Luận án tiến sĩ: Tình trạng dinh dưỡng và can thiệp khẩu phần ăn ở bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ - Học viện Quân Y

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN DUY ĐÔNG NGHIÊN CỨU TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG, KẾT QUẢ CAN THIỆP CÓ BỔ SUNG KHẨU PHẦN ĂN Ở BỆNH NHÂN THẬN NHÂN TẠO CHU KỲ LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2020 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y NGUYỄN DUY ĐÔNG NGHIÊN CỨU TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG, KẾT QUẢ CAN THIỆP CÓ BỔ SUNG KHẨU PHẦN ĂN Ở BỆNH NHÂN THẬN NHÂN TẠO CHU KỲ Chuyên ngành: Nội khoa Mã số: 9720107 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. NGUYỄN THANH CHÒ 2. HÀ HOÀNG KIỆM HÀ NỘI - 2020 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tác giả. Các số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng, đã công bố theo đúng quy định.

Các kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Các kết quả này chưa từng được công bố trong bất kỳ nghiên cứu khoa học nào khác. Tác giả luận án Nguyễn Duy Đông luan an ii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này, tác giả đã nhận được nhiều sự hướng dẫn, giúp đỡ, tạo điều kiện của các thầy, cô, nhà khoa học. Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tác giả xin được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành tới: Tập thể Ban Giám đốc, Phòng sau đại học, Bộ môn Tim mạch-Thận- Khớp-Nội tiết, các Phòng, Ban chức năng của Học viện Quân Y, nơi đã đào tạo, tạo mọi điều kiện thuận lợi để cho tác giả thực hiện đề tài nghiên cứu.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Chò, Nguyên Chủ Nhiệm Bộ môn Dinh dưỡng; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hà Hoàng Kiệm, Nguyên Chủ Nhiệm Bộ môn Vật lý trị liệu và Phục hồi Chức năng-Bệnh viện Quân y 103, những người thầy đáng kính, tâm huyết đã hết lòng giúp đỡ, dạy bảo, động viên và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình học tập và thực hiện đề tài nghiên cứu. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Trung Vinh, Nguyên Chủ Nhiệm Khoa Thận-Lọc máu; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Việt Thắng, Chủ Nhiệm Bộ môn- Khoa Thận-Lọc máu, Bệnh viện Quân y 103, cùng các bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên của Khoa đã hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá trình làm việc, học tập, và thu thập số liệu tại Khoa, để có thể hoàn thành được luận án. Bệnh nhân và người nhà đã hợp tác để tác giả hoàn thành đề tài nghiên cứu. Các thầy, cô trong hội đồng cấp Bộ môn, cơ sở, các bạn đồng nghiệp đã cho những đóng góp quý báu và luôn động viên tác giả vượt qua mọi trở ngại để hoàn thành nhiệm vụ học tập.

luan an iii Ban Giám đốc Bệnh viện Quân y 103, các thầy, cô, và đồng nghiệp tại Bộ môn Dinh dưỡng, Bệnh viện Quân y 103, nơi tác giả công tác đã khích lệ và tạo điều kiện thuận lợi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Cuối cùng, tác giả xin gửi tấm lòng chân tình tới gia đình, họ là nguồn động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi để tác giả yên tâm học tập và nghiên cứu. Tác giả luận án Nguyễn Duy Đông luan an iv MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan. ii Mục lục .iv Danh mục các chữ viết tắt.

vii Danh mục bảng. viii Danh mục hình, sơ đồ .xi Danh mục biểu đồ. xii ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

SƠ LƯỢC BỆNH THẬN MẠN TÍNH. Bệnh thận mạn tính và phân chia giai đoạn. Nguyên nhân bệnh thận mạn tính. Điều trị bệnh thận mạn tính giai đoạn cuối.

SUY DINH DƯỠNG Ở BỆNH NHÂN BỆNH THẬN MẠN TÍNH. Khái niệm suy dinh dưỡng ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính. Các phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính. Nhu cầu dinh dưỡng cho bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ.

Điều trị suy dinh dưỡng ở bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ DINH DƯỠNG Ở BỆNH NHÂN BỆNH THẬN MẠN TÍNH TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM. Nghiên cứu về tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân bệnh thận mạn tính. Nghiên cứu về can thiệp dinh dưỡng ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính .34 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Tiêu chuẩn bệnh nhân cho đánh giá tình trạng dinh dưỡng. Tiêu chuẩn bệnh nhân cho nghiên cứu can thiệp. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Triển khai nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu.

Xử lý và phân tích số liệu. Sai số và biện pháp khắc phục. Đạo đức của nghiên cứu.59 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.

TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Tình trạng dinh dưỡng đối tượng nghiên cứu theo từng chỉ số. Tình trạng dinh dưỡng khi kết hợp các chỉ số. Tình trạng suy dinh dưỡng protein năng lượng theo ISRNM 2008.

MỐI LIÊN QUAN GIỮA CÁC CHỈ SỐ DINH DƯỠNG VỚI ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, XÉT NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU CỦA KHẨU PHẦN ĂN BỔ SUNG LÊN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG Ở BỆNH NHÂN THẬN NHÂN TẠO CHU KỲ. Tương quan giữa các chỉ số của tình trạng dinh dưỡng. Mối liên quan giữa các chỉ số của tình trạng dinh dưỡng với đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm .72 luan an vi 3. Kết quả bước đầu bổ sung khẩu phần ăn lên tình trạng dinh dưỡng ở bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ .77 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN.

ĐẶC ĐIỂM CHUNG ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. Tình trạng dinh dưỡng theo các chỉ số khối cơ thể và thành phần cơ thể. Tình trạng dinh dưỡng theo điểm suy dinh dưỡng lọc máu.

Tình trạng dinh dưỡng theo một số chỉ số xét nghiệm. Suy dinh dưỡng protein năng lượng theo tiêu chuẩn ISRNM 2008. MỐI LIÊN QUAN GIỮA CÁC CHỈ SỐ CỦA TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG VỚI ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, XÉT NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU CỦA BỔ SUNG KHẨU PHẦN ĂN LÊN TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG Ở BỆNH NHÂN THẬN NHÂN TẠO CHU KỲ. Tương quan giữa các chỉ số của tình trạng dinh dưỡng.

Mối liên quan giữa các chỉ số của tình trạng dinh dưỡng với đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm. Kết quả bước đầu bổ sung khẩu phần ăn lên tình trạng dinh dưỡng ở bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI .125 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Chữ viết đầy đủ AMA :Upper Arm Muscle Area (Diện tích cơ không xương cánh tay) BMI :Body Mass Index (Chỉ số khối cơ thể) BTMT :Bệnh thận mạn tính DEI :Dietary Energy Intake (Năng lượng khẩu phần ăn) DPI :Dietary Protein Intake (Protein khẩu phần ăn) IBW :Ideal Body Weight (Cân nặng lý tưởng) ISRNM :International Society of Renal Nutrition & Metabolism (Hội Dinh dưỡng và Chuyển hóa thận quốc tế) HBV protein :High Biological Value protein (Protein có giá trị sinh học cao) hsCRP :High sensitivity C-Reactive Protein (Protein phản ứng C độ nhạy cao) HT :Huyết thanh KPA : Khẩu phần ăn MAC :Mid-upper Arm Circumference (Chu vi cánh tay) MAMC :Mid-upper Arm Muscle Circumference (Chu vi cơ cánh tay) MLCT : Mức lọc cầu thận NKF/ :National Kidney Foundation/Kidney Disease Outcomes Quality KDOQI Initiative (Hội đồng lượng giá kết quả bệnh thận Mỹ) PCR :Protein Catabolic Rate (Tỷ lệ dị hóa protein) PEW :Protein Energy Wasting (Suy dinh dưỡng protein năng lượng) SGA-DMS :Subjective Global Assessment- Dialysis Malnutrition Score (Đánh giá toàn diện chủ quan – điểm suy dinh dưỡng lọc máu) SDD :Suy dinh dưỡng SL :Số lượng TGLM :Thời gian lọc máu TNT :Thận nhân tạo TP :Toàn phần TTDD :Tình trạng dinh dưỡng TSF :Triceps Skinfold (Bề dày lớp mỡ dưới da cơ tam đầu) luan an viii DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Phân chia giai đoạn bệnh thận mạn tính theo NKF 2002.

Phân loại giai đoạn bệnh thận mạn tính theo KDIGO 2012. Công cụ đánh giá tình trạng suy dinh dưỡng lọc máu ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính. Tiêu chuẩn chẩn đoán suy dinh dưỡng ở bệnh nhân bệnh thận mạn tính. Nhu cầu các vitamin và chất khoáng.

Chiến lược điều trị suy dinh dưỡng ở bệnh nhân thận nhân tạo chu kỳ. Thành phần dinh dưỡng trong khẩu phần ăn bổ sung. Các biến số sử dụng trong nghiên cứu. Phân loại chỉ số khối cơ thể theo WHO.

Phân loại mức năng lượng và protein khẩu phần theo K/DOQI 2000. Tiêu chuẩn chẩn đoán suy dinh dưỡng theo ISRNM 2008. Phân bố bệnh nhân theo tuổi. Phân bố bệnh nhân theo thời gian lọc máu.

Đặc điểm năng lượng và protein khẩu phần ăn. Đặc điểm một số chỉ số xét nghiệm của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm cân nặng và chỉ số khối cơ thể. Đặc điểm các chỉ số thành phần cơ thể.

Tình trạng dinh dưỡng theo điểm suy dinh dưỡng lọc máu. Đặc điểm một số chỉ số sinh hóa máu. Kết hợp tình trạng dinh dưỡng từ các chỉ số BMI, SGA-DMS, Albumin HT, prealbumin HT. Tương quan giữa các chỉ số của tình trạng dinh dưỡng.

Liên quan giữa chỉ số BMI với đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm. 72 luan an ix Bảng Tên bảng Trang 3. Liên quan giữa SGA-DMS với đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm. Liên quan giữa năng lượng và protein khẩu phần với đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm.

Liên quan giữa chỉ số sinh hóa với đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm. Phân tích hồi quy đa biến giữa suy dinh dưỡng protein năng lượng theo ISRNM 2008 với một số đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm. Đặc điểm giới tính, tuổi và thời gian lọc máu của nhóm can thiệp và đối chứng. Đặc điểm nguyên nhân của nhóm can thiệp và đối chứng.

Đặc điểm các chỉ số dinh dưỡng của nhóm can thiệp và đối chứng ở thời điểm bắt đầu nghiên cứu. Đặc điểm chỉ số khối cơ thể của nhóm can thiệp và đối chứng lúc bắt đầu và sau 12 tuần nghiên cứu. Thay đổi chỉ số khối cơ thể của nhóm can thiệp và nhóm đối chứng lúc bắt đầu và sau 12 tuần nghiên cứu. Đặc điểm SGA-DMS ở nhóm can thiệp và đối chứng lúc bắt đầu và sau 12 tuần nghiên cứu .