Luận án tiến sĩ: Đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và các yếu tố liên quan với chảy máu tiêu hóa ở bệnh nhi sốt xuất huyết Dengue

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y LÊ MINH DŨNG ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN VỚI CHẢY MÁU TIÊU HÓA Ở BỆNH NHI SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Hà Nội 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y LÊ MINH DŨNG ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN VỚI CHẢY MÁU TIÊU HÓA Ở BỆNH NHI SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Chuyên ngành: Nội khoa Mã số: 9720107 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Cán bộ hướng dẫn khoa học 1. Nguyễn Duy Thắng 2. Nguyễn Quang Duật Hà Nội 2020 luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.

Tác giả luận án Lê Minh Dũng luan an MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌ A MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ DANH MỤC CÁC HÌNH ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN.Tổng quan về chảy máu tiêu hóa. Đặc điểm chảy máu tiêu hoá. Đặc điểm chảy máu tiêu hóa ở trẻ em.Đặc điểm sốt xuất huyết Dengue trên bệnh nhi. Đặc điểm của vi rút Dengue.

Đặc điểm sốt xuất huyết Dengue trên bệnh nhi. Cơ chế bệnh sinh sốt xuất huyết Dengue và chảy máu tiêu hoá trong sốt Dengue. Liên quan giữa týp vi rút Dengue và tình trạng chảy máu tiêu hóa. Chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue.Tình hình nghiên cứu về chảy máu tiêu hóa ở bệnh nhi sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và Việt Nam.35 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Quy trình lựa chọn đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Vật liệu nghiên cứu.

Các nội dung và chỉ tiêu nghiên cứu. Khám lâm sàng. Chỉ tiêu cận lâm sàng. Cách thu thập và xử lý số liệu.

Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. Hạn chế của nghiên cứu.52 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của nhóm có chảy máu tiêu hoá. Đặc điểm chung của nhóm có chảy máu tiêu hoá.

Đặc điểm lâm sàng của nhóm có chảy máu tiêu hoá. Đặc điểm cận lâm sàng của nhóm có chảy máu tiêu hoá. Mối liên quan giữa chảy máu tiêu hóa với triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và týp vi rút ở bệnh nhi sốt xuất huyết Dengue. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả định týp vi rút của đối tượng nghiên cứu.

Mối liên quan giữa một số đặc điểm chung với týp vi rút ở đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan giữa một số đặc điểm lâm sàng với týp vi rút ở đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan giữa một số đặc điểm cận lâm sàng với týp vi rút ở đối tượng nghiên cứu.80 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng chảy máu tiêu hóa ở bệnh nhi sốt xuất huyết Dengue.

Đặc điểm tuổi và giới ở nhóm có chảy máu tiêu hoá. Đặc điểm lâm sàng ở nhóm có chảy máu tiêu hoá. Đặc điểm cận lâm sàng ở đối tượng nghiên cứu. Mối liên quan giữa chảy máu tiêu hóa với triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và týp vi rút ở bệnh nhi sốt xuất huyết Dengue.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ở bệnh nhi sốt xuất huyết Dengue. Mối liên quan giữa chảy máu tiêu hóa với triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng và týp vi rút ở bệnh nhi sốt xuất huyết Dengue.117 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN.118 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ ALT Alanine aminotransferase (SGPT) APTT Activated Partial Thromboplastin Time Thời gian Thromboplastin hoạt hóa từng phần AST Aspartate Transaminase (SGOT) CMTH Chảy máu tiêu hoá CMTHD Chảy máu tiêu hóa dưới CMTHT Chảy máu tiêu hóa trên DSS Dengue Shock Syndrome (Hội chứng sốc Dengue) EGD Esophagogastroduodenoscopy (Nội soi thực quản, dạ dày, tá tràng) H2 Histamin 2 PPI Proton pump inhibitor (Thuốc ức chế bơm proton) RLTK Rối loạn thần kinh RT-PCR Reverse Transcription Polymerase Chain Reaction (Phản ứng tổng hợp chuỗi phiên mã ngược) SD Standard Deviation – Độ lệch chuẩn SXH Sốt xuất huyết SXHD Sốt xuất huyết Dengue TDMP Tràn dịch màng phổi WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bản Tên bảng Trang g 1. Thang Điểm Glasgow-Blatchford trong chảy máu tiêu hoá cao 5 1. Thang điểm T-Score đánh giá mức độ chảy máu tiêu hoá 6 trên lâm sàng 1.

Thang điểm Smetannikov đánh giá mức độ mất máu do chảy 7 máu tiêu hoá trên lâm sàng 1. Thang điểm Rockall đánh giá nguy cơ xuất huyết cao 8 1. Nguyên nhân chảy máu tiêu hóa trên ở trẻ em theo nhóm tuổi 18 và thứ tự tần suất mắc 1. Nguyên nhân chảy máu tiêu hóa dưới ở trẻ em theo nhóm 19 tuổi và thứ tự tần suất mắc 2.

Giá trị Hematocrit bình thường theo độ tuổi của bệnh nhi 47 2. Trình tự gen của các primer oligonucleotide tổng hợp 50 2. Hỗn hợp phản ứng RT-PCR 1 bước và chương trình chạy 51 3. Phân bố nhóm có chảy máu tiêu hoá theo nhóm tuổi 55 3.

Phân bố nhóm có chảy máu tiêu hoá theo giới tính 55 3. Đặc điểm số ngày mắc bệnh trước khi vào viện của nhóm có 56 chảy máu tiêu hoá 3. Đặc điểm lâm sàng triệu chứng chảy máu tiêu hóa 56 3. Đặc điểm triệu chứng cơ năng khi vào viện 57 3.

Đặc điểm triệu chứng thực thể khi vào viện 58 3. Đặc điểm xuất huyết ngoài cơ quan tiêu hóa 59 3. Đặc điểm tình trạng sốc 59 3. Đặc điểm xét nghiệm huyết học và đông máu khi vào viện 60 3.

Giá trị haematocrit trung bình tại các thời điểm 62 3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo nhóm tuổi 64 3. Phân bố đối tượng nghiên cứu theo giới tính 65 3. Đặc điểm số ngày mắc bệnh trước khi vào viện 65 3.

Đặc điểm triệu chứng cơ năng theo nhóm nghiên cứu khi vào 66 viện 3. Đặc điểm triệu chứng thực thể theo nhóm nghiên cứu khi vào 67 luan an Bản Tên bảng Trang g viện 3. Đặc điểm xuất huyết ngoài cơ quan tiêu hóa theo nhóm nghi- 68 ên cứu 3. Đặc điểm mạch theo nhóm nghiên cứu 68 3.

Đặc điểm tình trạng sốc ở đối tượng nghiên cứu 69 3. Đặc điểm về số ngày của bệnh khi vào sốc 69 3. Đặc điểm xét nghiệm huyết học khi vào viện 70 3. Đặc điểm rối loạn đông máu theo nhóm nghiên cứu 73 3.

Phân bố týp vi rút Dengue theo chảy máu tiêu hóa 74 3. Phân tích hồi quy đa biến đánh giá yếu tố liên quan tới tình 75 trạng chảy máu tiêu hóa 3. Mối liên quan giữa giới tính với týp vi rút Dengue 76 3. Mối liên quan giữa tuổi với týp vi rút Dengue 77 3.

Mối liên quan giữa các triệu chứng cơ năng với týp vi rút 77 3. Mối liên quan giữa các triệu chứng thực thể với týp vi rút 78 3. Mối liên quan giữa biểu hiện xuất huyết ngoài tiêu hóa khi 79 vào viện với týp vi rút 3. Mối liên quan giữa mức độ sốt và tình trạng CMTH với týp 79 vi rút 3.

Mối liên quan giữa một số chỉ số huyết học với týp vi rút 80 theo từng nhóm nghiên cứu 3. Mối liên quan giữa một số xét nghiệm sinh hóa với týp vi rút 81 theo từng nhóm nghiên cứu 3. Mối liên quan giữa chỉ số đông máu với týp vi rút theo từng 82 nhóm nghiên cứu luan an DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Đặc điểm về nồng độ Hematocrit cao nhất ở nhóm có 61 chảy máu tiêu hoá 3.

Đặc điểm về nồng độ Hematocrit lúc xuất huyết 62 3. So sánh giá trị hematocrit ở bệnh nhi CMTH tại các thời 63 điểm 3. Thay đổi enzyme gan 63 3. Đặc điểm về nồng độ Hematocrit cao nhất 71 3.

Thay đổi enzyme gan ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu 72 luan an DANH MỤC CÁC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Sơ đồ chẩn đoán và xử trí chảy máu tiêu hóa trên ở trẻ 24 1. Các giai đoạn của sốt xuất huyết Dengue (WHO- 2009) 27 1. Máy xét nghiệm huyết học tự động CELL – DYN 140 40 (Abbott, Hoa Kỳ) 2.

Máy phân tích đông máu tự động CA1500 (Sysmex, Nhật 41 Bản) 2. Máy luân nhiệt Mastercycler- pro S (Eppendorf – Đức) sử 42 dụng trong chạy RT-PCR định týp virus 3. Kết quả điện di sản phẩm RT-PCR định týp virus Dengue 74 luan an 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh nhiệt đới thường gây thành dịch lớn do chưa có vaccine và chưa khống chế được vector truyền bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới có khoảng 2,5 tỷ người trên thế giới có nguy cơ nhiễm vi rút Dengue [1] với khoảng 390 triệu ca nhiễm Dengue mỗi năm [2], trong số đó 50 – 100 triệu ca có triệu chứng rõ ràng [3].

Mặc dù không có con số chính thức về tỷ lệ mắc SXHD ở trẻ em, nhưng theo ước tính, phần lớn đối tượng (khoảng 95%) là trẻ em dưới 15 tuổi [4]. Đặc biệt, tại Việt Nam, dịch SXHD năm nào cũng xảy ra và có xu hướng quanh năm, trở thành gánh nặng y tế và được công nhận là nguyên nhân chính gây tử vong trong nhóm những bệnh truyền nhiễm phổ biến nhất. Mặc dù không có con số chính thức về tỷ lệ mắc SXHD ở trẻ em, nhưng theo báo cáo của Văn phòng khu vực Tây Thái Bình Dương, Tổ chức y tế Thế giới năm 2011 cho biết, khoảng 90% số ca tử vong do sốt xuất huyết (SXH) là ở nhóm tuổi dưới 15 [5]. Các biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng của SXHD ở trẻ em rất đa dạng, có thể không có triệu chứng hoặc nhiều triệu chứng, gây khó khăn trong chẩn đoán [6].

Xuất huyết nói chung và chảy máu tiêu hóa nói riêng là triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân SXHD có các dấu hiệu cảnh báo và có sốc. Đây là nguyên nhân làm tăng tỉ lệ tử vong ở giai đoạn xuất huyết hoặc sốc và thường xảy ra vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 của bệnh. Có một tỷ lệ nhất định những bệnh nhân SXHD do nhiễm vi rút Dengue có chảy máu tiêu hóa. Các biểu hiện chảy máu tiêu hoá thường xảy ra vào ngày thứ 4 của bệnh.

Đây là biến chứng nguy hiểm, có thể gây tử vong do mất máu, sốc. Các nghiên cứu cho thấy chảy máu tiêu hóa là một chỉ số tiên lượng xấu ở bệnh nhân mắc SXHD.