Nghiên cứu Nồng độ Galectin-3 Huyết thanh ở Bệnh nhân Suy Tim - Luận án Tiến sĩ Y học Huế

ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC BÙI THỊ THANH HIỀN NGHIÊN CỨU NỒNG ĐỘ GALECTIN-3 HUYẾT THANH Ở BỆNH NHÂN SUY TIM Ngành: Nội Khoa Mã số: 9720107 TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HUẾ - 2021 Công trình được hoàn thành tại: TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y - DƯỢC, ĐẠI HỌC HUẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. HOÀNG ANH TIẾN TS. ĐINH HIẾU NHÂN Phản biện 1:. Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Đại học Huế họp tại.

năm 2022 Có thể tìm hiểu luận án tại: 1.Thư viện Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế 2.Thư viện Quốc gia Việt Nam 1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Suy tim là một bệnh lý nặng, tiên lượng tử vong cao. Mặc dù hiện nay có nhiều tiến bộ trong điều trị suy tim, nhưng suy tim vẫn còn tiên lượng xấu khi có biểu hiện triệu chứng trên lâm sàng. Sinh lý bệnh có rất nhiều cơ chế tham gia, từ những đáp ứng của hệ thần kinh – thể dịch cho đến các thay đổi về hình thái và mô học.

Quá trình tái cấu trúc không những ảnh hưởng đến cấu trúc, kích thước các buồng tim, cơ chế bệnh sinh mà còn ảnh hưởng đến các yếu tố sinh hóa miễn dịch lên tế bào cơ tim và chất nền thông qua quá trình hoại tử và chết tế bào theo chương trình. Hiện nay có rất nhiều chất chỉ điểm sinh học giúp chẩn đoán và tiên lượng suy tim, phổ biến nhất là các peptide lợi niệu BNP (Brain Natriuretic Peptid) hoặc NT-ProBNP, hoặc phối hợp Troponin và BNP hoặc NT-ProBNP và đặc biệt mới đây là galectin-3. Galectin-3 là một chỉ điểm sinh học giúp đánh giá tình trạng xơ hóa và tái cấu trúc tim được chứng minh qua các nghiên cứu thực nghiệm đã mở ra thêm một hướng tiếp cận mới trong cơ chế bệnh sinh, điều trị và tiên lượng của suy tim. Và galectin-3 là một trong những chỉ điểm sinh học tin cậy của suy tim.

Chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu nồng độ galectin-3 huyết thanh ở bệnh nhân suy tim”, với 3 mục tiêu: 1. Đánh giá sự biến đổi nồng độ của galectin-3 huyết thanh ở bệnh nhân suy tim. So sánh giá trị nồng độ galectin-3 huyết thanh ở các phân nhóm suy tim. Khảo sát mối tương quan giữa nồng độ galectin-3 huyết thanh với các thông số liên quan tái cấu trúc cơ tim trên siêu âm tim và xét nghiệm BNP huyết thanh ở bệnh nhân suy tim.

Khảo sát giá trị của nồng độ galectin-3 huyết thanh trong tiên lượng các biến cố tim mạch như suy tim nặng hơn, hội chứng động mạch vành cấp, rối loạn nhịp thất và tử vong do mọi nguyên nhân trong thời gian nằm viện ở bệnh nhân suy tim. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn Nghiên cứu này nhằm xác định giá trị chẩn đoán của galectin-3 huyết thanh trong bệnh cảnh suy tim. Tìm mối liên quan của galectin-3 huyết thanh với các biến cố tim mạch, chỉ số tái cấu trúc thất trái trên siêu âm tim và BNP ở bệnh nhân suy tim. Từ kết quả nghiên cứu, có thể ứng dụng nồng độ galectin-3 huyết thanh trên lâm sàng để ước đoán và dự báo sớm suy tim, tái cấu trúc tim, góp phần tiên lượng và phân tầng bệnh nhân suy tim đặc biệt khi kết hợp với các chỉ số khác ở bệnh nhân suy tim.

Đóng góp của luận án Đây là một trong những nghiên cứu đầu tiên của Việt Nam về giá trị chẩn đoán của galectin-3 huyết thanh trong bệnh cảnh suy tim. Nồng độ galectin-3 huyết thanh tăng có giá trị trong tiên lượng biến cố tim mạch chung ở bệnh nhân suy tim. Nồng độ galectin-3 huyết thanh tăng liên quan với các kiểu hình tái cấu trúc thất trái trên siêu âm tim và tương quan thuận với BNP ở thời điểm nhập viện. Đây là những kết luận có giá trị trong thực hành lâm sàng, giúp các thầy thuốc có thêm công cụ hỗ trợ chẩn đoán suy tim và dự báo tiên lượng cho bệnh nhân suy tim.

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ SUY TIM 1. Định nghĩa suy tim Theo khuyến cáo của Hội Tim Châu Âu (ESC) 2016: “suy tim là một hội chứng lâm sàng đặc trưng bởi các triệu chứng điển hình (ví dụ: khó thở, phù chân và mệt mỏi) mà có thể đi kèm với các dấu hiệu thực thể (ví dụ: nhịp tim nhanh, nhịp thở nhanh, tĩnh mạch mạch cổ nổi, ran ở phổi và phù ngoại vi) gây ra bởi bất thường cấu trúc và/hoặc chức năng tim mạch, dẫn đến cung lượng tim giảm và/hoặc áp lực trong buồng tim cao lúc nghỉ hoặc khi gắng sức/tress. Tái cấu trúc tim trong suy tim Tái cấu trúc tâm thất trái do một loạt các biến cố phức tạp xảy ra ở mức độ tế bào và phân tử.

Những thay đổi này bao gồm: phì đại tế bào cơ tim; thay đổi tính chất co của tế bào cơ, mất cơ liên tục do hoại tử, chết tế bào theo chương trình và chết tế bào tự động do thực bào. Tái cấu trúc thất trái là sự thay đổi thể tích, khối lượng cơ tâm thất trái, hình dạng thất trái và cấu tạo của tim xảy ra sau khi tim bị tổn thương và/hoặc có tình trạng bất thường huyết động. Tái cấu trúc thất trái góp phần làm tiến triển suy tim bởi vì gánh nặng cơ học gây ra do sự thay đổi hình dạng của tâm thất trái bị tái cấu trúc. Thêm vào đó là sự tăng thể tích cuối tâm trương, thành thất trái mỏng xảy ra khi tâm thất trái bắt đầu giãn ra, dẫn đến sự không tương thích hậu tải, có thể góp phần giảm thể tích của một nhát bóp.

Giãn tâm thất trái càng nhiều cũng làm cho các dây chằng cột cơ giãn theo và làm hở van 2 lá chức năng dẫn đến quá tải huyết động tâm thất trái nhiều hơn nữa. Kết hợp các cơ chế với nhau, quá tải áp lực do tái cấu trúc thất trái góp phần làm tiến triển suy tim. 3 Tái cấu trúc tim là một yếu tố quan trọng quyết định kết cục lâm sàng của suy tim, vì nó có liên quan đến tiến triển và tiên lượng xấu của bệnh. Quá trình tái cấu trúc tim và xơ hóa mô kẽ, thúc đẩy sự biến đổi chất nền ngoại bào, là một yếu tố quan trọng có liên quan với biến cố lâm sàng, sự tiến triển của bệnh và tiên lượng xấu ở bệnh nhân suy tim.

Biểu hiện lâm sàng của tái cấu trúc tim là sự thay đổi về mặt hình thái và chức năng tim, còn biểu hiện mô học là sự rối loạn các cấu trúc như phì đại tế bào cơ tim, tăng sinh nguyên bào sợi tim, xơ hóa và chết tế bào. Vì vậy, mục tiêu được đặt ra trong điều trị suy tim chính là làm chậm lại hay đảo ngược quá trình tái cấu trúc này. Chẩn đoán suy tim Chẩn đoán suy tim theo ESC 2016, theo lưu đồ sau: Hình 1.2: Lưu đồ chẩn đoán suy tim (khởi phát không cấp) theo ESC 2016 1. TỔNG QUAN VỀ SIÊU ÂM TIM TRONG SUY TIM.

Siêu âm tim đánh giá mức độ nghiêm trọng của rối loạn chức năng tâm thu và tâm trương của các buồng thất. Siêu âm tim giúp tìm các nguyên nhân suy tim và đánh giá tình trạng thiếu máu cục bộ cơ tim. Siêu âm tim là phương pháp thông dụng để đánh giá chức năng thất trái qua các thông số như: phân suất co cơ, thể tích cuối tâm thu, thể tích cuối tâm trương, đặc biệt là phân suất tống máu (EF) thất trái. TỔNG QUAN VỀ BNP TRONG SUY TIM.

Peptide natri lợi niệu loại B (BNP) được tiết ra chủ yếu từ tế bào cơ tim và nguồn tiết chủ yếu là từ thất trái trong giai đoạn đầu suy tim: khi bệnh tiến triển thì tâm nhĩ và thất phải cũng tiết nhiều peptide natri 4 lợi niệu type B. Nồng độ BNP tăng lên khi có gia tăng áp lực trong thất trái hoặc với sự gia tăng thể tích đổ đầy thất trái, do đó BNP phản ánh sự rối loạn chức năng thất trái. TỔNG QUAN VỀ GALECTIN-3 HUYẾT THANH TRONG SUY TIM Cấu trúc galectin-3: Galectin-3 là một thành viên trong họ lectin thuộc loại Chimera có 1 liên kết carbohydrat và 1 liên kết không carbohydrate. Là một protein được mã hóa bởi gene LGALS3, định vị trên nhiễm sắc thể 14 tại vị trí q21-q22 và có trọng lượng phân tử 29- 35 kDa.

Galectin-3 có một đầu tận C (CRD: carbohydrate recognition Domain) có dạng hình cầu khoảng 130 axit amin. Đầu C tiếp nối bởi một đuôi dài là miền H và kết thúc bởi đầu tận N; Đầu N tận mở rộng được tạo thành từ sự lặp đi lặp lại song song nhau của các chuỗi axit amin (tổng cộng 110-130 axit amin). Đầu C tận chịu trách nhiệm về hoạt động của lectin, đầu N tận là cần thiết cho các hoạt động sinh học đầy đủ của galectin-3. Chức năng của galectin-3: Galectin-3 là một protein gắn với β- galactose, tan được trong nước và được tiết ra bởi các đại thực bào bị kích hoạt.

Cơ chế hoạt động chính là gắn kết và kích hoạt nguyên bào sợi hình thành collagen và mô sẹo, dẫn đến xơ hóa cơ tim tiến triển. Galectin-3 có trong nhân lẫn tế bào chất, và có khả năng di chuyển từ tương bào vào trong nhân qua con đường trực tiếp hay gián tiếp. Galectin-3 có khả năng gắn kết với bề mặt các tế bào và chất nền ngoại bào polysacarit. Galectin-3 tham gia vào nhiều quá trình sinh học như kết dính tế bào-tế bào và tế bào-chất nền ngoại bào; tăng trưởng và biệt hóa tế bào; chu kỳ tế bào; truyền tín hiệu; chết tế bào theo chương trình và tăng sinh mạch máu.

Vai trò của galectin-3 trong tái cấu trúc và xơ hóa tim Đã có nhiều nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cũng như trên người chứng minh galectin-3 có vai trò quan trọng trong quá trình tái cấu trúc và xơ hóa tim. Sự xơ hóa tim qua các cơ chế khác nhau như nguyên bào sợi tim khi tiếp xúc với galectin-3 tái tổ hợp dẫn đến sự tăng sinh, biệt hóa, và tăng sản xuất collagen. Khi có stress hay tổn thương tim làm tăng tiết galectin-3 gây ra tăng sinh, biệt hóa nguyên bào sợi tim thành nguyên bào sợi cơ tim ở ngoại bào. Galectin-3 tương tác với proteoglycan xuyên màng như syndecan tạo thành procollagen và tăng sản xuất collagen ngoại bào.

Cuối cùng các collagen liên kết chéo và lắng đọng trong cơ tim làm 5 tăng thêm tình trạng xơ hóa cơ tim, tái cấu trúc tim và gây rối loạn chức năng tim. Xơ hóa tim được coi là tổn thương không thể hồi phục trong các bệnh tim mạch khác nhau, một trong những bệnh do xơ hóa tim thường gặp là suy tim.