Luận án tiến sĩ vai trò của khoảng trống glycat hóa trong đánh giá biến chứng th

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH LE QUOC TUAN VAI TRO CUA KHOANG TRONG GLYCAT HOA TRONG ĐÁNH GIA BIEN CHUNG THAN TREN BENH NHAN DAI THAO DUONG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC TP. HÒ CHÍ MINH, NĂM 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHÓ HÒ CHÍ MINH LE QUOC TUAN VAI TRO CUA KHOANG TRONG GLYCAT HOA TRONG DANH GIA BIEN CHUNG THAN TREN BENH NHAN DAI THAO DUONG NGANH: HOA SINH Y HOC MA SO: 62.12 LUAN AN TIEN Si Y HOC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYÊN THỊ BÍCH ĐÀO TP. HÒ CHÍ MINH, NĂM 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố 6 bat ky noi nao.

HCM, ngay 10 thang 08 nam 2022 Tac giả luận án ThS. Lê Quốc Tuấn MỤC LỤC Trang Danh mục các từ viết tắt và thuật ngữ Anh - Việt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình 190000 5. TONG QUAN TALI LIEU o. - --- c ch vn 2v 11 HT TT nh nh ng kh 4 1.

Bệnh thận đái tháo đường. 2c St tt S EEvSekkeeekrkkrke re 5 1. Khoảng trống glycat hóa. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiét ké mghi@n COU. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu .------ ¿2 ++£Et2EEtzrxsrrxsrrerree 32 J No con ddaờỪoỪOoOầaỶiẦ. Các biến số trong nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp phân tích dữ liệu .-- 55 55c SE sxss+ssksersrreeree 40 2. Đạo đức trong nghiÊn CỨU.- - - c5 2S 2E E xEsrrrerrrerrke 40 Chương 3. KẾT QUÁ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu .-- ¿se se sess 42 3. Sự phân tán số liệu giữa HbA Ic và fructosamine. Sự tương quan giữa GG và mức độ tiểu đạm. Sự tương quan giữa GG và độ lọc cầu thận .:cccccccrsrkrrrrree 56 Chương 4.

Dac diém chung cia déi tuong nghién COU woes ecssessecssesssessseeee 61 4. Sự phân tán số liệu giữa HbA lc và fructosamine. Sự tương quan giữa GG và mức độ tiểu đạm. Sự tương quan giữa GG và độ lọc cầu thận .---ccccccecerserereereee 81 KẾT LUẬN.

eeeye 86 KKTIEN NGHID oooieccceccecccecscsssesssesscessesssessvesscssessvecevessessvecesesseesessvesseessesssesssessess 88 DANH MUC CONG TRINH DA CONG BO CO LIEN QUAN TAI LIEU THAM KHAO PHU LUC Phiếu thu thập dữ liệu Bảng thông tin dành cho người tham gia nghiên cứu Giấy nội ngoại kiểm của các xét nghiệm sử dụng trong nghiên cứu Giấy xác nhận danh sách người bệnh tham gia nghiên cứu Giấy chấp thuận của hội đồng đạo đức trong nghiên cứu y sinh học DANH MUC CAC TU VIET TAT VA THUAT NGU ANH - VIỆT Phan viét tat ACR ADA AGEs BMI CKD-EPI DCCT DTD eGFR FA GG GHb Hb IDF KDIGO Tiéng Anh : Albumin-creatinine ratio American Diabetes Association : Advanced glycation end- products : Body mass index : Chronic Kidney Disease Epidemiology Collabora- tion Study : Diabetes Control and Complications Trial : Diabetes Estimated glomerular filtration rate : Fructosamine : Glycation gap : Glycohemoglobin : Hemoglobin : International Diabetes Federation : Kidney disease improving global outcomes Tiéng Việt : Chỉ số Albumin/Creatinine : Hiệp hội đái tháo đường Hoa Kỳ : Sản phẩm glycat hóa bền vững : Chỉ số khối cơ thể : Thử nghiệm kiểm soát đái tháo đường và biến chứng : Đái tháo đường : Độ lọc cầu thận ước đoán : Fructosamine : Khoảng trống glycat hóa : Glycohemoglobin : Hemoglobin : Liên đoàn đái tháo đường thế giới : Kết quả toàn cầu cải thiện bệnh thận MDRD NCYSH NHANES III RAGE ROS Ser ScysC SND TB +DLC TGF-B/Smad WHO : Modification of Diet in Renal Disease Study : National Health And Nutrition Examination Survey III : Nghiên cứu y sinh hoc : Chương trình khảo sát Y tế quốc gia và dinh dưỡng Receptor for advanced : Thụ thể của sản phẩm glycat glycation end products : Reactive oxygen species : Serum creatinine : Serum cystatin C : Standard normal deviate : Smad proteins transduce signals from transforming growth factor-B : World Health Organization hóa bền vững : Các gốc oxy phản ứng : Creatinine huyết thanh : Cystatin C huyết thanh : độ lệch bình thường chuẩn : Trung bình + độ lệch chuẩn : Tổ chức y tế thế giới DANH MUC CAC BANG Bang Tén bang Trang Bảng 1. Phan giai đoạn bệnh thận mạn. --- 5 555 +5 +e >> +ez+sxex> 11 Bang 1. Tóm tắt các nghiên cứu đã được công bố chứng minh mối liên quan giữa chỉ số GG với các biến chứng của đái tháo đường.

Công thức CKD-EPI-Scr (creatinine) .- -- se «+ sxsxceesx2 36 Bang 2. Công thức CKD-EPI-Scr-ScysC (creatinin-cystatin C). Phân tầng nguy cơ bệnh thận mạn theo KDIGO 2021. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu.

Phân bố nhóm tuổi của đối tượng nghiên cứu. Phân bó thời gian mắc ĐTĐ của đối tượng nghiên cứu. Tình trạng tiểu đạm của đối tượng nghiên cứu. Creatinine va cystatin C huyết thanh của đối tượng nghiên cứu.

Độ lọc cầu thận (eGFR) của đối tượng nghiên cứu. Chênh lệch công thức CKD-EPI-Scr-ScysC và CKD-EPI-Scr. Tương quan HbA |c va fructosamine 6 d6i tượng nghiên cứu. Giá trị trung bình các chỉ số glycat hóa ở đối tượng nghiên cứu.

Tương quan GG và chỉ số glycat hóa ở đối tượng nghiên cứu. Liên quan GG và đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu. So sánh tương quan giữa các chỉ số glycat hóa và ACR niệu. So sánh liên quan giữa các chỉ số glycat hóa và mức ACR niệu.

So sánh liên quan giữa các chỉ số glycat hoa va ACR dai thé. Mô hình hồi quy đơn biến giữa các chỉ số glycat hóa và tinh trang tăng ACR niệu (ACR > 3 mg/mmo]). Mô hình hồi quy đa biến giữa các chỉ số glycat hóa va tinh trang tăng ACR niệu (ACR > 3 mg/mmo]). Mối liên quan giữa tỉ lệ tăng GG và tỉ lệ tăng ACR niệu.

So sánh sự tương quan giữa các chỉ số glycat hóa và eGFR. So sánh liên quan giữa các chỉ số glycat hóa và giảm eGFR. Mô hình hồi quy đa biến giữa các chỉ số glycat hóa va tinh trang giảm eGFR (eGFR < 60 ml/phút/1,73im') .-- 5: 5cs22sc2£sczcszzse2 58 Bang 3. Mối liên quan giữa GG và sự giảm chức năng thận.

Mối liên quan giữa GG và các giai đoạn giảm eGFR. Nồng độ cystatin C và creatinine ở các giai đoạn bệnh thận mạn. Hệ số tương quan HbA Ic và fructosamine qua các nghiên cứu.73 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình Tên hình Trang Hình 1. Sự tương tác giữa các yếu tố chuyên hóa và huyết động trong việc thúc đây diễn tiễn biến chứng đái tháo đường bao gồm biến chứng thận.

Diễn tiến điển hình của bệnh thận đái tháo đường. Các chiều hướng diễn tiến của bệnh thận đái tháo đường. Quy trình sàng lọc albumin nIiỆu. Sự glycat hóa protein và quá trình hình thành liên kết chéo giữa các phân tử protein tạo sản phâm glycat hóa bền vững AGEs.

Con đường hình thành sản phẩm glycat hóa bền vững AGEs. Các con đường hình thành sản phẩm glycat hóa bền vững AGEs từ những tiền chất đicarbonyl. Những cơ chế qua đó sản phâm glycat hóa bền vững nội bào có thé gay tom hai té 5. 15 DANH MỤC CÁC BIÊU ĐỎ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 2.

Tương quan HbA1 và fruetosamine ở đối tượng nghiên cứu. Tương quan giữa GG va HbAIc ở đối tượng nghiên cứu. Tương quan GG và fructosamine ở đối tượng nghiên cứu. Tương quan giữa GG và ACR niệu ở đối tượng nghiên cứu.

Tương quan giữa GG và eGFR ở đối tượng nghiên cứu. 57 MỞ ĐẦU Dai tháo đường (ĐTĐ) là một trong những bệnh không lây nhiễm phô biến nhất toàn cầu, và hiện đang là vấn đề sức khỏe nhận được nhiều quan tâm từ thế giới. Tỉ lệ mắc bệnh ĐTĐ trong dân số đang tăng nhanh trong những năm gần đây. Theo báo cáo toàn cầu về ĐTĐ từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vào năm 2016, số lượng người bị ĐTĐ từ năm 1980 đến năm 2014 đã tăng nhanh, đạt con số 422 triệu vào năm 2014.

Theo Liên đoàn ĐTĐ Quốc tế (IDF), trong nim 2019, ước tính có khoảng 463 triệu người trên thế giới bị ĐTĐ (tỉ lệ hiện mắc là 9,3%), và con số này được dự đoán tiếp tục tăng đến 578 triệu (10,2%) vào năm 2030 và 700 triệu (10,9%) vào năm 2045 [65]. Tại Việt Nam, theo các chương trình khảo sát quốc gia, ước tính tỉ lệ hiện mắc của ĐTĐ vào năm 2002 là 2,7%, và con số này tăng lên gấp đôi (5,4%) sau 10 năm (2012) [1 1], [59]. Trong khi đó, tài liệu của IDF công bố năm 2019 cho biết, số hiện mac DTD 6 Viét Nam trong d6 tudi 20 - 79 chiém gan 6,0% dan số (hơn 3,7 triệu người), số ca tử vong liên quan đến DTD trong dé tudi tương ứng là hơn 30000 người [48]. Những biến chứng của ĐTĐ đã mang lại những hậu quả nặng nề cho bản thân người bệnh và xã hội.

Một trong những biến chứng mạn tính gây nhiều tác hại và gánh nặng lâu dài là bệnh thận ĐTĐ. ĐTĐ đóng góp từ 10% - 67% nguyên nhân gây bệnh thận giai đoạn cuối tại Hoa Kỳ, và tỉ lệ hiện hành của bệnh thận giai đoạn cuối ở dân số bị ĐTĐ cao gấp 10 lần so với người không bị DTD [12], [67]. Tương tự, tại Việt Nam, bệnh than DTD là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận giai đoạn cuối và lọc thận [8]. N goài những hậu quả trực tiếp gây ra từ bệnh thận mạn, ĐTĐÐ kèm biến chứng thận làm tăng nguy cơ bị các biến chứng tim mạch khác [48], [62].

Theo báo cáo từ Khảo sát về Dinh dưỡng và Sức khỏe Quốc gia lần thứ ba tai Hoa Ky (NHANES IID), trong 10 năm theo dõi, tỉ lệ tử vong của bệnh nhân ĐT có bệnh thận mạn là 3 1,1%, cao gấp 3 lần so với nhóm bệnh nhân ĐTĐ không có bệnh thận mạn, và chiếm khoảng 42,3% trường hợp tử vong do mọi nguyên nhân ở bệnh nhân ĐTĐ [13]. Hiện nay, chỉ số HbA Ic được xem là tiêu chuẩn vàng trong theo dõi, đánh giá kiểm soát glucose huyét ở bệnh nhân ĐTĐ, bởi sự tiện lợi và độ tương quan khá cao của nó so với tri sé glucose huyết trung bình, đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu được tiễn hành khắp thế giới. Tuy nhiên, nhiều nhược điểm của HbAlc đã được ghi nhận, và việc sử dụng đơn độc chỉ số này để theo dõi điều trị có thể dẫn đến những sai sót trong kế hoạch điều trị và phòng ngừa biến chứng ĐTĐ, nhất là bệnh thận mạn [17], [26], [41], [57]. Do đó, sự kết hợp nhiều chỉ số khác nhau trong theo dõi điều trị ĐTĐ là điều cần thiết.