Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu loãng xương và kết quả thay khớp háng Bipolar điều trị gãy liên mấu chuyển xương đùi ở người cao tuổi - Lê Ngọc Hải (Học viện Quân y)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y LÊ NGỌC HẢI NGHIÊN CỨU TÌNH TRẠNG LOÃNG XƯƠNG VÀ KẾT QUẢ PHẪU THUẬT THAY KHỚP HÁNG BIPOLAR ĐIỀU TRỊ GÃY LIÊN MẤU CHUYỂN XƯƠNG ĐÙI Ở NGƯỜI CAO TUỔI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC luan an HÀ NỘI - 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y LÊ NGỌC HẢI NGHIÊN CỨU TÌNH TRẠNG LOÃNG XƯƠNG VÀ KẾT QUẢ PHẪU THUẬT THAY KHỚP HÁNG BIPOLAR ĐIỀU TRỊ GÃY LIÊN MẤU CHUYỂN XƯƠNG ĐÙI Ở NGƯỜI CAO TUỔI Chuyên ngành: NGOẠI KHOA Mã số: 9720104 Hướng dẫn khoa khoa học: PGS. TRẦN ĐÌNH CHIẾN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC luan an TRANG BÌA PHỤ HÀ NỘI - 2020 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn tới - Đảng ủy – Ban giám đốc Học viện Quân y. - Đảng ủy – Ban giám đốc Bệnh viện 103. - Phòng Sau đại học – Học viện Quân y.

- Hệ Sau đại học – Học viện Quân y. - Phòng Kế hoạch tổng hợp – Ban giáo vụ - Bệnh viện 103. - Bộ môn – Khoa BM1 CTCH – Bệnh viện 103. - Đảng ủy - BGH trường Cao Đẳng Y Thanh Hóa đã tạo điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong thời gian nghiên cứu và hoàn thành Luận án này.

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin cảm ơn: Thầy PGS. Trần Đình Chiến - Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Chấn thương chỉnh hình – Bệnh viện 103, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn này Tôi cũng xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình các thầy trong Hội đồng chấm Luận án đã đóng góp những ý kiến quý báu để tôi hoàn chỉnh Luận án này. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể Bộ môn – Khoa BM1 - Chấn thương chỉnh hình- Bệnh viện 103 đã nhiệt thành giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và làm Luận án. luan an Cuối cùng, tôi xin ghi nhớ và bày tỏ lòng biết ơn tới công sức nuôi dạy của bố mẹ, sự trợ giúp của vợ, con tôi, sự quan tâm động viên của gia đình, bạn bè và đồng nghiệp để tôi có được kết quả này.

Tác giả LÊ NGỌC HẢI LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các số liệu, kết quả trong luận án này là trung thực và được công bố một phần trong các bài báo khoa học. Luận án chưa từng được công bố. Nếu có gì sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.

Tác giả LÊ NGỌC HẢI luan an MỤC LỤC Trang TRANG BÌA PHỤ LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ DANH MỤC CÁC HÌNH DANH MỤC CÁC ẢNH ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 1. Đặc điểm giải phẫu khớp háng và vùng liên mấu chuyển 3 1. Loãng xương đầu trên xương đùi và các vấn đề liên quan 6 1.

Khái niệm người cao tuổi và loãng xương. Cơ chế bệnh sinh loãng xương. Phân loại loãng xương. Tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương.

Các phương pháp đo loãng xương. Một số yếu tố nguy cơ gây loãng xương và biện pháp phòng ngừa. Điều trị loãng xương ở người cao tuổi. Tình hình nghiên cứu về loãng xương trên thế giới.

Tình hình nghiên cứu về loãng xương tại Việt Nam. Điều trị gãy liên mấu chuyển ở người cao tuổi 17 1. Phân loại gãy xương vùng liên mấu chuyển. Cơ sinh học và vật liệu chế tạo khớp háng.

Các phương pháp điều trị gãy liên mấu chuyển xương đùi. Phương pháp thay khớp háng bán phần Bipolar. Thay khớp Bipolar cho bệnh nhân cao tuổi gãy liên mấu chuyển xương đùi 30 1. Trên thế giới.

Tại Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37 2. Đối tượng nghiên cứu 37 2. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân nghiên cứu.

Tiêu chuẩn loại trừ của bệnh nhân nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu 37 2. Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu và cỡ mẫu.

Nội dung nghiên cứu 38 2. Đặc điểm bệnh nhân. Khảo sát tình trạng loãng xương đầu trên xương đùi theo DEXA. Đánh giá kết quả phẫu thuật.

Phương pháp tiến hành và khống chế sai số 39 2. Các tiêu chí và tiêu chuẩn đánh giá trong nghiên cứu. Nghiên cứu tiến cứu theo các bước sau. Phương pháp đo loãng xương theo DEXA.

Kỹ thuật thay khớp Bipolar cho gãy liên mấu chuyển xương đùi. Điều trị và phòng ngừa loãng xương sau phẫu thuật. Phương pháp xử lý số liệu 52 2. Đạo đức trong nghiên cứu 52 CHƯƠNG 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 54 3. Đặc điểm số liệu thống kê 54 3. Tuổi và giới. Nguyên nhân gãy xương liên mấu chuyển.

Các bệnh kết hợp. Thời điểm phẫu thuật thay khớp háng bán phần Bipolar. Các phương pháp điều trị trước phẫu thuật. Đặc điểm tổn thương giải phẫu gãy liên mấu chuyển.

Phân độ loãng xương theo Singh. Kết quả khảo sát mật độ khoáng xương theo DEXA và yếu tố liên quan 58 3. Hình thái cơ thể. Các yếu tố nguy cơ gây loãng xương.

Kết quả đo mật độ khoáng xương. Kết quả phẫu thuật thay khớp háng Bipolar 73 3. Kết quả gần sau phẫu thuật thay khớp háng Bipolar. Kết quả xa sau phẫu thuật.

Tai biến trong phẫu thuật. Biến chứng sau phẫu thuật. Biến chứng xa.79 CHƯƠNG 4 80 BÀN LUẬN 80 4. Đặc điểm lâm sàng của gãy liên mấu chuyển xương đùi 80 4.

Mật độ khoáng xương và các yếu tố nguy cơ gây loãng xương 84 4. Mật độ khoáng xương ở bệnh nhân gãy liên mấu chuyển xương đùi. Yếu tố nguy cơ loãng xương của gãy liên mấu chuyển xương đùi. Điều trị gãy liên mấu chuyển xương đùi bằng thay khớp háng Bipolar 95 4.

Chỉ định thay khớp cho bệnh nhân gãy liên mấu chuyển xương đùi. Kỹ thuật thay khớp cho bệnh nhân gãy liên mấu chuyển xương đùi. Kết quả sau phẫu thuật. Tai biến và biến chứng.111 KẾT LUẬN 114 KIẾN NGHỊ 116 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO Phụ lục 1.

BỆNH ÁN MINH HỌA luan an Phụ lục 2. MẪU BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU Phụ lục 3. DANH SÁCH BỆNH NHÂN DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ Arbeitsgemeinschaft für Osteosynthesefragen or 1. AO Association for the Study of Osteosynthesis 2.

BMC Bone Mass Content (Khối lượng xương) 3. BMD Bone Mineral Density (Mật độ khoáng xương) 4. BMI Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) 5. BN Bệnh nhân 6.

ASA American Society of Anaesthesiologists 7. DHS Dynamic Hip Screw 8. CS Cộng sự 9. CERNC Cọc ép ren ngược chiều 10.

CT Scan Computed Tomography Scan (Chụp cắt lớp vi tính) 11. CTCH Chấn thương chỉnh hình 12. CĐN Cố định ngoài 13. KHX Kết hợp xương Dual Energy X-ray Absorptiometry (Đo hấp phụ tia X 14.

DEXA năng lượng kép) International Osteoporosis Foundation (Hội loãng xương 15. IOF thế giới) 16. LMC Liên mấu chuyển 17. MCB Mấu chuyển bé 18.

MCL Mấu chuyển lớn 19. MRI Magnetic Resonance Imaging (Chụp cộng hưởng từ) 20. NC Nghiên cứu National Health and Nutrition Examination Survey (Y tế 21. NHANES quốc gia và Khảo sát dinh dưỡng) Orthopaedic Trauma Association (Hiệp hội Chấn thương 22.

OTA chỉnh hình) 23. PHCN Phục hồi chức năng 24. PTV Phẫu thuật viên 25. TNLĐ Tai nạn lao động 26.

TNSH Tai nạn sinh hoạt 27. TNGT Tai nạn giao thông Là mật độ khoáng xương so sánh với mật độ khoáng 28. T-score xương của 1 phụ nữ trẻ và khỏe mạnh. luan an Ultra high molecular weight polyethylene (Nhựa cao 29.

UHMWPE phân tử) 30. WHO World Health Organization (Tổ chức Y tế thế giới) Z-score Là mật độ khoáng xương so sánh với mật độ khoáng 31. xương ở người cùng lứa tuổi và giới tính luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2. Chẩn đoán loãng xương theo tiêu chuẩn của WHO.

Phân loại chất lượng xi măng xương đùi. Phân bố nhóm tuổi và giới (n=60). Tỷ lệ bệnh kết hợp (n=60). Thời gian bị gãy xương đến khi phẫu thuật (n=60).

So sánh xử trí ban đầu với tổn thương theo AO (n=60). Phân loại gãy liên mấu chuyển theo AO với nhóm tuổi (n=60). Phân mức độ gãy liên mấu chuyển của AO theo giới tính (n=60). Đánh giá độ loãng xương (Singh) theo nhóm tuổi (n=60).

Phân bố chỉ số BMI theo giới tính (n=60). So sánh chỉ số BMI trung bình nhóm tuổi theo giới (n=60). Yếu tố nguy cơ gây loãng xương. Tần suất áp dụng biện pháp phòng loãng xương (n=60).

Mật độ xương theo nhóm tuổi (n=60). Kết quả đo mật độ xương T-score vùng cổ xương đùi (n=60). T-score mấu chuyển lớn xương đùi theo nhóm tuổi (n=60). T-score vùng liên mấu chuyển xương đùi (n=60).

Mật độ xương theo T-score vùng Wards (n=60). Mật độ xương theo T-score đầu trên xương đùi (n=60). Mức độ loãng xương theo giới tính (n=60). Mức độ loãng xương theo nhóm tuổi (n=60).

So sánh độ loãng xương vùng cổ xương đùi theo Singh (n=60). So sánh độ loãng xương liên mấu chuyển theo Singh (n=60). So sánh độ loãng xương tam giác Wards theo Singh (n=60). So sánh độ loãng xương vùng đầu trên xương đùi theo Singh (n=60).

T-score trung bình giữa nhóm chống loãng xương (n=60). Mật độ xương đầu trên xương đùi theo yếu tố nguy cơ. Mật độ khoáng xương đầu trên xương đùi theo phân độ AO (n=60). So sánh mật độ khoáng xương trước và sau mổ (n=43).

So sánh T-score đầu trên xương đùi trước và sau mổ (n=43). So sánh mật độ xương đầu trên xương đùi sau mổ theo AO (n=43)72 3. Thời gian phẫu thuật so với độ gãy AO (n=60). Kích thước chỏm đã dùng (n=60).

Vị trí khớp háng sau phẫu thuật trên phim X-quang (n=60). Tình trạng vết mổ theo nhóm tuổi (n=60). Thời gian nằm viện sau phẫu thuật so với nhóm tuổi (n=60). Thời gian theo dõi sau phẫu thuật ( n=60).

Tầm vận động của khớp háng sau phẫu thuật (n=60). Kết quả theo thang điểm Merle D’Aubigne-Postel (n=60). Điểm Merle D’Aubigne-Postel theo độ vững AO (n=60). Kết quả xa theo thang điểm Merle D’Aubigne-Postel (n=53).

Đánh giá điểm Merle D’Aubigne-Postel xa theo AO (n=53). Mật độ xương đầu trên xương đùi theo Mesle D'-Postel (n=43). Phân độ mòn ổ cối theo Barrack (n=53). So sánh giới tính và độ tuổi phẫu thuật với các tác giả khác.84 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3.

Nguyên nhân gây gãy liên mấu chuyển xương đùi (n=60) 54 3. Mật độ xương đầu trên xương đùi trước mổ và tái khám (n=43) 71 3. Tỷ lệ khớp háng phải/trái 72 DANH MỤC CÁC HÌNH Hình Tên hình Trang luan an 1. Góc cổ thân và góc nghiêng trước 3 1.

Vùng liên mấu chuyển 4 1.