Luận án tiến sĩ đánh giá vai trò của xét nghiệm pca3 trong chẩn đoán ung thư tuy

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ PHÚC LIÊN ĐÁNH GIÁ VAI TRÕ CỦA XÉT NGHIỆM PCA3 TRONG CHẨN ĐOÁN UNG THƢ TUYẾN TIỀN LIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ PHÚC LIÊN ĐÁNH GIÁ VAI TRÕ CỦA XÉT NGHIỆM PCA3 TRONG CHẨN ĐOÁN UNG THƢ TUYẾN TIỀN LIỆT Ngành: Ngoại thận và tiết niệu Mã số: 62720126 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TRẦN LÊ LINH PHƢƠNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, NĂM 2021 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc công bố ở bất kỳ nơi nào. Tác giả LÊ PHÚC LIÊN luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com ii MỤC LỤC Trang Lời cam đoan. ii Danh mục các chữ viết tắt.

v Thuật ngữ Anh Việt. vii Danh mục các bảng. ix Danh mục các biểu đồ. xii Danh mục các hình.

xiv Danh mục các sơ đồ. xv MỞ ĐẦU. Tầm soát ung thƣ tuyến tiền liệt. Chẩn đoán ung thƣ tuyến tiền liệt.

Khám trực tràng. Các chất đánh dấu ung thƣ trong chẩn đoán ung thƣ tuyến tiền liệt. Chất đánh dấu ung thƣ gen PCA3 (Prostate Cancer Antigen 3). Các chất đánh dấu ung thƣ khác của ung thƣ tuyến tiền liệt trong nƣớc tiểu.

Toán đồ và cách công cụ tính tiên lƣợng nguy cơ. Hình ảnh học trong chẩn đoán ung thƣ tuyến tiền liệt. Sinh thiết tuyến tiền liệt dƣới hƣớng dẫn của TRUS. Tổng hợp các nghiên cứu về pca3 trên thế giới.

ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. 35 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail. Đối tƣợng nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phƣơng pháp và công cụ đo lƣờng, thu thập số liệu. Quy trình nghiên cứu. Phƣơng pháp phân tích dữ liệu.

Đạo đức trong nghiên cứu. Đặc điểm bệnh nhân. Đặc điểm chung. Kết quả sinh thiết tuyến tiền liệt.

Kết quả của các phƣơng pháp chẩn đoán UTTTL. Phân nhóm PSA. Nhóm PSA < 4 ng/ml. Nhóm PSA từ 4-10 ng/ml.

Nhóm PSA từ 10-20 ng/ml. Nhóm PSA trên 20 ng/ml. So sánh nhóm đã có sinh thiết và chƣa sinh thiết. Nhóm sinh thiết lần đầu.

Nhóm sinh thiết lần 2. Giá trị chẩn đoán khi kết hợp các xét nghiêm chẩn đoán hiện có với PCA3. Cách thiết lập toán đồ. Bàn luận về tuổi.

88 luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail. Thể tích tuyến tiền liệt. Hiệu quả của phƣơng pháp khám TT. Hiệu quả của xét nghiệm PSA Toàn phần trong máu.

Tỉ lệ phần trăm PSA tự do trên PSA toàn phần. Giá trị chẩn đoán của PCA3. 121 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com v DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tên đầy đủ ASAP Atypical Small Acinar Proliferation AUC Area Under the Curve BN Bệnh nhân Cs Cộng sự DCE-MRI Dynamic Contrast Enhanced MRI DNA Deoxyribonucleic Acid DOR Diagnostic Odds Ratio DW-MRI Diffusion-weighted MRI EAU European Association of Urology FDA Food and Drug Administration HGPIN High-grade prostatic intraepithelial neoplasia INR International normalized ratio Khám TT Khám trực tràng LR - Likelihood ratio negative LR + Likelihood ratio positive MRI Magnetic resonance imaging mRNA Messenger Ribonucleic Acid NCCN National Comprehensive Cancer Network luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com vi Viết tắt Tên đầy đủ NPV Negative Predictive Value PCA3 Prostate Cancer Antigen 3 PCPT Prostate Cancer Prevention Trial Polymerase Chain Reaction PCR Phản ứng tổng hợp chuỗi polymerase PHI Prostate Health Index PPV Positive Predictive Value PSA Prostate-specific Antigen PSAD PSA density Real time PCR Real-time Polymerase Chain Reaction (qPCR) ROC Receiver operating characteristic T2W-MRI T2 weighted – MRI Transcription Mediated Amplification Polymerase Chain TMA-PCR Reaction Time-resolved fluorescence – Reverse Transcription TRF-RT PCR Polymerase Chain Reaction TRUS Transrectal Ultrasound TTL Tuyến tiền liệt UTTTL Ung thƣ tuyến tiền liệt luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com vii THUẬT NGỮ ANH VIỆT Tiếng Anh Tiếng Việt ASAP Tăng sản ống tuyến nhỏ không điển hình AUC Diện tích dƣới đƣờng cong DCE-MRI Cộng hƣởng từ tăng cƣờng tƣơng phản động DOR Chỉ số odd chẩn đoán DW-MRI Cộng hƣởng từ khuếch tán EAU Hội Tiết niệu Châu Âu FDA Cục quản lý Thực Phẩm và Dƣợc Phẩm Hoa Kỳ HGPIN Tân sinh trong thƣợng mô tuyến tiền liệt biệt hóa cao LR - Tỉ số khả dĩ âm LR + Tỉ số khả dĩ dƣơng MRI Cộng hƣởng từ mRNA RNA thông tin NCCN Mạng lƣới ung thƣ toàn diện quốc gia NPV Giá trị tiên đoán âm PCPT Thử nghiệm phòng ngừa ung thƣ tuyến tiền liệt PCR Phản ứng tổng hợp chuỗi polymerase luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.liet viii Tiếng Anh Tiếng Việt PHI Chỉ số sức khỏe tuyến tiền liệt PPV Giá trị tiên đoán dƣơng PSA Kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt PSA velocity Tốc độ PSA PSAD Mật độ PSA Real time PCR Phản ứng tổng hợp chuỗi polymerase thời gian thực (qPCR) T2W-MRI Cộng hƣởng từ T2 điều chỉnh TMA-PCR Phản ứng tổng hợp chuỗi polymerase khuếch đại qua trung gian phiên mã TRF-RT PCR Phản ứng tổng hợp chuỗi polymerase sao chép ngƣợc thời gian lƣu huỳnh quang TRUS Siêu âm qua ngả trực tràng (LUAN.liet luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.liet ix DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Nguy cơ UTTTL liên quan đến giá trị PSA thấp .2: Khả năng UTTTL ở bệnh nhân có PSA từ 4-10ng/ml .3: Phân độ PI-RADS và nguy cơ ung thƣ TTL .4: So sánh PCA3 và PSA toàn phần để xác định bệnh nhân có UTTTL với tỉ lệ dƣơng tính giả hay độ nhạy hằng định .5: Đặc điểm về tuổi của dân số nghiên cứu .6: Thống kê các lí do nhập viện và đánh giá sự khác biệt của hai nhóm ung thƣ và không ung thƣ .7: Tỉ lệ có ngƣời thân trực hệ bị UTTTL hay tăng sinh lành tính TTL .8: Tiền căn bản thân .9: Thể tích tuyến tiền liệt .10: Kết quả sinh thiết TTL .11: Kết quả khám TT .12: Giá trị chẩn đoán của khám TT trong chẩn đoán UTTTL .13: Chỉ số PSA toàn phần trong máu .14: Giá trị chẩn đoán của xét nghiệm PSA trong chẩn đoán UTTTL 60 Bảng 3.16: Tỉ lệ và số lƣợng bệnh nhân theo từng nhóm mật độ PSA .17: Giá trị chẩn đoán của mật độ PSA .18: Điểm số PCA3 .19: Giá trị của PCA3 với các ngƣỡng 10, 25, 35 .20: Tìm ngƣỡng (cut-off) của PCA3 .21: Giá trị của PCA3 với ngƣỡng 55,55 .22: Phân nhóm PSA .liet luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.23: Nhóm PSA < 4 ng/ml .24: Giá trị của các xét nghiệm chẩn đoán trong nhóm PSA <4ng/ml 71 Bảng 3.25: Nhóm PSA từ 4-10 ng/ml .26: Giá trị của các xét nghiệm chẩn đoán trong nhóm PSA từ 4-10 ng/ml .27: Tỉ lệ tránh sinh thiết khi sử dụng các phƣơng tiện chẩn đoán khác bên cạnh PSA toàn phần .28: Nhóm PSA từ 10-20 ng/ml .29: Giá trị của các xét nghiệm chẩn đoán trong nhóm PSA từ 10-20 ng/ml .30: Tỉ lệ tránh sinh thiết khi sử dụng các phƣơng tiện chẩn đoán khác bên cạnh PSA toàn phần .31: Nhóm PSA trên 20 ng/ml .32: Giá trị của các xét nghiệm chẩn đoán trong nhóm PSA trên 20 ng/ml .33: Tỉ lệ tránh sinh thiết khi sử dụng các phƣơng tiện chẩn đoán khác bên cạnh PSA toàn phần .34: So sánh hai nhóm theo tiền căn sinh thiết .35: Giá trị của xét nghiệm trong chẩn đoán UTTTL ở nhóm sinh thiết lần đầu .36: Số trƣờng hợp tránh đƣợc sinh thiết khi sử dụng các xét nghiệm chẩn đoán khác PSA ở nhóm sinh thiết lần đầu .37: Đánh giá giá trị tiên đoán độ nặng của ung thƣ của PCA3 ở nhóm sinh thiết lần đầu .38: Giá trị của xét nghiệm trong chẩn đoán UTTTL ở nhóm sinh thiết lần 2 .liet luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.liet xi Bảng 3.39: Số trƣờng hợp tránh đƣợc sinh thiết khi sử dụng các xét nghiệm chẩn đoán khác PSA ở nhóm sinh thiết lần 2 .40: Đánh giá giá trị tiên đoán độ nặng của ung thƣ của PCA3 ở nhóm sinh thiết lần 2 .41: Mô hình hồi qui logistic đơn của các biến tiên lƣợng .42: Mô hình hồi qui đa biến của các biến tiên lƣợng .43: So sánh về tuổi của các nghiên cứu về PCA3 .44: So sánh thể tích tuyến tiền liệt của các nghiên cứu .45: Giá trị chẩn đoán của khám TT của các nghiên cứu .46: So sánh giá trị trung bình của PSA của các nghiên cứu .47: So sánh ngƣỡng của PSA với các nghiên cứu .48: So sánh giá trị chẩn đoán của mật độ PSA với tác giả Ochiai [85] .49: So sánh giá trị chẩn đoán của mật độ PSA với các tác giả khác .50: So sánh độ giá trị chẩn đoán (độ nhạy, độ đặc hiệu, AUC) của PSA toàn phần (ngƣỡng 4ng/ml) và PCA3 (ngƣỡng 35) với các nghiên cứu khác .liet luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.liet xii DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Phân bố tuổi của mẫu nghiên cứu .2: Tuổi trung bình trong từng nhóm bệnh nhân .3: Thống kê lí do nhập viện trong nhóm bệnh nhân ung thƣ và không ung thƣ.4: Tiền căn bệnh lý tiết niệu .5: So sánh tỉ lệ ung thƣ theo tiền căn bệnh lý tiết niệu .6: So sánh thể tích TTL trong hai nhóm .7: Kết quả sinh thiết TTL .8: Kết quả thăm khám tuyến tiền liệt bằng ngón tay (khám TT) .9: Đƣờng cong ROC của phƣơng pháp khám TT (AUC=0.10: Tính chất TTL qua khám TT .11: Trung bình PSA toàn phần trong máu của hai nhóm ung thƣ và không ung thƣ.12: Đƣờng cong ROC với ngƣỡng PSA 4 ng/ml .13: Mật độ PSA trong hai nhóm .14: Đƣờng cong ROC của mật độ PSA với ngƣỡng 0,15 .15: Phân phối theo tần số của điểm số PCA3 .16: Điểm số PCA3 trong hai nhóm .17: Tỉ lệ sinh thiết dƣơng tính theo điểm số PCA3 .18: Đƣờng cong ROC của xét nghiệm PCA3 .19: So sánh đƣờng cong ROC của các xét nghiệm chẩn đoán .20: Tỉ lệ UTTTL trong từng nhóm .21: Đƣờng cong ROC của tỉ lệ PSA tự do/PSA toàn phần ở nhóm PSA từ 4-10 ng/ml.liet luan an tien si TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.liet xiii Biểu đồ 3.22: Đƣờng cong ROC của tỉ lệ PSA tự do/PSA toàn phần ở nhóm PSA từ 10-20 ng/ml.23: Đƣờng cong ROC của tỉ lệ PSA tự do/PSA toàn phần ở nhóm PSA trên 20 ng/ml .