Luận án tiến sĩ y học tình trạng sức khỏa răng miệng các yếu tố liên quan và hiệ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ****** TRỊNH THỊ TỐ QUYÊN TÌNH TRẠNG SỨC KHỎE RĂNG MIỆNG, CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN VÀ HIỆU QUẢ CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO SỨC KHỎE RĂNG MIỆNG TRÊN SINH VIÊN NĂM THỨ NHẤT TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN NĂM 2015 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, Năm 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ****** TRỊNH THỊ TỐ QUYÊN TÌNH TRẠNG SỨC KHỎE RĂNG MIỆNG, CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN VÀ HIỆU QUẢ CHƯƠNG TRÌNH NÂNG CAO SỨC KHỎE RĂNG MIỆNG TRÊN SINH VIÊN NĂM THỨ NHẤT TRƯỜNG ĐẠI HỌC SÀI GÒN NĂM 2015 NGÀNH: RĂNG HÀM MẶT MÃ SỐ: 62 72 06 01 LUẬN VĂN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGÔ THỊ QUỲNH LAN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, Năm 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào. Tác giả luận án Trịnh Thị Tố Quyên MỤC LỤC Trang DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. i DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ ANH -VIỆT.

ii DANH MỤC CÁC BẢNG .iii DANH MỤC CÁC HÌNH. v DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ. vi MỞ ĐẦU. Khái quát về sức khỏe răng miệng.

Can thiệp thay đổi hành vi chăm sóc răng miệng. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Nghiên cứu giai đoạn 1: Xác định tình trạng sức khỏe răng miệng và các yếu tố liên quan .2 Nghiên cứu giai đoạn hai: Đánh giá hiệu quả chương trình can thiệp nâng cao sức khỏe răng miệng sau 3 tháng can thiệp .3 Đạo đức trong nghiên cứu .4 Tóm tắt thiết kế nghiên cứu .1 Tình trạng sức khỏe răng miệng và các yếu tố liên quan .2 Hiệu quả chương trình nâng cao sức khỏe răng miệng sau 3 tháng can thiệp .1 Tình trạng sức khỏe răng miệng và các yếu tố liên quan .2 Đánh giá hiệu quả chương trình nâng cao sức khỏe răng miệng sau 3 tháng can thiệp ……………………………………………………………………………………………118 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.138 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1. Bảng câu hỏi điều tra về sức khỏe răng miệng. PL1 Phụ lục 2.

Phiếu điều tra sức khỏe răng miệng. PL10 Phụ lục 3. Phiếu điều tra sức khỏe răng miệng. PL11 Phụ lục 4.

Bản thông tin giới thiệu nghiên cứu. PL13 Phụ lục 5. Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu. PL15 Phụ lục 6.

Định nghĩa biến số và giá trị biến số trong nghiên cứu. PL16 Phụ lục 7. Minh họa trình tự phân bố ngẫu nhiên theo block. PL22 Phụ lục 8.

Bảng kế hoạch thay đổi hành vi. PL23 Phụ lục 9. Phiếu đăng ký thay đổi hành vi. PL24 Phụ lục 10.

Một số hình ảnh trong quá trình nghiên cứu. PL25 Phụ lục 11. Danh sách sinh viên tham gia can thiệp thay đổi hành vi. PL31 Phụ lục 12.

Phiếu chấp thuận của hội đồng y đức. PL35 i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Cs Cộng sự ĐLC Độ lệch chuẩn GDSK Giáo dục sức khỏe KTC Khoảng tin cậy KT-XH Kinh tế-xã hội SKRM Sức khỏe răng miệng SMT-R Sâu Mất Trám Răng SV Sinh viên TCYTTG Tổ chức y tế thế giới TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh VSRM Vệ sinh răng miệng ii DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ ANH -VIỆT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AFRO Regional Office for Africa Văn phòng khu vực Châu Phi AMRO Regional Office for Americas Văn phòng khu vực Châu Mỹ CI-S Simplified Calculus Index Chỉ số mảng bám đơn giản CPI Community Periodontal Index Chỉ số nha chu cộng đồng DI-S Simplified Debris Index Chỉ số vôi răng đơn giản EMRO Regional Office for The Eastern Văn phòng khu vực Đông Địa Trung Mediterranean Hải EURO Regional Office for Europe Văn phòng khu vực Châu Âu GI Gingival index Chỉ số nướu IRR Incident rate ratio Tỷ số tỷ lệ hiện mắc MI Motivational Interviewing Tư vấn tạo động lực OHI-S Simplified Oral Hygiene Index Chỉ số vệ sinh răng miệng đơn giản OR Odds ratio Tỷ số số chênh PlI Plaque index Chỉ số mảng bám PR Prevalence Ratio Tỷ số tỷ lệ hiện mắc RR Relative risk Nguy cơ tương đối SCT Social cognitive theory Lý thuyết nhận thức xã hội SEARO Regional Office for South-East Asia Văn phòng khu vực Đông Nam Á TPB Theory of Planned Behaviour Lý thuyết hành vi theo kế hoạch TRA Theory of Reasoned Action Lý thuyết hành động hợp lý WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới WPRO Regional Office for Western Pacific Văn phòng khu vực Tây Thái Bình Dương iii DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 1. Trung bình SMT-R ở trẻ 12 tuổi theo khu vực của Tổ chức y tế thế giới 11 Bảng 2. Tiêu chuẩn ghi nhận CPI.

Tiêu chuẩn ghi nhận DI-S và CI-S. Tiêu chuẩn ghi nhận chỉ số mảng bám và chỉ số nướu. Thành phần của chương trình giáo dục SKRM phù hợp cá nhân. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu.

Trung bình SMT-R phân bố theo đặc điểm dịch tễ. Phân bố tần số và tỷ lệ sinh viên có chảy máu nướu và túi nha chu theo đặc điểm dịch tễ. Trung bình điểm số OHI-S phân bố theo giới tính và nơi ở trước khi nhập học. Tần suất trả lời đúng các câu hỏi về kiến thức liên quan sức khỏe răng miệng theo giới.

Tần suất trả lời đúng các câu hỏi về kiến thức liên quan sức khỏe răng miệng theo nơi ở trước khi nhập học. Tần suất và tỷ lệ về hành vi vệ sinh răng miệng theo giới tính và nơi ở trước khi nhập học. Tần suất và tỷ lệ về hành vi đi khám răng miệng theo giới tính và nơi ở trước khi nhập học. Tần suất và tỷ lệ có hành vi ăn thức ăn ngọt, hút thuốc lá và uống rượu bia theo giới tính và nơi ở trước khi nhập học.

Trung bình sâu mất trám phân bố theo hành vi. Phân tích đơn biến về mối liên quan giữa sâu răng và đặc điểm dịch tễ, hành vi và chỉ số vệ sinh răng miệng đơn giản. Mối quan hệ độc lập giữa các yếu tố liên quan với sâu răng của đối tượng nghiên cứu. Phân tích đơn biến về mối liên quan giữa chảy máu nướu răng và đặc điểm dịch tễ, hành vi và chỉ số lâm sàng.

Mối quan hệ độc lập giữa các yếu tố liên quan và chảy máu nướu của đối tượng nghiên cứu. Kiến thức và hành vi tự chăm sóc răng miệng của nhóm can thiệp và nhóm chứng trước và sau can thiệp 3 tháng. Trung vị sâu mất trám của nhóm can thiệp và nhóm chứng trước và sau can thiệp 3 tháng. Trung bình chỉ số mảng bám toàn bộ và mặt bên của nhóm can thiệp và nhóm chứng trước và sau can thiệp 3 tháng.

Trung bình phần trăm mặt răng có mảng bám của nhóm can thiệp và nhóm chứng trước và sau can thiệp 3 tháng. Trung bình chỉ số nướu toàn bộ và mặt bên của nhóm can thiệp và nhóm chứng trước và sau can thiệp 3 tháng. Trung bình phần trăm vị trí có viêm nướu của nhóm can thiệp và nhóm chứng trước và sau can thiệp 3 tháng. Tần suất và tỷ lệ thành công của nhóm can thiệp và nhóm chứng sau can thiệp 3 tháng.

Trung bình SMT-R lứa tuổi thanh niên của một số nghiên cứu trong nước và ngoài nước. Tỷ lệ bệnh nha chu ở lứa tuổi thanh niên của một số nghiên cứu trong và ngoài nước. So sánh mức độ thay đổi chỉ số mảng bám giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng trong các nghiên cứu. So sánh mức độ thay đổi trung bình chỉ số nướu giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng trong các nghiên cứu .124 v DANH MỤC CÁC HÌNH Trang Hình 2.

Mã số 1 Chảy máu nướu khi thăm dò. Mã số 1 Túi nha chu 4-5mm. Mã số 2 Túi nha chu ≥ 6mm. Bồn rửa mặt để hướng dẫn vệ sinh răng miệng.

Tập huấn khám lâm sàng. PL25 Hình PL10. Các điều tra viên trong nghiên cứu giai đoạn 1. PL25 Hình PL10.

Mời tham gia nghiên cứu giai đoạn 1. PL26 Hình PL10. Các sinh viên trả lời bảng câu hỏi. PL26 Hình PL10.

Khám răng miệng nghiên cứu giai đoạn 1. PL27 Hình PL10. Các phương tiện nghiên cứu trong nghiên cứu can thiệp. PL27 Hình PL10.

Nhật ký vệ sinh răng miệng. PL28 Hình PL10. Tờ rơi Hướng dẫn chăm sóc răng miệng. PL28 Hình PL10.

Giáo dục sức khỏe thường quy. PL29 Hình PL10. Khám răng miệng nghiên cứu giai đoạn 2. PL29 vi DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 1.

Mối liên quan giữa yếu tố bệnh lý và yếu tố bảo vệ trong sâu răng. Các yếu tố liên quan đến sự tiến triển sâu răng. Phương pháp phòng ngừa theo diễn tiến bệnh và kiểm soát bệnh. Mô hình các yếu tố nguy cơ bệnh nha chu.

Phần trăm trung bình CPI từ 15 đến 19 tuổi theo khu vực của WHO. Mối tương hỗ giữa cá nhân, hành vi và môi trường trong Lý thuyết Nhận thức xã hội. Lý thuyết hành vi theo kế hoạch: các yếu tố chính và mối liên quan. Răng và mặt răng được khám trong OHI-S.

Cách ghi nhận mảng bám. Cách ghi nhận vôi răng. Sơ đồ nghiên cứu tình trạng sức khỏe răng miệng và yếu tố liên quan. Sơ đồ chương trình can thiệp thay đổi hành vi dựa trên khung lý thuyết tâm lý.

Sơ đồ quy trình nghiên cứu. Đặc điểm mẫu nghiên cứu .96 1 MỞ ĐẦU Bệnh sâu răng và bệnh nha chu đã từ lâu được xem là gánh nặng của ngành y tế và ảnh hưởng trong suốt đời người bệnh. Theo nghiên cứu về Gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2015, khoảng 3- 5 tỷ người trên toàn thế giới có vấn đề về răng miệng, chủ yếu là sâu răng không được điều trị ở hệ răng sữa và răng vĩnh viễn, bệnh nha chu nặng, mất răng toàn bộ và mất răng nặng (còn từ 1 đến 9 răng trên cung hàm)[82]. Việt Nam là một nước đang phát triển, đang đối mặt với tỷ lệ sâu răng cao.

Theo kết quả điều tra sức khỏe răng miệng (SKRM) toàn quốc năm 2001 [14], tỷ lệ bệnh sâu răng chiếm hơn 50% người Việt Nam, trong đó ở người từ 18 đến 34 tuổi, tỷ lệ bệnh sâu răng chiếm 75,2%. Đa số người dân vùng nông thôn bị sâu răng đều không được điều trị.