.

Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu, cách chọn mẫu. Phương pháp thu thập số liệu. Công cụ thu thập số liệu.

Các chỉ tiêu nghiên cứu. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm cận lâm sàng.

Các bước tiến hành nghiên cứu. Phương tiện nghiên cứu. Các tiêu chuẩn chẩn đoán và đánh giá. Tiêu chuẩn chẩn đoán HIV/AIDS.

Chẩn đoán tổn thương não do Toxoplasma gondii trên bệnh nhân HIV/AIDS. Các thang điểm đánh giá. Phương pháp xử lý số liệu. Đạo đức trong nghiên cứu.

47 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu. Giới, tuổi và nghề nghiệp. Tỷ lệ bệnh nhân được điều trị ARV.

Thời gian nhiễm HIV/AIDS. Số lượng tế bào TCD4. Xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán nhiễm Toxoplasma gondii. Đặc điểm dịch não - tủy khi vào viện.

Điều trị tổn thương não do Toxoplasma gondii. Đặc điểm lâm sàng thần kinh, hình ảnh của bệnh não do Toxoplasma gondii. Đặc điểm lâm sàng. Đặc điểm hình ảnh của bệnh não do Toxoplasma gondii.

Liên quan giữa một số triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng. Liên quan giữa đặc điểm cận lâm sàng với triệu chứng đau đầu. Liên quan giữa triệu chứng cận lâm sàng với triệu chứng sốt. Liên quan giữa triệu chứng cận lâm sàng với hội chứng màng não.

Liên quan giữa triệu chứng cận lâm sàng với số hội chứng lâm sàng thần kinh. Tương quan giữa một số hình ảnh tổn thương với số lượng TCD4. Tương quan giữa một số hình ảnh tổn thương với hàm lượng IgG. 78 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN.

Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm dịch tễ. Tình trạng miễn dịch. Xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán nhiễm Toxoplasma gondii.

Xét nghiệm dịch não - tủy. Đặc điểm lâm sàng thần kinh, hình ảnh tổn thương não do Toxoplasma gondii. Triệu chứng lâm sàng ở bệnh nhân nghiên cứu. Hội chứng và triệu chứng thần kinh ở bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm hình ảnh tổn thương não do Toxoplasma gondii. Mối liên quan giữa một số đặc điểm lâm sàng với cận lâm sàng. Liên quan giữa các đặc điểm cận lâm sàng với triệu chứng đau đầu. Liên quan giữa một số biểu hiện cận lâm sàng với triệu chứng sốt.

Liên quan giữa hình ảnh tổn thương trên phim chụp với hội chứng màng não. Tương quan giữa một số hình ảnh tổn thương trên phim chụp với số lượng TCD4. Liên quan giữa triệu chứng cận lâm sàng với số hội chứng lâm sàng thần kinh. Tương quan giữa một số hình ảnh tổn thương với nồng độ IgG 111 KẾT LUẬN.

115 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 116 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT AIDS Acquired Immunodeficiency Syndrome Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ARV Antiretroviral Thuốc kháng vi rút BN Bệnh nhân CD Cluster of differentiation Cụm biệt hóa CMV Cytomegalovirus Vi rút đại cự bào CLVT Chụp cắt lớp vi tính CHT Chụp cộng hưởng từ DNA Acid deoxyribonucleic ELISA Enzyme Linked Immuno Sorbent Assay Thử nghiệm miễn dịch gắn men GCS Glasgow comma scale Thang điểm đánh giá độ hôn mê và rối loạn ý thức HAART High active antiretroviral therapy Liệu pháp kháng vi rút hoạt tính cao HIV Human immunodeficiency virus Vi rút gây suy giảm miễn dịch mắc phải ở người LSTK Lâm sàng thần kinh PCP Pneumocystis jiroveci pneumonia Bệnh phổi do nấm Pneumocystis jiroveci PCR Polymerase Chain Reaction Phản ứng chuỗi Polymerase PML Progressive multi-focal leucoencephalopathy Bệnh não chất trắng nhiều ổ tiến triển RNA Acid ribonucleic TALNS Tăng áp lực nội sọ TCD4 Tế bào lympho T CD4 TKSN Thần kinh sọ não UNAIDS United Nations Programme on HIV/AIDS Chương trình Phối hợp của Liên Hợp Quốc về HIV/AIDS TCYTTG Tổ chức Y tế Thế giới DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2. Phân giai đoạn miễn dịch nhiễm HIV/AIDS ở người lớn 41 2. Đánh giá độ hôn mê và rối loạn ý thức 43 2.

Đánh giá mức độ vận động của chi theo sức cơ của thang điểm Hội đồng nghiên cứu Y học (MRC/Medical Research Council) 44 3. Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp 48 3. Phân bố bệnh nhân theo giới và nhóm tuổi 49 3. Thời gian nhiễm HIV/AIDS 50 3.

Số lượng tế bào TCD4 51 3. Xét nghiệm định tính chẩn đoán nhiễm Toxoplasma gondii 51 3. Xét nghiệm định lượng chẩn đoán nhiễm Toxoplasma gondii 52 3. Đặc điểm dịch não tủy khi vào viện 52 3.

Đặc điểm sinh hóa, tế bào dịch não - tủy* 53 3. Triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân nghiên cứu 54 3. Tỷ lệ các mức độ rối loạn ý thức của bệnh nhân nghiên cứu 55 3. Phân bố tỷ lệ bệnh nhân có hội chứng lâm sàng thần kinh 56 3.

Phân bố tỷ lệ bệnh nhân có triệu chứng thần kinh 57 3. Tỷ lệ bệnh nhân có tổn thương dây thần kinh sọ não 58 3. Tỷ lệ bệnh nhân được chụp cộng hưởng từ và cắt lớp vi tính sọ não 59 3. Tỷ lệ các vị trí tổn thương trên phim cộng hưởng từ và cắt lớp vi tính sọ não 59 3.

Tỷ lệ bệnh nhân có tổn thương theo vị trí bán cầu (phải-trái) trên phim chụp 60 3. Phân bố số lượng ổ tổn thương 61 3. Phân bố trung bình số lượng tổn thương theo vị trí 62 3. Số lượng ổ tổn thương theo kích thước 63 Bảng Tên bảng Trang 3.

Các tín hiệu tổn thương trên hình ảnh chụp phim 64 3. Mức độ di lệch đường giữa trên chụp phim 65 3. Mức độ phù não trên phim chụp 65 3. Liên quan giữa mức độ phù não với triệu chứng đau đầu 70 3.

Liên quan giữa số ổ tổn thương với triệu chứng đau đầu 70 3. Liên quan giữa mức độ di lệch với triệu chứng đau đầu 71 3. Liên quan giữa mức độ phù não với triệu chứng sốt 71 3. Liên quan giữa số lượng TCD4 với triệu chứng sốt 72 3.

Liên quan giữa số lượng ổ tổn thương với triệu chứng sốt 72 3. Liên quan giữa mức độ di lệch với triệu chứng sốt 73 3. Liên quan giữa số ổ tổn thương với hội chứng màng não 73 3. Liên quan giữa mức độ di lệch với hội chứng màng não 74 3.

Liên quan giữa mức độ phù não với hội chứng màng não 74 3. Liên quan giữa số ổ tổn thương với số hội chứng lâm sàng thần kinh 75 3. Liên quan giữa mức độ di lệch với số hội chứng lâm sàng 75 3. Liên quan giữa mức độ phù não với số hội chứng lâm sàng thần kinh 76 3.

Tương quan giữa số lượng ổ tổn thương với số lượng TCD4 76 3. Tương quan giữa mức độ di lệch đường giữa với số lượng TCD4 77 3. Tương quan giữa mức độ phù não với số lượng TCD4 77 3. Tương quan giữa số lượng ổ tổn thương với hàm lượng IgG 78 3.

Tương quan giữa mức độ di lệch đường giữa với hàm lượng IgG 78 3. Tương quan giữa mức độ phù não với hàm lượng IgG 79 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Tỷ lệ bệnh nhân theo giới 48 3. Tỷ lệ bệnh nhân được điều trị ARV 50 3.

Điều trị tổn thương não do Toxoplasma gondii 54 3. Mức độ liệt nửa người 55 DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH Hình Tên hình Trang 1. Cấu tạo màng não 3 1. Cấu trúc HIV 7 1.

Sơ đồ chu kỳ nhân lên của vi rút HIV trong tế bào cơ thể người 9 1. Hình ảnh tổn thương não do Toxoplasma gondii trên phim chụp cắt lớp vi tính sọ não 22 1. Hình ảnh tổn thương não do Toxoplasma gondii trên phim chụp cộng hưởng từ sọ não 24 3. Hình ảnh chụp cắt lớp vi tính sọ não của tổn thương não do Toxoplasma gondii 66 3.

Hình ảnh chụp cộng hưởng từ sọ não của tổn thương não do Toxoplasma gondii 66 3. Hình ảnh một ổ tổn thương trên phim chụp cắt lớp vi tính sọ não của tổn thương não do Toxoplasma gondii 67 3. Hình ảnh đa ổ tổn thương trên phim chụp cộng hưởng từ sọ não của tổn thương não do Toxoplasma gondii 68 3. Hình ảnh phù não trên phim chụp cộng hưởng từ sọ não của tổn thương não do Toxoplasma gondii 68 3.