Luận án TS: Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và kết quả nội soi phế quản huỳnh quang ở bệnh nhân nghi ung thư phổi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y HOÀNG THỊ BÍCH VIỆT NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ KẾT QUẢ NỘI SOI PHẾ QUẢN HUỲNH QUANG Ở BỆNH NHÂN NGHI UNG THƢ PHỔI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – NĂM 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y HOÀNG THỊ BÍCH VIỆT NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ KẾT QUẢ NỘI SOI PHẾ QUẢN HUỲNH QUANG Ở BỆNH NHÂN NGHI UNG THƢ PHỔI Chuyên ngành: Nội khoa Mã số: 972 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. Đinh Ngọc Sỹ HÀ NỘI – NĂM 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hƣớng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hƣớng dẫn. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và đƣợc công bố một phần trong các bài báo khoa học. Luận án chƣa từng đƣợc công bố.

Nếu có điều gì sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Nghiên cứu sinh Hoàng Thị Bích Việt LỜI CẢM ƠN Với tất cả lòng kính trọng và sự biết ơn chân thành, nhân dịp hoàn thành luận án tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới: Ban giám đốc, Phòng đào tạo sau Đại học, Bộ môn Nội Hô hấp, Học viện Quân y. Ban Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, khoa Nội soi Chẩn đoán và Can thiệp, khoa Ung bướu, khoa Giải phẫu bệnh và một số khoa phòng khác trong bệnh viện đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.

Đinh Ngọc Sỹ người thầy trực tiếp hướng dẫn luận án, đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo phương pháp luận khoa học, động viên tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án. Xin chân thành cảm ơn công sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ; những người thân trong gia đình đã sát cánh cùng tôi, giúp đỡ, động viên và tạo mọi điều kiện cho tôi trong những năm học vừa qua. Tôi xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ, động viên để tôi có thể hoàn thành luận án này. Hà Nội, ngày 01 tháng 9 năm 2020 Nghiên cứu sinh Hoàng Thị Bích Việt MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ, sơ đồ Danh mục hình ảnh ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. TỔNG QUAN VỀ UNG THƢ PHỔI. Tình hình ung thƣ phổi trên thế giới. Tình hình ung thƣ phổi tại Việt Nam.

Các yếu tố nguy cơ gây ung thƣ phổi. Đặc điểm lâm sàng và phân loại giai đoạn ung thƣ phổi. MỘT SỐ PHƢƠNG PHÁP CHẨN ĐOÁN UNG THƢ PHỔI. Một số phƣơng pháp chẩn đoán hình ảnh.

Kỹ thuật xâm nhập chẩn đoán ung thƣ phổi. Các dấu ấn ung thƣ. Chẩn đoán mô bệnh học trong ung thƣ phổi. NỘI SOI PHẾ QUẢN HUỲNH QUANG.

Các nghiên cứu về nội soi phế quản huỳnh quang. 28 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn lựa chọn.

Tiêu chuẩn loại trừ. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Nội dung nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Phƣơng pháp đánh giá các chỉ tiêu nghiên cứu. Xử lý và phân tích số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. Hạn chế của nghiên cứu.

50 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG, MỘT SỐ DẤU ẤN UNG THƢ CỦA BỆNH NHÂN NGHI UNG THƢ PHỔI. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và một số dấu ấn ung thƣ của bệnh nhân nghi ung thƣ phổi. Kết quả chẩn đoán của nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

KẾT QUẢ CHẨN ĐOÁN UNG THƢ PHỔI BẰNG SINH THIẾT NIÊM MẠC PHẾ QUẢN QUA NỘI SOI PHẾ QUẢN HUỲNH QUANG Ở BỆNH NHÂN NGHI UNG THƢ PHỔI. Hình ảnh nội soi phế quản của nhóm bệnh nhân nghiên cứu và so sánh kết quả của nội soi phế quản bằng hai nguồn sáng. Kết quả chẩn đoán ung thƣ phổi bằng sinh thiết niêm mạc phế quản qua nội soi phế quản huỳnh quang ở bệnh nhân nghi ung thƣ phổi. Tai biến, biến chứng kỹ thuật.

78 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ MỘT SỐ DẤU ẤN UNG THƢ CỦA BỆNH NHÂN NGHI UNG THƢ PHỔI. Một số đặc điểm lâm sàng. Một số đặc điểm cận lâm sàng.

KẾT QUẢ CHẨN ĐOÁN UNG THƢ PHỔI BẰNG SINH THIẾT NIÊM MẠC PHẾ QUẢN QUA NỘI SOI PHẾ QUẢN HUỲNH QUANG Ở BỆNH NHÂN NGHI UNG THƢ PHỔI. Kết quả của nội soi phế quản hai nguồn sáng trong nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Liên quan giữa kết quả nội soi phế quản và hình ảnh chụp cắt lớp vi tính lồng ngực. So sánh kết quả của nội soi phế quản huỳnh quang và ánh sáng trắng trong phát hiện tổn thƣơng.

Tai biến, biến chứng của kỹ thuật. 108 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ. 109 NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 109 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1.

AJCC American Joint Committee on Cancer Ủy ban liên kết ung thƣ Hoa Kỳ 2. BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) 3. CEA Carcinoembryonic Antigen 4. CLVT Cắt lớp vi tính 5.

COPD Chronic Obstructive Pulmonary Disease Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 6. CS Cộng sự 7. CRP Protein C reactive 8. Cyfra 21-1 Cytokeratin-19 Fragment 9.

ENB Electromagnetic navigation bronchoscopy Nội soi phế quản định vị điện từ 10. HDI Human Development Index Chỉ số phát triển con ngƣời 11. MRI Magnetig resonance imaging Chụp cộng hƣởng từ hạt nhân 12. NSPQ Nội soi phế quản 13.

NSPQAST Nội soi phế quản ánh sáng trắng 14. NSPQHQ Nội soi phế quản huỳnh quang 15. NBI Narrow band imaging (Nội soi phế quản băng tần hẹp) 16. PET/CT Positron emision tomography - computed tomography Chụp cắt lớp tán xạ 18.

Pro-GRP Progastrin-releasing peptide 19. SCC Squamous Cell Carcinoma 20. UTP Ung thƣ phổi 21. UTBM Ung thƣ biểu mô 22.

WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới) DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Phân loại khối u nguyên phát 13 1. Phân loại hạch khu vực 14 1. Phân loại di căn xa 14 1.

Phân loại giai đoạn bệnh ung thƣ phổi không tế bào nhỏ 15 2. Phân loại chỉ số khối cơ thể 44 2. Phân loại mô bệnh học ung thƣ phổi 47 3. Đặc điểm phân bố theo nhóm tuổi của bệnh nhân nghiên cứu 53 3.

Đặc điểm hút thuốc lá và thời gian mắc bệnh của bệnh nhân nghiên cứu 54 3. Đặc điểm thể trạng chung của bệnh nhân nghiên cứu 55 3. Đặc điểm triệu chứng toàn thân của bệnh nhân nghiên cứu 56 3. Đặc điểm triệu chứng cơ năng hô hấp của bệnh nhân nghiên cứu 57 3.

Các hội chứng hô hấp của bệnh nhân nghiên cứu 57 3. Đặc điểm công thức máu của bệnh nhân nghiên cứu 58 3. Đặc điểm một số chỉ số sinh hóa máu của bệnh nhân nghiên cứu 58 3. Đặc điểm một số dấu ấn ung thƣ của bệnh nhân nghiên cứu 59 3.

Hình thái tổn thƣơng X quang quy ƣớc của bệnh nhân nghiên cứu 60 3. Hình thái tổn thƣơng trên cắt lớp vi tính của bệnh nhân nghiên cứu 61 3. Chẩn đoán của bệnh nhân nghiên cứu 62 3. So sánh triệu chứng toàn thân giữa nhóm ung thƣ phổi và nhóm không ung thƣ phổi 63 3.

So sánh triệu chứng cơ năng hô hấp giữa nhóm ung thƣ phổi và nhóm không ung thƣ phổi 64 3. So sánh một số hội chứng hô hấp giữa nhóm ung thƣ phổi và nhóm không ung thƣ phổi 64 Bảng Tên bảng Trang 3. So sánh một số dấu ấn ung thƣ giữa nhóm ung thƣ phổi và nhóm không ung thƣ phổi 65 3. So sánh một số đặc điểm tổn thƣơng trên phim cắt lớp vi tính giữa nhóm ung thƣ phổi và nhóm không ung thƣ phổi 66 3.

Vị trí tổn thƣơng trên phim cắt lớp vi tính ở nhóm bệnh nhân ung thƣ phổi 66 3. Đặc điểm xâm lấn trên cắt lớp vi tính ở nhóm bệnh nhân đƣợc chẩn đoán ung thƣ phổi 67 3. Đặc điểm mô bệnh học ở nhóm bệnh nhân ung thƣ phổi 67 3. Tỷ lệ phát hiện đƣợc tổn thƣơng khi nội soi phế quản bằng hai nguồn sáng ở bệnh nhân nghiên cứu 68 3.

Tỷ lệ không phát hiện đƣợc tổn thƣơng khi nội soi phế quản bằng hai nguồn sáng ở bệnh nhân nghiên cứu 68 3. Đặc điểm tổn thƣơng khi nội soi phế quản ánh sáng trắng của bệnh nhân nghiên cứu 69 3. So sánh đặc điểm tổn thƣơng khi nội soi phế quản ánh sáng trắng giữa nhóm ung thƣ phổi và nhóm không ung thƣ phổi 70 3. Đặc điểm tổn thƣơng khi nội soi phế quản huỳnh quang của bệnh nhân nghiên cứu 71 3.

So sánh đặc điểm tổn thƣơng khi nội soi phế quản huỳnh quang giữa nhóm ung thƣ phổi và nhóm không ung thƣ phổi 71 3. So sánh tổn thƣơng trên nội soi phế quản ánh sáng trắng và nội soi phế quản huỳnh quang ở nhóm có tổn thƣơng nghi ung thƣ phổi 72 3. So sánh giữa tỷ lệ tổn thương trên nội soi phế quản và hình thái tổn thương chính trên phim cắt lớp vi tính ở bệnh nhân nghi ung thư phổi 72 Bảng Tên bảng Trang 3. Tỷ lệ phát hiện đƣợc tổn thƣơng khi nội soi phế quản bằng hai nguồn sáng ở bệnh nhân ung thƣ phổi 73 3.

So sánh hình ảnh nội soi phế quản giữa ánh sáng trắng và huỳnh quang ở bệnh nhân ung thƣ phổi 74 3. So sánh giữa tỷ lệ tổn thƣơng trên nội soi phế quản và vị trí tổn thƣơng trên phim cắt lớp vi tính ở bệnh nhân ung thƣ phổi 74 3. So sánh giữa tỷ lệ tổn thƣơng trên nội soi phế quản và hình thái tổn thƣơng trên phim cắt lớp vi tính ở bệnh nhân ung thƣ phổi 75 3. So sánh giữa tỷ lệ tổn thƣơng trên nội soi phế quản và đặc điểm xâm lấn trên phim cắt lớp vi tính ở bệnh nhân ung thƣ phổi 76 3.

So sánh kết quả chẩn đoán ung thƣ phổi giữa từng loại tổn thƣơng của nội soi phế quản ánh sáng trắng và ánh sáng huỳnh quang 76 3. Kết quả phát hiện tổn thƣơng của nội soi phế quản ánh sáng trắng và nội soi phế quản huỳnh quang trong chẩn đoán ung thƣ phổi 77 3. Tai biến, biến chứng kỹ thuật 78 4. Độ nhạy và độ đặc hiệu của nội soi phế quản huỳnh quang trong một số nghiên cứu 103 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3.