Nghiên cứu X quang khớp cổ chân người Việt & điều trị gãy Dupuytren bằng kết xương bên trong

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN BÁ NGỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM X QUANG KHỚP CỔ CHÂN Ở NGƢỜI VIỆT NAM TRƢỞNG THÀNH VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ GÃY KÍN DUPUYTREN BẰNG PHƢƠNG PHÁP KẾT XƢƠNG BÊN TRONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN BÁ NGỌC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM X QUANG KHỚP CỔ CHÂN Ở NGƢỜI VIỆT NAM TRƢỞNG THÀNH VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ GÃY KÍN DUPUYTREN BẰNG PHƢƠNG PHÁP KẾT XƢƠNG BÊN TRONG Chuyên ngành: Ngoại khoa Mã số: 9720104 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hƣớng dẫn khoa học: 1. Phạm Đăng Ninh 2. Nguyễn Trƣờng Giang HÀ NỘI - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình khoa học nào khác.

Tác giả Nguyễn Bá Ngọc LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc! Tôi xin trân trọng cảm ơn Đảng ủy Ban Giám đốc, Phòng Sau đại học, Học viện Quân y, Bệnh viện Quân y 103 đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin trân trọng cảm ơn các Thầy, Cô Bộ môn – Trung tâm Chấn thương chỉnh hình - Bệnh viện Quân y 103 cùng các đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi thu thập số liệu nghiên cứu. Tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.Phạm Đăng Ninh, GS. Nguyễn Trường Giang, những người thầy đã tận tình hướng dẫn tôi, luôn tin tưởng, khích lệ, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và làm luận án.

Tôi xin được gửi lời biết ơn tới những người thân trong gia đình đã luôn động viên giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã luôn bên tôi, động viên và hỗ trợ cho tôi. Tôi xin chân thành cảm ơn nhóm tình nguyện tham gia nghiên cứu và các BN đã đồng ý và tạo điều kiện cho tôi thu thập số liệu để thực hiện đề tài nghiên cứu. Hà Nội, tháng năm 2021 Nghiên cứu sinh Nguyễn Bá Ngọc MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN. Một số đặc điểm giải phẫu khớp cổ chân. Đặc điểm về xƣơng. Hệ thống dây chằng và bao khớp.

Mạch máu vùng cổ chân. Sinh lý và chức năng khớp cổ chân. Tình hình nghiên cứu giải phẫu khớp cổ chân trên phim X quang quy ƣớc. Trên thế giới.

Khái niệm gãy Dupuytren. Thƣơng tổn giải phẫu trong gãy Dupuytren. Phân loại gãy các mắt cá. Chẩn đoán hình ảnh trong gãy Dupuytren.

Các phƣơng pháp điều trị gãy kín Dupuytren. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu và điều trị gãy Dupuytren. Trên thế giới. 36 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nghiên cứu một số đặc điểm giải phẫu trên phim X quang qui ƣớc khớp cổ chân ngƣời Việt Nam trƣởng thành. Đối tƣợng nghiên cứu mục tiêu 1. Phƣơng pháp nghiên cứu mục tiêu 1. Nghiên cứu trên lâm sàng.

Đối tƣợng nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Các bƣớc tiến hành. Các chỉ tiêu nghiên cứu.

Đánh giá kết quả. Phƣơng pháp phẫu thuật. Xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu.

58 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả khảo sát một số đặc điểm giải phẫu trên phim X quang quy ƣớc khớp cổ chân bình thƣờng. Tuổi và giới tính. Trên phim chụp bàn chân tƣ thế xoay trong 150.

Kết quả khảo sát trên phim chụp X quang cổ chân tƣ thế nghiêng 71 3. Kết quả điều trị bằng phẫu thuật kết xƣơng bên trong. Đặc điểm nhóm BN nghiên cứu. Phƣơng pháp phẫu thuật điều trị gãy Dupuytren.

Kết quả điều trị. Biến chứng sau phẫu thuật. 94 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm giải phẫu khớp cổ chân ngƣời Việt Nam trƣởng thành trên phim X quang quy ƣớc.

Đặc điểm tuổi, giới của nhóm nghiên cứu mục tiêu 1. Lý do phải nghiên cứu đặc điểm giải phẫu X quang khớp cổ chân 96 4. Kết quả nghiên cứu khớp cổ chân trên phim X quang chụp khớp cổ chân ngƣời Việt trƣởng thành bình thƣờng. Đặc điểm giải phẫu khớp chày sên trên phim X quang qui ƣớc.

Kết quả khảo sát sự liên quan giữa hai mắt cá. Vị trí của xƣơng mác trên phim nghiêng khớp cổ chân. Kết quả điều trị gãy Dupuytren. Đặc điểm của nhóm nghiên cứu.

Đặc điểm tổn thƣơng giải phẫu. Thời điểm phẫu thuật. Chỉ định điều trị phẫu thuật kết xƣơng bên trong. Kỹ thuật mổ kết xƣơng bên trong điều trị gãy Dupuytren.

Kết quả điều trị. Biến chứng sau mổ. 134 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. 138 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Ký hiệu Tên đầy đủ AO Arbeitsgemeinschaft fur Osteosynthesefragen (Hiệp hội kết xƣơng bên trong) AOFAS American Orthopaedic Foot and Ankle Society (Hội chấn thƣơng chỉnh hình mắt cá và bàn chân Mỹ) ATFI Anterior tibiofibular interval (Khoảng chày mác trƣớc) BN Bệnh nhân BS Bác sỹ CHT Cộng hƣởng từ CLVT Cắt lớp vi tính DMCM DMCM GTTB Giá trị trung bình MCN Mắt cá ngoài MCT Mắt cá trong MCS Mắt cá sau NCS Nghiên cứu sinh PTFI Posterior tibiofbular interval (Khoảng chày mác sau) TB Trung bình TFCS Tibiofibular clear space (Khoảng sáng giữa xƣơng chày và chày mác) TFO Tibiofibular overlap (Khoảng chồng giữa xƣơng chày và chày mác) TNGT Tai nạn giao thông.

TW Tibial width (Kích thƣớc xƣơng chày chiều trƣớc sau) FW Fibular width (Kích thƣớc xƣơng mác chiều trƣớc sau) DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Sự thay đổi các kích thƣớc khi doãng mộng chày mác. Kết quả các kích thƣớc trên phim X quang cổ chân. Giá trị trung bình của các tham số khớp chày mác dƣới.

Giá trị trung bình của các số đo ở khớp chày mác dƣới. Giá trị các số đo liên quan 2 mắt cá theo giới. Kết quả khảo sát các chỉ số liên quan 2 mắt cá trên phim X quang tƣ thế thẳng. Kích thƣớc của khe khớp chày sên trên phim thẳng.

Kích thƣớc trung bình khe khớp chày sên. Giá trị trung bình của các số đo ở khớp chày mác dƣới theo giới. Giá trị trung bình của các số đo ở khớp chày mác dƣới. Giá trị các chỉ số liên quan 2 mắt cá theo giới.

Giá trị trung bình các số đo liên quan với 2 mắt cá. Giá trị trung bình kích thƣớc khe khớp chày sên ở 2 giới. Giá trị trung bình kích thƣớc khe khớp chày sên. Giá trị các số đo trên phim tƣ thế nghiêng.

Liên quan giữa tuổi, giới tính. Nguyên nhân chấn thƣơng. Cơ chế chấn thƣơng. Phƣơng pháp điều trị trƣớc khi nhập viện.

Vị trí và đƣờng gãy xƣơng mác. Đặc điểm tổn thƣơng mắt cá trong, mắt cá sau. Mức độ di lệch ra ngoài của xƣơng sên. Thời gian từ khi bị chấn thƣơng đến khi kết xƣơng.

Kết hợp xƣơng xƣơng mác. Phƣơng pháp kết hợp xƣơng trong gãy mắt cá trong và mắt cá sau. Phƣơng pháp cố định khớp chày mác dƣới. Phƣơng thức bắt vít cố định khớp chày mác dƣới.

Kết quả phục hồi giải phẫu trên phim sau mổ. Kết quả nắn chỉnh xƣơng sên và góc talocrural sau phẫu thuật. Đối chiếu một số số đo của khớp chày mác dƣới sau mổ với các giá trị tham chiếu. Kích thƣớc khe khớp chày sên sau mổ.

Đối chiếu kết quả các số đo trên phim nghiêng của 73 BN sau mổ với các giá trị tham chiếu ngƣời Việt bình thƣờng. Kết quả liền xƣơng tại thời điểm 6 tháng. Thời gian theo d i kết quả xa. Kết quả nắn chỉnh phục hồi giải phẫu khớp cổ chân.

Kết quả khảo sát sự thay đổi một số kích thƣớc giải phẫu trên phim X quang khớp cổ chân tƣ thế thẳng. Kích thƣớc khe khớp chày sên và khe khớp mắt cá trong sên. Kết quả kiểm tra sự ổn định của khớp cổ chân trên phim nghiêng. Kết quả dựa trên X quang khớp cổ chân.

Mức độ thoái hóa khớp cổ chân theo Van Dijk. Mức độ đau khớp cổ chân khi vận động. Kết quả phục hồi biên độ vận động gấp duỗi khớp cổ chân. Kết quả phục hồi biên độ vận động sấp ngửa bàn chân.

Kết quả chức năng một số chỉ tiêu theo thang điểm AOFAS. Kết quả chung. Liên quan kết quả chung với thời điểm phẫu thuật. Liên quan giữa kết quả chung và vị trí gãy xƣơng mác.

Liên quan kết quả chung với loại vít xƣơng xốp cố định khớp chày mác dƣới. Liên quan kết quả chung với kỹ thuật bắt vít xốp. Liên quan giữa kết quả chung với vị trí bắt vít cố định khớp mác dƣới. Liên quan giữa kết quả chung với kết quả X quang.

94 DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Đầu dƣới hai xƣơng cẳng chân. Các dây chằng khớp cổ chân phía trong (dây chằng delta ). Các dây chằng ở mặt ngoài khớp cổ chân.

Hệ thống dây chằng chày mác dƣới. Ảnh chụp chân dung của Dupuytren (A) và hình minh họa gãy Dupuytren đƣợc mô tả lần đầu (B). Minh họa phân loại gãy các mắt cá theo AO/OTA với loại 44-A1. Phân loại gãy mắt cá theo Danis – Weber.

Phân loại theo Dennis - Weber và Lauge-Hausen. Các số đo trên phim X quang qui ƣớc chụp khớp cổ chân tƣ thế thẳng. Hình ảnh tổn thƣơng cấp tính ở dây chằng chày mác dƣới. Hình minh họa cách nắn chỉnh bảo tồn trong gãy Dupuytren do Dupuytren đề xuất.

Đo kích thƣớc khoảng sáng chày mác trên phim X quang tƣ thế bàn chân xoay trong 150. Minh họa sự tăng kích thƣớc của khe khớp xƣơng sên mắt cá trong. Đo các chỉ số trên phim nghiêng. Chụp khớp cổ chân tƣ thế thẳng.

Chụp khớp cổ chân tƣ thế nghiêng. Chụp khớp cổ chân tƣ thế xoay trong 150. Đo các biến số trên phim chụp khớp cổ chân bình thƣờng tƣ thế thẳng. Đo các biến số trên phim chụp khớp cổ chân bình thƣờng tƣ thế nghiêng.

Đƣờng rạch da bộc lộ ổ gãy xƣơng mác. Nghiệm pháp Cotton. Đƣờng rạch da bộc lộ ổ gãy mắt cá trong .