Luận án tiến sĩ y học: Hiệu quả che tủy răng trực tiếp bằng xi măng calci silicat - Bùi Huỳnh Anh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH BÙI HUỲNH ANH NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ CHE TỦY RĂNG TRỰC TIẾP CỦA XI MĂNG CALCI SILICAT NGÀNH: RĂNG-HÀM-MẶT MÃ SỐ: 9720501 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. PHẠM VĂN KHOA TP. HỒ CHÍ MINH – Năm 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ nơi nào. Tác giả luận án Bùi Huỳnh Anh MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

i ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH - VIỆT .iii DANH MỤC BẢNG. iv DANH MỤC BIỂU ĐỒ. vi DANH MỤC HÌNH. vii DANH MỤC SƠ ĐỒ.

ix ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.ĐIỀU TRỊ CHE TỦY TRỰC TIẾP. Nguyên nhân và bệnh căn học. Chỉ định và chống chỉ định.

Mục tiêu điều trị. Nguyên tắc thực hiện thủ thuật CTTT. Vật liệu che tủy .THÀNH PHẦN VÀ PHẢN ỨNG HÓA HỌC CỦA CALCI SILICAT. Chất khoáng trioxid tổng hợp MTA (Mineral trioxid aggregat).

Phản ứng hydrat hóa .ĐẶC ĐIỂM CỦA VẬT LIỆU SINH HỌC MTA VÀ BIODENTINE. Thời gian đông cứng. Độ bền lưu và độ bền dán.SỰ ĐỔI MÀU .KHẢ NĂNG KHÁNG KHUẨN .KHẢ NĂNG KHÁNG VIÊM .TƯƠNG HỢP SINH HỌC. Độc tính thần kinh và tác dụng thần kinh.

Đột biến gen, độc tính tế bào và độc tính gen .HOẠT TÍNH SINH HỌC. Khả năng tân tạo tế bào. Khả năng hình thành mô khoáng hóa.TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CTTT VỚI MTA VÀ BIODENTINE TRONG TRONG NƯỚC VÀ THẾ GIỚI. Nghiên cứu đánh giá cảm giác đau sau điều trị.

Nghiên cứu đánh giá khả năng bảo tồn sự sống tủy và tỷ lệ thành công lâm sàng. Nghiên cứu đánh giá phản ứng tủy qua hình ảnh X quang. Nghiên cứu đánh giá hình ảnh mô học.NHỮNG NHẬN ĐỊNH TÓM TẮT VỀ VẬT LIỆU VÀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CTTT TRONG NƯỚC VÀ THẾ GIỚI. 34 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Dân số chọn mẫu. Tiêu chí lựa chọn.

Tiêu chí loại trừ. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU. CỠ MẪU CỦA NGHIÊN CỨU. Tính cỡ mẫu.

Phương pháp chọn mẫu. BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP, CÔNG CỤ ĐO LƯỜNG, THU THẬP SỐ LIỆU. Các phiếu thu thập số liệu.

Vật liệu điều trị CTTT. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU. Quy trình nghiên cứu lâm sàng (I). Quy trình nghiên cứu X quang (II).

Quy trình nghiên cứu mô học (III). PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH DỮ LIỆU. Kiểm soát sai lệch thông tin. Thu thập số liệu.

Xử lý số liệu. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU. 61 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ. ĐẶC ĐIỂM MẪU NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm về tuổi bệnh nhân (S1. Đặc điểm về giới tính (S1. Đặc điểm về răng. Thời gian đặt vật liệu CTTT.

ĐÁNH GIÁ LÂM SÀNG VÀ CẢM GIÁC ĐAU TRONG ĐIỀU TRỊ CTTT. Đánh giá các chỉ số lâm sàng (biến số S2. Đánh giá các thử nghiệm tủy (S2. Đánh giá cảm giác đau (biến số S2.

ĐÁNH GIÁ PHIM X QUANG. Đánh giá phim quanh chóp (S3. Đánh giá phim CBCT (S4. ĐÁNH GIÁ MÔ HỌC.

Sự xâm nhập vi khuẩn (S5. Tình trạng viêm (S5. Sự hình thành mô khoáng hóa sửa chữa (S5. Lớp tế bào dạng nguyên bào ngà hoặc nguyên bào sợi (S5.

TỶ LỆ THÀNH CÔNG. Tỷ lệ thành công về lâm sàng (S6. Tỷ lệ thành công về X quang (S6. Tỷ lệ thành công về mô học (S6.

90 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN .ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.ĐÁNH GIÁ LÂM SÀNG.

Đặc điểm lâm sàng chung của răng trước và sau điều trị. Đau và nhạy cảm sau điều trị .ĐÁNH GIÁ X QUANG (PHIM QUANH CHÓP VÀ CBCT). Phương pháp đo đạc và các điểm mốc tham chiếu trên phim tia X. Thay đổi độ dày ngà.

Sang thương quanh chóp .ĐÁNH GIÁ MÔ HỌC. Sự xâm nhập vi khuẩn. Đáp ứng ngà tủy .ĐÁNH GIÁ TỶ LỆ THÀNH CÔNG .ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI .Ý NGHĨA ỨNG DỤNG VÀ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. Ý nghĩa ứng dụng.

Hạn chế của đề tài. 151 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC i DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AMTA Angelus Mineral Trioxid Chất khoáng trioxid tổng hợp Aggregate Angelus Al Nhôm BD BiodentineTM BMP Bone morphogenetic protein Protein hình thái xương BN Bệnh nhân CBCT Cone-beam computed Chụp cắt lớp điện toán với chùm tia tomography X hình nón CTTT Direct pulp capping Che tủy trực tiếp CHX Chlorhexidine ĐLC Độ lệch chuẩn EPA Environmental Protection Agency Cơ quan Bảo Vệ môi trường Hoa Kỳ ESE European Society of Hiệp hội Nội nha Châu Âu Endodontology G Gần HD Hàm dưới HE Hematoxylin – Eosin HT Hàm trên HU Hounsfield unit Đơn vị đo giá trị voxel IAEA International Atomic Energy Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc Agency tế IASP International Association for the Hiệp hội nghiên cứu về đau quốc tế Study of Pain ICDAS International Caries Detection and Hệ thống đánh giá và phát hiện sâu Assessment System răng quốc tế ii Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt IL Interleukin Phân tử tín hiệu cytokin MSv Millisievert Đơn vị đo liều bức xạ MTA Mineral Trioxid Aggregate N Ngoài NRS Numeric Rating Scale Thang đánh đau bằng số PMTA ProRoot Mineral Trioxid Chất khoáng trioxid tổng hợp Proroot Aggregate RCL Răng cối lớn RCN Răng cối nhỏ T Trong TB Trung bình TGF Transforming growth factor Yếu tố tăng trưởng chuyển dạng VAS Visual Analogue Scale Thang đánh giá đau bằng thị giác X Xa iii ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH - VIỆT TIẾNG ANH TIẾNG VIỆT Ameoblast Nguyên bào men Bioceramic material Vật liệu sứ sinh học Dental pulp stem cell Tế bào gốc tủy răng Dentin bridge Cầu ngà Direct pulp capping Che tủy trực tiếp Gingival fibroblast Nguyên bào sợi nướu Indirect pulp capping Che tủy gián tiếp Lamina dura Khoảng phiến cứng quanh chóp Odontoblast Nguyên bào ngà Periodontal ligament fibroblast Nguyên bào sợi dây chằng nha chu Pulp fibroblast Nguyên bào sợi tủy Pulpitis Viêm tủy Regenerative endodontics Nội nha tái tạo Stem cells from apical papilla Tế bào gốc nhú chóp răng iv DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Thành phần chính các loại MTA và Biodentine.2: Giá trị ước tính của các loại mô theo đơn vị Hounsfield unit .1: Phân loại, định nghĩa và giá trị các biến số.2: Các thời điểm chụp X quang quanh chóp và CBCT .1: Đặc điểm tuổi của bệnh nhân trong hai cặp nhóm nghiên cứu.2: Đặc điểm loại răng cối nhỏ trong hai cặp nhóm nghiên cứu.3: Đặc điểm phần hàm trong hai cặp nhóm nghiên cứu.4: Đặc điểm thời gian đặt vật liệu che tủy trực tiếp.5: Cảm giác đau trong thử nghiệm gõ dọc ở nhóm MTA1-BD1 và MTA2-BD2.6: Cường độ đau ở nhóm MTA1-BD1 và MTA2-BD2.7: Thời gian, tác nhân, kiểu đau và đặc điểm tần suất đau ở nhóm MTA1 và BD1.8: Thời gian, tác nhân, kiểu đau và đặc điểm tần suất đau ở nhóm MTA2 và BD2.9: Sự thay đổi độ dày ngà gần-xa trên phim quanh chóp ở nhóm MTA1 và BD1.10: Sự thay đổi độ dày ngà gần-xa trên phim quanh chóp ở nhóm MTA2 và BD2.11: Kích thước và sự liên tục cầu ngà trên phim quanh chóp ở nhóm MTA1 và BD1.12: Kích thước và sự liên tục cầu ngà trên phim quanh chóp ở nhóm MTA2 và BD2.13: Sự thay đổi độ dày ngà trên phim CBCT.14: Đánh giá cầu ngà trên phim CBCT ở nhóm MTA1 và BD1.15: Đánh giá cầu ngà trên phim CBCT ở nhóm MTA2 và BD2.16: Thể tích cầu ngà trên phim CBCT ở nhóm MTA1 và BD1.17: Thể tích cầu ngà trên phim CBCT ở nhóm MTA2 và BD2.18: Thể tích cầu ngà- giá trị chuẩn hóa ở hai cặp nhóm.19: Đánh giá mật độ ở nhóm MTA1 và BD1.20: Đánh giá mật độ ở nhóm MTA2 và BD2.21: Đánh giá mô học về hình thành mô khoáng sửa chữa nhóm MTA1 và BD1.22: Tỷ lệ thành công lâm sàng, X quang và mô học.1: Tổng hợp nghiên cứu che tủy răng vĩnh viễn trên thế giới và nghiên cứu này.2: Tỷ lệ thành công của các nghiên cứu CTTT khác và nghiên cứu này theo thời gian.3: Tỷ lệ thành công CTTT với MTA và BD theo các yếu tố ảnh hưởng. 143 vi DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Chỉ số mảng bám.2: Chỉ số nướu.3: Cảm giác đau trong thử nghiệm gõ dọc.5: Thời gian đau, tác nhân đau, kiểu đau và đặc điểm tần suất đau.6: Sự thay đổi độ dày ngà gần-xa trên phim quanh chóp.7: Giá trị độ dày cầu ngà trung bình trên phim quanh chóp.8: Độ dày trung bình cầu ngà.9: Sự liên tục cầu ngà.10: Giá trị độ dày cầu ngà trung bình trên phim CBCT.11: Độ dày cầu ngà TB trên phim CBCT.12: Sự liên tục của cầu ngà trên phim CBCT.13: Giá trị thể tích cầu ngà.14: Thể tích cầu ngà trên phim CBCT. 81 vii DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Quá trình hydrat hóa tricalci silicat (Bachoo 2013).2: Minh họa quá trình tái sinh ngà tủy.

Sau tổn thương sâu răng, tế bào tủy như nguyên bào sợi tăng phóng thích yếu tố tăng trưởng .3: Răng che tủy MTA 12 tháng (Miles 2010). Không biểu hiện bệnh lý vùng quanh chóp trước và sau điều trị.4: Mô khoáng hóa sau che tủy với calci hydroxid .5: Nhuộm HE che tủy với Biodentine .1: Thang đo đau VAS (Visual Analogue Scale) bằng hình ảnh khuôn mặt và thang đo số với các mức độ 0-10.3: Thử điện đánh giá sự nhạy cảm tủy.4: Quy trình đặt vật liệu che tủy.5: Xác định mặt phẳng chuẩn trên phim CBCT và đo độ dày ngà chân răng phía N, T, G, X .6: Đo thể tích cầu ngà vật liệu che tủy và mật độ (MS B11).7: Phim X quang được theo dõi mức độ khử khoáng của mẫu nghiên cứu (A09).1: Không tìm thấy vi khuẩn ở ba vị trí (A,D) thành xoang, (B,E) trong ống ngà .2: Hình ảnh tăng sung huyết, tập trung sợi collagen (S) trong tủy (T), và cầu ngà có độ dày không đồng nhất ở nhóm MTA .3: Giới hạn mô khoáng hóa dày đều đặn, liên tục, che tủy hoàn toàn vùng tủy lộ (A), gián đoạn (B) và không có mô khoáng sửa chữa (C).4: Hình ảnh các ống ngà có cùng hướng, khá song song; cầu ngà là mô khoáng vô định hình, không rõ ống ngà.1: Phim quanh chóp, hình ảnh CTT trước và sau nhổ răng, xuất hiện cầu ngà ở nhóm MTA .2: Đo thể tích cầu ngà ở răng trước nhổ - sau nhổ và tái cấu trúc ba chiều tương quan giữa khối vật liệu che tủy và cầu ngà ở nhóm BD .