Luận án: Thực vật Việt Nam hỗ trợ điều hòa đường huyết cho bệnh nhân ĐTĐ Type 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN Hà Thị Bích Ngọc ĐIỀU TRA, NGHIÊN CỨU MỘT SỐ THỰC VẬT VIỆT NAM CÓ TÁC DỤNG HỖ TRỢ ĐIỀU HÕA LƯỢNG ĐƯỜNG TRONG MÁU ĐỂ ỨNG DỤNG CHO BỆNH NHÂN ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYPE 2 Chuyên ngành: Hóa sinh học Mã số : 62 42 30 15 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Hà Nội - 2012 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Công trình được hoàn thành tại: Khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội Người hướng dẫn khoa học: PGS.Nguyễn Văn Mùi TS.Phạm Thị Hồng Minh Phản biện 1: GS.Nguyễn Xuân Thắng - Trường Đại học Dược Hà Nội – Bộ Y tế Phản biện 2: PGS.Lê Quang Huấn - Viện Công nghệ Sinh học - Viện KH&CNVN Phản biện 3: PGS.Trịnh Hồng Thái - Trường ĐHKHTN - Đại học Quốc gia Hà Nội Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng cấp nhà nước chấm luận án tiến sĩ họp tại. vào hồi giờ ngày tháng năm Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc gia Việt Nam - Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội [ TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. BỆNH ĐÁI THÁO ĐƢỜNG.

Khái niệm và phân loại bệnh ĐTĐ. Bệnh ĐTĐ type 2 và tính kháng insulin. Cơ chế tác dụng của insulin. Tính kháng insulin.

Biến chứng bệnh đái tháo đƣờng. Tình hình bệnh đái tháo đƣờng trên thế giới và tại Việt Nam. Tình hình bệnh ĐTĐ trên thế giới. Tình hình bệnh ĐTĐ tại Việt Nam.

SỬ DỤNG THUỐC VÀ THẢO DƢỢC TRONG ĐIỀU TRỊ ĐÁI THÁO ĐƢỜNG. Sử dụng thuốc trong điều trị đái tháo đƣờng. Nghiên cứu điều trị ĐTĐ bằng thảo dƣợc trên thế giới. Nghiên cứu điều trị ĐTĐ từ nguồn thực vật tại Việt Nam.

HOẠT CHẤT CHIẾT XUẤT TỪ THỰC VẬT CÓ KHẢ NĂNG HẠ ĐƢỜNG HUYẾT DO ỨC CHẾ ENZYM α-GLUCOSIDASE. Cơ chế tác dụng của chất gây ức chế enzym α-glucosidase. 24 126 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tổng quan các dịch chiết thực vật và hoạt chất sinh học có khả năng ức chế α-glucosidase.

NGUYÊN LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nguyên liệu và đối tƣợng nghiên cứu. Hóa chất và thiết bị thí nghiệm .Thiết bị thí nghiệm. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Phƣơng pháp chiết xuất. Chiết mẫu bằng nước nóng. Chiết mẫu bằng cồn 600. Chiết thu phân đoạn trong các dung môi có độ phân cực tăng dần.

Phƣơng pháp gây chuột nhắt ĐTĐ type 2. Nuôi chuột nhắt béo bằng chế độ ăn giàu chất béo (HFD- high fat diet). Gây chuột nhắt ĐTĐ type 2 thực nghiệm. Định lượng đường huyết.

Nghiệm pháp dung nạp glucose. Định lượng insulin máu chuột bằng kỹ thuật ELISA. Nghiên cứu tác dụng hạ đƣờng huyết trên chuột nhắt ĐTĐ type 2. Nghiên cứu tác dụng hạ đường huyết của cao thô 24 mẫu thực vật trên chuột nhắt ĐTĐ type 2.

Nghiên cứu tác dụng hạ đường huyết của cao chiết phân đoạn mẫu lá vối, lá chè đắng trên chuột nhắt ĐTĐ type 2. Khả năng hạ đường huyết của chế phẩm Thivoda trên chuột nhắt ĐTĐ type 2. Xác định chỉ số hóa sinh. 46 127 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Phƣơng pháp làm tiêu bản đúc cắt gan chuột. Xác định khả năng ức chế enzym α-glucosidase. Xác định thành phần hóa học một số mẫu thực vật. Khảo sát sơ bộ thành phần hóa học trong một số cao thô thực vật.

Phương pháp phân lập các chất. Phương pháp xác định cấu trúc hóa học. Bào chế chế phẩm Thivoda. Xác định độc tính cấp của chế phẩm Thivoda.

Phƣơng pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. CHIẾT XUẤT BẰNG NƢỚC NÓNG VÀ CỒN 600 CÁC MẪU THỰC VẬT. NGHIÊN CỨU KHẢ NĂNG ĐIỀU HÕA ĐƢỜNG HUYẾT CỦA DỊCH CHIẾT THỰC VẬT TRÊN CHUỘT NHẮT ĐTĐ TYPE 2 .Gây chuột nhắt ĐTĐ type 2.

Kết quả nuôi chuột nhắt béo. Nồng độ đường huyết của chuột nhắt béo sau khi tiêm STZ. Định lượng insulin trong máu chuột nhắt béo tiêm STZ. Nghiệm pháp dung nạp glucose.

Sàng lọc các mẫu thực vật có khả năng hạ đƣờng huyết. NGHIÊN CỨU CAO CHIẾT MẪU LÁ VỐI VÀ LÁ CHÈ ĐẮNG. Ảnh hƣởng của cao nƣớc lá vối, lá chè đắng lên hình thái tế bào và chức năng gan chuột. Các chỉ số GOT, GPT máu chuột.

Ảnh hưởng lên cấu trúc mô gan. Cao chiết phân đoạn lá vối. 74 128 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Khối lượng cao chiết phân đoạn lá vối. Nghiên cứu tác dụng hạ đường huyết của các cao chiết phân đoạn lá vối.

Hoạt tính ức chế enzym α-glucosidase của các cao phân đoạn. Phân lập, xác định cấu trúc các hợp chất từ cao phân đoạn lá vối có hoạt tính hạ đường huyết tốt nhất. Hoạt tính sinh học của các hợp chất đã phân lập từ lá vối. Cao chiết phân đoạn lá chè đắng.

Nghiên cứu tác dụng hạ đường huyết của cao chiết phân đoạn lá chè đắng …………………………………………………………………………… 92 3. Thành phần hóa học của phân đoạn n-hexane lá chè đắng. Xác định hoạt tính ức chế enzym α-glucosidase. NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ VÀ TÁC DỤNG CỦA CHẾ PHẨM THIVODA.

Chọn lọc chế phẩm nguồn gốc từ thực vật có khả năng hạ đƣờng huyết. Định tính thành phần hóa học có trong 5 mẫu thực vật. Tác dụng hạ đường huyết của cao tổng nước và cao tổng cồn. Bào chế và nghiên cứu chế phẩm Thivoda có tác dụng điều hòa đƣờng huyết trên chuột nhắt đái tháo đƣờng type 2.

Bào chế chế phẩm Thivoda. Nghiên cứu khả năng hạ đường huyết của chế phẩm Thivoda trên chuột nhắt ĐTĐ type 2. Cơ chế hạ đường huyết. Nghiên cứu độc tính cấp của chế phẩm Thivoda.

113 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 114 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 118 PHỤ LỤC 129 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT 1H-NMR: 1H-Nuclear Magnetic Resonance Spectroscopy (Phổ cô ̣ng hƣởng tƣ̀ ha ̣t nhân proton) 13C-NMR: 13C-Nuclear Magnetic Resonance Spectroscopy (Phổ cô ̣ng hƣởng tƣ̀ ha ̣t nhân cacbon) ATP: Adenosine triphosphate BMI: Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) CBuOH: Cao n-buthanol CC: Cao cồn CEtA: Cao ethylacetate CHe: Cao n-hexane CNC: Cao nƣớc cuối CNN: Cao nƣớc nóng COSY : Chemical Shift Correlation Spectroscopy CTPT : Công thức phân tử DEPT: Distortionless Enhancement by Polarization Transfer ĐTĐ: Đái tháo đƣờng ELISA: Enzyme Linked Immunosorbent Assay (Kỹ thuật miễn dịch liên kết với enzym) g: Gam G1P: Glycerol 1 phosphate GOD: Glucose oxidase GOT: Glutamate oxalate transaminase GPT: Glutamate pyruvate transaminase h: Giờ HbA1C: Glycated hemoglobin (Hemoglobin gắn đƣờng glucose) HDL: High Density Lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng cao) HFD: High fat diet (Chế độ ăn giàu chất béo) HMBC: Heteronuclear Multiple Bond Connectivity HSQC: Heteronuclear Multiple Quantum Coherence IC50: Half maximal inhibitory concentration (Nồng độ gây ức chế 50% hoạt tính sinh học hoặc hóa sinh) IDF: International Diabetes Federation (Liên đoàn Đái tháo đƣờng Quốc tế) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LD0: Lethal dose, 0% (Liều dƣới liều chết) LD50: Lethal dose, 50% (Liều gây chết 50% động vật thí nghiệm) LDL: Low Density Lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng thấp) m: Khối lƣợng mg: Miligam ml: Mililit Mp: Melting point (Điểm nóng chảy) MS: Mass Spectroscopy (Phổ khối lƣợng) NCEP: National Cholesterol Education Program (Chƣơng trình Giáo dục Quốc gia về Cholesterol) ND: Normal diet (Ăn chế độ ăn bình thƣờng) NMR: Nuclear Magnetic Resonance Spectroscopy (Phổ cộng hƣởng từ hạt nhân) OD: Optical Density (Mật độ quang) POD: Peroxidase P-value: Probability value (Trị số p) PVPP: Polyvinylpyrrolidone R: Receptor Rf: Hệ số di chuyển R2 : Hệ số tƣơng quan Ser: Serine STZ: Streptozotocin TV: Thực vật Tyr: Tyrosine Thr: Threonine VLDL: Very Low Density Lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng rất thấp) WHO: World Health Organization - Tổ chức Y tế thế giới μg: Microgram μl: Microlit TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1. Tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh ĐTĐ 5 Bảng 1.

Tiêu chuẩn đánh giá kết quả xét nghiệm của ngƣời bệnh ĐTĐ theo 5 WHO-năm 2002 Bảng 1. Định nghĩa của NCEP về hội chứng trao đổi chất 10 Bảng 1. : Dịch chiết/hoạt chất chiết xuất từ thực vật có hoạt tính ức chế α- 26 glucosidase Bảng 2. Các mẫu thực vật đƣợc điều tra, nghiên cứu 35 Bảng 2.

Các thiết bị đƣợc sử dụng trong nghiên cứu 37 Bảng 2. Bố trí thí nghiệm gây chuột ĐTĐ type 2 41 Bảng 2. Bố trí thí nghiệm nghiên cứu tác dụng hạ đƣờng huyết của 24 mẫu 44 thực vật lên chuột nhắt ĐTĐ type 2 Bảng 2. Bố trí thí nghiệm nghiên cứu phân đoạn mẫu lá vối và lá chè đắng 45 Bảng 3.

Chiết xuất các mẫu thực vật bằng nƣớc nóng và cồn 57 Bảng 3. Sự khác biệt về các chỉ số mỡ máu giữa chuột ở nhóm ND và HFD 61 Bảng 3. Mật độ quang của insulin chuẩn 63 Bảng 3. Khả năng dung nạp glucose của các nhóm chuột 65 Bảng 3.

Phần trăm tách chiết thu cao phân đoạn lá vối 75 Bảng 3. Nồng độ đƣờng huyết chuột ĐTĐ type 2 sau khi uống cao chiết phân 75 đoạn lá vối Bảng 3.7: Các số liệu phổ của 2’,4’-dihydroxy-6’-methoxy-3’,5’- 80 dimethylchalcon Bảng 3. Độ dịch chuyển hóa học 13C-NMR của chất C3 82 Bảng 3. Số liệu phổ cacbon của LVE2 (3-hydroxy-olean-12(13)-en- 28-oic 85 acid) và phổ của oleanolic acid Bảng 3.

Phần trăm khối lƣợng của các chất tinh sạch từ lá vối 89 Bảng 3. Phần trăm tách chiết cao phân đoạn lá chè đắng 92 Bảng 3. Nồng độ đƣờng huyết chuột ĐTĐ type 2 sau khi uống cao chiết 92 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phân đoạn lá chè đắng Bảng 3. Các số liệu phổ 1H và 13C-NMR của H4 96 Bảng 3.

Hoạt tính ức chế enzyme α-glucosidase của 5 chất tinh sạch từ lá 97 vối, lá chè đắng Bảng 3. Kết quả định tính thành phần hóa học 101 Bảng 3. Thành phần chế phẩm Thivoda 104 Bảng 3. Bảng theo dõi chuột thí nghiệm LD50 110 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Tên hình Trang Hình 1.

Cơ chế tác dụng của insulin 8 Hình 1. Cơ chế phân tử giải phóng insulin 9 Hình 1. Receptor của insulin và vùng tyrosine kinase 12 Hình 1.Thủy phân oligosaccharide(trái) - Cơ chế cạnh tranh của Acarbose 25 (phải) Hình 2. Sơ đồ nghiên cứu 38 Hình 2.

Sơ đồ chiết xuất phân đoạn bằng các dung môi hữu cơ 40 Hình 2. Thử nghiệm hoạt tính ức chế α-glucosidase bởi Glucose Kit 48 Hình 2.