Luận án tiến sĩ y học nghiên cứu biến đổi albumin máu với tình trạng tăng tính t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN HẢO NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỔI ALBUMIN MÁU VỚI TÌNH TRẠNG TĂNG TÍNH THẤM THÀNH MẠCH, RỐI LOẠN ĐÔNG MÁU TRONG BỆNH NHIỄM DENGUE NGƢỜI LỚN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Năm 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN HẢO NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỔI ALBUMIN MÁU VỚI TÌNH TRẠNG TĂNG TÍNH THẤM THÀNH MẠCH, RỐI LOẠN ĐÔNG MÁU TRONG BỆNH NHIỄM DENGUE NGƢỜI LỚN Chuyên ngành: Hồi sức cấp cứu và chống độc Mã số: 62720122 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN TRẦN CHÍNH Năm 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Văn Hảo MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình, biểu đồ, sơ đồ MỞ ĐẦU.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU .Đại cƣơng về bệnh nhiễm dengue .Cơ chế bệnh sinh .Tổng quan các nghiên cứu liên quan đề tài. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .Đối tƣợng nghiên cứu: .Phƣơng pháp nghiên cứu.Đặc điểm dân số. Mô tả giá trị albumin máu qua các giai đoạn bệnh. Mối liên quan của biến đổi albumin máu với tình trạng tăng tính thấm thành mạch.

Mối liên quan của biến đổi albumin máu với tình trạng xuất huyết. Phân tích đa biến: các yếu tố ảnh hƣởng tới nồng độ albumin máu. Mối liên quan của biến đổi albumin máu với rối loạn đông máu. Ý nghĩa của tình trạng giảm albumin máu trong cảnh báo các biến chứng sốc dengue và xuất huyết nặng.

Điểm cắt giá trị albumin máu ở giai đoạn nặng cảnh báo các biến chứng nặng. Đặc điểm dân số của mẫu nghiên cứu. Sự biến đổi trị số albumin máu qua các giai đoạn bệnh. Mối liên quan giữa giảm albumin máu và tình trạng tăng tính thấm thành mạch.

Mối liên quan giữa giảm albumin máu và tình trạng xuất huyết. Mối liên quan giữa giảm albumin máu và giảm số lƣợng tiểu cầu. Mối liên quan của giảm albumin máu với biểu hiện rối loạn đông máu huyết tƣơng. Ý nghĩa tiên lƣợng của giảm albuminmáu trên lâm sàng.

Hạn chế của luận án. Ƣu điểm và giá trị của luận án. 108 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC TỪ VIẾT TẮT ADP Adenosine diphosphate ALT Alanine aminotransferase APACHE II Acute Physiology and Chronic Health Evaluation II - Thang điểm đánh giá tình trạng sinh lý và sức khỏe mãn tính II APTT Activated partial thromboplastin time - Thời gian thromboplastin từng phần hoạt hóa AST Aspartate aminotransferase AT Antithrombin time - Thời gian antithrombin BCĐNTT Bạch cầu đa nhân trung tính BMI Body Mass Index - Chỉ số khối lƣợng cơ thể BVBNĐ Bệnh viện Bệnh nhiệt đới BYT Bộ Y tế CCHSTCCĐ Cấp cứu hồi sức tích cực chống độc DENV Virus dengue DTHC Dung tích hồng cầu ĐMNMLT Đông máu nội mạch lan tỏa ĐTĐ Điện tâm đồ ELISA Enzyme-linked immunosorbent assay - Phản ứng miễn dịch hấp phụ liên kết enzym FDP Fibrin/fibrinogen degradation product- Sản phẩm thoái giáng fibrin/fibrinogen FFP Fresh frozen plasma - Huyết tƣơng tƣơi đông lạnh GAC-ELISA IgG antibody-capture enzyme-linked immunosorbent assay- Phản ứng miễn dịch hấp phụ liên kết enzyme bắt giữ IgG GAG Glycosaminoglycan GCS Glasgow coma score- Thang điểm đánh giá hôn mê Glasgow HCL Hồng cầu lắng HI Haemagglutination inhibition test -Xét nghiệm ức chế sự ngƣng tập hồng cầu HS Heparan sulfate IL Interleukine IQR Interquartile range – Khoảng tứ phân vị KTC 95% Khoảng tin cậy 95% MAC- IgM antibody-capture enzyme-linked immunosorbent assay - ELISA Phản ứng miễn dịch hấp phụ liên kết enzyme bắt giữ IgM MW Phép kiểm Mann -Whitney N1-3 Ngày thứ 1 – ngày thứ 3 N4-6 Ngày thứ 4 – ngày thứ 6 N7-10 Ngày thứ 7 – ngày thứ 10 NS protein Nonstructural protein - Protein không cấu trúc OR Odds ratio -Tỷ số chênh OUCRU Oxford University Clinical Research Unit - Đơn vị nghiên cứu lâm sàng Đại học Oxford PAI-1 Plasminogen activator inhibitor-1- Chất ức chế hoạt hóa plasminogen 1 PAP Plasmin - Antiplasmin complexes- Phức hợp plasmin- antiplasmin PCR Polymerase chain reaction - Phản ứng chuỗi polymerase PT Prothrombin time - Thời gian prothrombin SXH-D Sốt xuất huyết dengue TCYTTG Tổ chức Y tế Thế giới TFPI Tissue factor pathway inhibitor - Chất ức chế yếu tố mô TLPT Trọng lƣợng phân tử TNF- Tissue necrotic factor- - Yếu tố hoại tử mô- tPA Tissue plasminogen activator - Yếu tố hoạt hóa plasminogen mô TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh TT Thrombin time - Thời gian thrombin DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Phân loại bệnh nhiễm dengue .2: Biểu hiện rối loạn đông máu trong các nghiên cứu gần đây .1: Đặc điểm dân số của mẫu nghiên cứu .2: Tần suất và tỷ lệ các biến chứng .3: Giá trị và hệ số biến đổi albumin máu qua các giai đoạn.4: Giá trị albumin máu qua các giai đoạn - phân theo giới tính .5: Giá trị albumin máu qua các giai đoạn - phân theo lứa tuổi .6: Giá trị albumin máu qua các giai đoạn - phân theo tình trạng dinh dƣỡng .7: Giá trị albumin máu qua các giai đoạn - phân theo đặc điểm truyền dịch tuyến trƣớc .8: Giá trị albumin máu ở các nhóm phân loại theo biểu hiện cô đặc máu .9: Giá trị albumin máu ở các nhóm phân loại theo biểu hiện tích tụ dịch ở các khoang tự nhiên .10: Giá trị albumin máu phân theo độ nặng thoát huyết tƣơng .11: Hệ số biến đổi albumin máu phân theo độ nặng thoát huyết tƣơng .12: Giá trị albumin máu của nhóm sốc dengue ở giai đoạn nặng- phân tầng theo đặc điểm dân số .13: Giá trị albumin máu ở các nhómphân theo độ nặng xuất huyết .14: Hệ số biến đổi albumin máu ở các nhóm phân theo độ nặng xuất huyết .15: Giá trị albumin máu của nhóm xuất huyết nặng ở giai đoạn nặng- phân tầng theo đặc điểm dân số .16: Phân tích hồi quy đa biến .17:Giá trị albumin máu ở các nhóm bệnh nhân phân theo mức độ giảmtiểu cầu .18: Hệ số biến đổi albumin máu ở các nhóm bệnh nhân phân theo mức độ giảm tiểu cầu .19: Giá trị albumin máu ở các nhóm bệnh nhân phân theo biểu hiện rối loạn đông máu huyết tƣơng .20: Hệ số biến đổi albumin máu ở các nhóm bệnh nhân phân theo biểu hiện rối loạn đông máu huyết tƣơng .21: Mối tƣơng quan giữa biến đổi albumin máu với các yếu tố DTHC, số lƣợng tiểu cầu, xét nghiệm đông máu huyết tƣơng .22: Điểm cắt giá trị albumin máu ở giai đoạn nặng cảnh báo các biến chứng nặng. 80 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1.1: Số ca nhiễm dengue và số quốc gia báo cáo hàng năm .2: Phân bố theo lứa tuổi mắc bệnh nhiễm dengue tại các tỉnh phía Nam .1: Phân bố các ca bệnh theo lứa tuổi .2: Khảo sát sự biến đổi albumin máu theo độ nặng thoát huyết tƣơng .3: Khảo sát sự biến đổi albumin máu theo độ nặng xuất huyết .4: Khảo sát sự biến đổi albumin máu theo mức độ giảm tiểu cầu .5: Khảo sát sự biến đổi albumin máu theo mức độ rối loạn đông máu huyết tƣơng .6: Diễn biến của albumin máu liên quan sốc dengue .7: Diễn biến của DTHC liên quan sốc dengue .8: Diễn biến của số lƣợng tiểu cầu liên quan sốc dengue .9: Diễn biến của fibrinogen máu liên quan sốc dengue .10: Diễn biến của Prothrombin time liên quan sốc dengue .11: Diễn biến của APTT liên quan sốc dengue .12: Diễn biến của albumin máu liên quan xuất huyết nặng .13: Diễn biến của DTHC liên quan xuất huyết nặng .14: Diễn biến của số lƣợng tiểu cầu liên quan xuất huyết nặng .15: Diễn biến của fibrinogen máu liên quan xuất huyết nặng.16: Diễn biến của Prothrombin time liên quan xuất huyết nặng .17: Diễn biến của APTT liên quan xuất huyết nặng .18: Điểm cắt giá trị albumin máu liên quan biến chứng sốc - Đƣờng cong ROC .19: Điểm cắt giá trị albumin máu liên quan biến chứng xuất huyết nặng - Đƣờng cong ROC .20: Điểm cắt giá trị albumin máu liên quan biến chứng vừa sốc và xuất huyết nặng - Đƣờng cong ROC.

79 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1. Những quốc gia có nguy cơ lan truyền bệnh nhiễm dengue. Cấu trúc genome virus dengue. Diễn biến của bệnh nhiễm dengue.

Mô hình cơ chế tăng tính thấm thành mạch do virus dengue. Cơ chế tăng tính thấm thành mạch trong bệnh nhiễm dengue. Dƣợc động học của albumin trong sinh lý bình thƣờng. Dƣợc động học của albumin trong tình trạng bệnh nặng.

Các yếu tố ảnh hƣởng albumin máu trong bệnh nặng .Mô hình nghiên cứu .Sơ lƣợc tiến trình thực hiện nghiên cứu. 50 DANH MỤC PHƢƠNG TRÌNH Phƣơng trình 3.1: liên quan giữa albumin máu với độ nặng thoát huyết tƣơng, độ nặng xuất huyết và các yếu tố dân số. 66 1 MỞ ĐẦU Bệnh nhiễm dengue là một vấn đề y tế công cộng quan trọng ở hầu hết các nƣớc Châu Á nhiệt đới và Châu Mỹ La Tinh [93]. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (TCYTTG), bệnh này là một trong 10 nguyên nhân nhập viện và tử vong hàng đầu ở các quốc gia vùng châu Á nhiệt đới [21].

Do ý nghĩa quan trọng của bệnh ảnh hƣởng sức khỏe công cộng, TCYTTG cũng đã có hƣớng dẫn chẩn đoán và xử trí bệnh từ năm 1997. Hƣớng dẫn này dựa vào các biểu hiện thoát huyết tƣơng trên lâm sàng chia ra làm 2 thể bệnh: nhiễm dengue không có thoát huyết tƣơng (sốt dengue) và nhiễm dengue có thoát huyết tƣơng (sốt xuất huyết dengue). Đến cuối năm 2009, dựa trên kết quả của một nghiên cứu lâm sàng tiền cứu đa trung tâm, TCYTTG đã công bố hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị mới, với cách phân độ nặng mới: nhiễm dengue có hoặc không có dấu hiệu cảnh báo nặng và nhiễm dengue nặng [93]. Trong quá khứ, bệnh nhiễm dengue thƣờng xảy ra ở trẻ em nhƣng khoảng 10 năm gần đây, số trƣờng hợp mắc bệnh ở ngƣời lớn có khuynh hƣớng gia tăng tại nhiều quốc gia khu vực Đông Nam Á cũng nhƣ ở Việt Nam.

Theo khảo sát của Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh, năm 2012 ở các tỉnh thành khu vực Phía Nam Việt Nam số ca nhiễm dengue ngƣời lớn chiếm khoảng 42% tổng số trƣờng hợp mắc bệnh [6].