Luận văn: Tần suất tăng bạch cầu ái toan máu ở bệnh nhân đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhập viện - Lê Trần Thiện Luân

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---- LÊ TRẦN THIỆN LUÂN TẦN SUẤT TĂNG BẠCH CẦU ÁI TOAN TRONG MÁU Ở BỆNH NHÂN ĐỢT CẤP BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH NHẬP VIỆN LUẬN VĂN CHUYÊN KHOA CẤP II THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ---- LÊ TRẦN THIỆN LUÂN TẦN SUẤT TĂNG BẠCH CẦU ÁI TOAN TRONG MÁU Ở BỆNH NHÂN ĐỢT CẤP BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH NHẬP VIỆN CHUYÊN NGÀNH: NỘI HÔ HẤP MÃ SỐ: CK 62 72 20 05 LUẬN VĂN CHUYÊN KHOA CẤP II NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TẠ THỊ THANH HƯƠNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021. LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ hết sức quý báu của các thầy cô, đồng nghiệp và gia đình.

Với tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn cô TS. Tạ Thị Thanh Hương, giảng viên Bộ môn Nội Tổng quát, Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh, người thầy tận tâm đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn. Tôi xin cảm ơn TS. Lê Thị Thu Hương và TS.

Lê Khắc Bảo - Trưởng và Phó khoa Nội Hô hấp - Cơ Xương Khớp, Bệnh viện Nhân Dân Gia Định, cùng tập thể khoa đã tạo những điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong quá trình thực hành và thu thập dữ liệu cho nghiên cứu này. Trân trọng cảm ơn! Học viên Lê Trần Thiện Luân. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình nào khác. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 10 tháng 10 năm 2021 Tác giả luận văn Lê Trần Thiện Luân.

BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Anh ACO - Asthma – COPD overlap AUC - Area under the ROC curve BAL - Bronchoalveolar Lavage BMI - Body mass index BID - bis in die CAT - COPD Assessment Test CI - Confidence Interval COPD - Chronic Obstructive Pulmonary Disease FEF25-75 - Forced expiratory flow at 25-75% of forced vital capacity %FEF25-75 - Percentage of FEF25-75 compared with the predicted value FEV1 - Forced Expiratory Volume in One Second %FEV1 - Percentage of FEV1 compared with the predicted value FVC - Forced vital capacity %FVC - Percentage of FVC compared with the predicted value GINA - Global Initiative for Asthma GOLD - Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease ICS - Inhaled corticosteroid IQR - Interquartile Range LABA - Long-acting beta 2-agonists LABDs - Long-acting bronchodilators LAMA - Long-acting muscarinic antagonist mMRC - modified Medical Research Council NPV - Negative Predictive Value PEF - Peak Expiratory Flow %PEF - Percentage of PEF compared with the predicted value PPV - Positive Predictive Value. QD - quoque die ROC - Receiver-operator characteristic SABA - Short acting beta2 agonist SAMA - Short acting muscarinic antagonist SD - Standard Deviation Th2 - T helper 2 VC - Vital Capacity WHO - World Health Organization Tiếng Việt BCAT - Bạch cầu ái toan BPTNMT - Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cs - cộng sự ĐLC - Độ lệch chuẩn GPQ - Giãn phế quản KTPV - Khoảng tứ phân vị tb - tế bào Tp.HCM - Thành phố Hồ Chí Minh. BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH – VIỆT Tiếng Anh Tiếng Việt Asthma–COPD overlap - Chồng lắp hen - COPD Area under the ROC curve - Diện tích dưới đường cong ROC Bis in die - Một lần mỗi ngày Bronchoalveolar Lavage - Dịch rửa phế quản – phế nang Body mass index - Chỉ số khối cơ thể Confidence Interval - Khoảng tin cậy COPD Assessment Test - Thang điểm đánh giá triệu chứng CAT Chronic Obstructive - Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính Pulmonary Disease Forced expiratory flow at 25-75% of - Lưu lượng thở ra tối đa đoạn từ 25 - 75% forced vital capacity của FVC Forced Expiratory Volume in One - Thể tích thở ra gắng sức trong Second một giây đầu Forced vital capacity - Dung tích sống gắng sức Global Initiative for Asthma - Chiến lược toàn cầu về bệnh hen Global Initiative for Chronic - Chiến lược toàn cầu về bệnh phổi tắc Obstructive Lung Disease nghẽn mạn tính Inhaled corticosteroid - Corticoid dạng hít Interquartile Range - Khoảng tứ phân vị Long-acting beta 2-agonists - Thuốc kích thích beta 2 tác dụng dài Long-acting bronchodilators - Các thuốc giãn phế quản tác dụng dài Long-acting muscarinic antagonist - Thuốc kháng muscarinic tác dụng dài modified Medical Research Council - Thang điểm khó thở mMCR Negative Predictive Value - Giá trị tiên đoán âm Peak Expiratory Flow - Lưu lượng đỉnh thở ra. Percentage of FEF25-75 compared - Phần trăm FEF25-75 so với giá trị dự with the predicted value đoán Percentage of FEV1 compared with - Phần trăm FEV1 so với giá trị dự đoán the predicted value Percentage of FVC compared with - Phần trăm FVC so với giá trị dự đoán the predicted value Percentage of PEF compared with the - Phần trăm PEF so với giá trị dự đoán predicted value Positive Predictive Value - Giá trị tiên đoán dương Quoque die - Hai lần mỗi ngày Receiver-operator characteristic - Đường cong ROC Sensitivity - Độ nhậy Specificity - Độ đặc hiệu Short acting beta2 agonist - Thuốc kích thích beta 2 tác dụng ngắn Short acting muscarinic antagonist - Thuốc kháng muscarinic tác dụng ngắn Standard Deviation - Độ lệch chuẩn T helper 2 - Tế bào T giúp đỡ loại 2 Twice a day - Hai lần mỗi ngày Vital Capacity - Dung tích sống World Health Organization - Tổ chức Y tế Thế giới.

DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1.1 Thực trạng quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ở Việt Nam……….2 Ngưỡng cắt bạch cầu ái toan trong một số nghiên cứu.3 Khuyến cáo chỉ định ICS trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính….1 Thang điểm khó thở mMRC….2 Bảng điểm CAT….3 Các biến số nghiên cứu.4 Giá trị và ý nghĩa của diện tích dưới đường cong ROC……….1 Đặc điểm tuổi và giới tính……………………….2 Phân bố tỷ lệ các nhóm tuổi….3 Phân bố tỷ lệ BMI theo nhóm….4 Trình độ học vấn…………………………………………………… …56 Bảng 3.5 Tình trạng hút thuốc………………………………………………….6 Thời gian mắc bệnh……………………………………………………57 Bảng 3.7 Phân bố tần suất và tỷ lệ nhập viện theo số lần nhập viện……….8 Đặc điểm giữa nhóm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có và không di chứng lao.9 Tỷ lệ các nhóm thuốc bệnh nhân đã dùng…………………………….10 Các triệu chứng lâm sàng cơ bản………………………………….11 Dấu hiệu khí phế thũng……………………………………….12 Phân bố điểm CAT theo tần suất nhập viện…………………….13 Đặc điểm hô hấp ký………………………………………………….14 Đặc điểm hô hấp ký ở bệnh nhân có và không có di chứng lao……….15 Tỷ lệ bạch cầu ái toan theo các ngưỡng cắt………………………….16 Điểm cắt của số lượng bạch cầu ái toan trong máu và các giá trị tiên đoán liên quan trong xác định có đáp ứng với corticoid………….17 Điểm cắt của tỷ lệ bạch cầu ái toan trong máu và các giá trị tiên đoán liên quan trong xác định có đáp ứng với corticoid…………………….18 So sánh số lượng bạch cầu ái toan trong máu trước và sau điều trị trị tiên đoán của bạch cầu ái toan…………83 .1 Nguy cơ bị tắc nghẽn luồng khí do di chứng lao…………………….2 Tần suất tăng bạch cầu ái toan trong một số nghiên cứu …………….3 Tần suất tăng bạch cầu ái toan ở ngưỡng cắt 3% và 300 tb/µL trong một số nghiên cứu…………………………………………….4 Tỷ lệ bạch cầu ái toan theo tuổi của người Việt Nam………….5 Độ chính xác của số lượng bạch cầu ái toan trong máu trong việc dự đoán khả năng đáp ứng với ICS…………………….6 So sánh thời gian nằm viện ở một số nghiên cứu……………………. DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Trang Biểu đồ 1.1 Đường cong ROC cho bạch cầu ái toan trong máu tiên đoán bạch cầu ái toan /đàm ≥ 3%.2 Tăng bạch cầu ái toan ở những lần lấy máu lặp lại………………….3 Điều trị ICS giúp giảm tần suất nhập viện so với điều trị tối ưu kiểm soát triệu chứng…………………………25 Biểu đồ 1.4 Điều trị ICS giúp giảm tần suất suy giảm chức năng phổi .5 Tần suất đợt cấp điều trị với fluticasone/vilanterol so với vilanterol ở 4 phân tầng bạch cầu ái toan……………………30 Biểu đồ 1.6 Tần suất giảm đợt cấp BPTNMT khi điều trị beclomethason /formoterol so với formoterol ở các phần tầng bạch cầu ái toan………………………………………………….1 Phân bố tần suất (histogram) tuổi ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính nhập viện…………………….2 Phân bố tần suất (histogram) BMI………………………….3 Tỷ lệ thang điểm mMRC…………………………………….4 Phân bố tần suất (histogram) điểm CAT……………………….5 Tỷ lệ các giai đoạn GOLD………………………………………….6 Tỷ lệ các phân nhóm ABCD theo GOLD…………………….7 Phân bố tần suất (histogram) số lượng bạch cầu ái toan trong máu khi nhập viện……………………………………………………….8 Phân bố tần suất (histogram) tỷ lệ bạch cầu ái toan trong máu khi nhập viện………………………………………………………….9 Đồ thị phân tán (scatter) tương quan hồi quy giữa tỷ lệ và số lượng bạch cầu ái toan trong máu…………………69 Biểu đồ 3.10 Tỷ lệ bạch cầu ái toan trong máu ở các nhóm ngưỡng cắt….11 Số lượng bạch cầu ái toan trong máu theo nhóm tuổi…………….12 Số lượng bạch cầu ái toan trong máu theo chỉ số BMI……………72 Biểu đồ 3.13 Số lượng bạch cầu ái toan trong máu theo tần suất nhập viện…….14 Số lượng bạch cầu ái toan trong máu ở hai nhóm không và có dùng ICS trước nhập viện………………………….15 Số lượng bạch cầu ái toan trong máu theo các giai đoạn GOLD….16 Số lượng bạch cầu ái toan trong máu giữa nhóm có và không có di chứng lao phổi cũ…………………………………………….17 Số lượng bạch cầu ái toan trong máu giữa nhóm không và có dấu hiệu khí phế thũng…………………….18 So sánh số lượng bạch cầu ái toán trong máu trước và sau điều trị corticoid…………………………….19 Diện tích dưới đường cong ROC trong tiên đoán “đáp ứng (+)” của bạch cầu ái toan trong máu ………………….20 Diện tích dưới đường cong ROC trong tiên đoán “đáp ứng (+)” của tỷ lệ bạch cầu ái toan trong máu …………….21 So sánh thời gian nằm viện giữa 2 nhóm có tỷ lệ bạch cầu ái toan ở ngưỡng cắt < 2,05% và ≥ 2,05%. DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ Trang Hình 1.1 Chu trình quản lý bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính theo GOLD………….2 Thuốc khởi trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính theo GOLD…………. Lưu đồ điều trị duy trì bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính theo GOLD.4 Vận chuyển bạch cầu ái toan từ tủy xương đến đường thở………….5 Lưu đồ chẩn đoán chồng lấp hen- bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính…….1 Diễn biến và số lượng bệnh nhân tham gia nghiên cứu……………53.

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. i LỜI CAM ĐOAN. ii BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT. iii BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH – VIỆT .v DANH MỤC CÁC BẢNG.

vii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ. ix DANH MỤC CÁC HÌNH, SƠ ĐỒ. xi MỤC LỤC. xii MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU .1 Đại cương về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.