Luận án tiến sĩ: Sự thay đổi hàm lượng Malondialdehyde ở bệnh nhân ung thư đại tràng trước và sau phẫu thuật triệt căn - Phạm Mạnh Cường (Học viện Quân Y)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ======== PHẠM MẠNH CƯỜNG NGHIÊN CỨU SỰ THAY ĐỔI HÀM LƯỢNG MALONDIALDEHYDE Ở BỆNH NHÂN UNG THƯ ĐẠI TRÀNG TRƯỚC VÀ SAU PHẪU THUẬT TRIỆT CĂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC luan an HÀ NỘI - 2019 luan an BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y ======== PHẠM MẠNH CƯỜNG NGHIÊN CỨU SỰ THAY ĐỔI HÀM LƯỢNG MALONDIALDEHYDE Ở BỆNH NHÂN UNG THƯ ĐẠI TRÀNG TRƯỚC VÀ SAU PHẪU THUẬT TRIỆT CĂN Chuyên ngành : Ngoại tiêu hóa Mã số : 9 72 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trịnh Hồng Thái luan an HÀ NỘI - 2019 LỜI CẢM ƠN luan an LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và được công bố một phần trong các bài báo khoa học. Luận án chưa từng được công bố.

Nếu có điều gì sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả Phạm Mạnh Cường luan an MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ DANH MỤC CÁC HÌNH ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 1. Ung thư đại tràng và phẫu thuật triệt căn điều trị ung thư đại tràng 3 1. Dịch tễ học ung thư đại tràng 3 1.

Phân loại giai đoạn bệnh của ung thư đại tràng 3 1. Điều trị phẫu thuật triệt căn ung thư đại tràng 6 1. Stress oxy hóa và vai trò stress oxy hóa trong ung thư đại tràng 15 1. Khái niệm về Gốc tự do và Stress oxy hóa 15 1.

Cơ chế phát sinh các gốc tự do - ROS trong cơ thể 17 1. Hệ thống chống oxy hóa của cơ thể 19 1. Nguyên nhân và Cơ chế bệnh sinh ung thư đại tràng 20 1. Vai trò stress oxy hóa trong ung thư đại tràng 22 1.

Vai trò Stress oxy hóa trong tái phát ung thư đại tràng sau mổ 24 1. Chỉ thị sinh học đánh giá tình trạng stress oxy hóa trong phẫu thuật 30 1. Chỉ thị sinh học đánh giá tình trạng stress oxy hóa 30 1. Chỉ thị sinh học đánh giá tình trạng stress oxy hóa trong 33 phẫu thuật 1.

Chỉ thị sinh học MDA và phương pháp xác định MDA 34 1. Các nghiên cứu về Malondialdehyde ở bệnh nhân ung thư đại 37 tràng trên thế giới và trong nước 1. Các nghiên cứu đánh giá Malondialdehyde ở bệnh nhân ung 37 thư đại tràng 1. Các nghiên cứu đánh giá Malondialdehyde sau phẫu thuật 38 triệt căn điều trị ung thư đại tràng 1.

Các nghiên cứu trong nước 40 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 41 2. Đối tượng nghiên cứu 41 2. Tiêu chuẩn lựa chọn 41 2. Tiêu chuẩn loại trừ 41 2.

Địa điểm tiến hành nghiên cứu 42 2. Phương pháp nghiên cứu 42 luan an 2. Thiết kế nghiên cứu 42 2. Phương pháp phẫu thuật triệt căn điều trị ung thư đại tràng 43 2.

Phương pháp xác định hàm lượng MDA 46 2. Các chỉ tiêu nghiên cứu 53 2. Phương pháp xử lý số liệu 58 2. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.

59 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 61 3. Các đặc điểm của nhóm nghiên cứu và kết quả sớm sau phẫu thuật 61 3. Tuổi, giới và chỉ số khối cơ thể 61 3. Các xét nghiệm máu trước mổ 62 3.

Giải phẫu bệnh sau mổ 63 3. Phẫu thuật triệt căn 67 3. Kết quả sớm sau phẫu thuật triệt căn 69 3. Kết quả hàm lượng MDA ở bệnh nhân ung thư đại tràng được 70 điều trị phẫu thuật triệt căn 3.

Hàm lượng MDA ở mô ung thư, mô lành đại tràng và hồng 70 cầu máu ngoại vi 3. Phân tích hàm lượng MDA mô bệnh theo một số yếu tố 72 lâm sàng và bệnh học 3. Phân tích hàm lượng MDA hồng cầu máu ngoại vi trước mổ 76 theo một số yếu tố lâm sàng và bệnh học 3. Sự thay đổi hàm lượng MDA hồng cầu ở bệnh nhân ung thư đại 79 tràng sau phẫu thuật triệt căn 3.

Hàm lượng MDA hồng cầu theo các thời điểm trước và sau mổ 80 3. Sự thay đổi hàm lượng MDA hồng cầu sau mổ theo đặc 81 điểm phẫu thuật 3. Sự thay đổi hàm lượng MDA hồng cầu sau mổ liên quan đến 87 kết quả sớm sau phẫu thuật CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 93 4. Đặc điểm nhóm nghiên cứu và kết quả sớm sau phẫu thuật triệt căn 93 4.

Tuổi, giới và chỉ số khối cơ thể 93 4. Các chỉ số xét nghiệm máu 94 4. Giải phẫu bệnh sau mổ 96 4. Phẫu thuật triệt căn 99 4.

Kết quả sớm sau phẫu thuật triệt căn 101 4. Đặc điểm hàm lượng MDA trước mổ ở bệnh nhân ung thư đại 102 luan an tràng được điều trị phẫu thuật triệt căn 4. So sánh giá trị MDA tại mô bệnh, mô lành và hồng cầu máu 102 ngoại vi 4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hàm lượng MDA ở mô bệnh và 105 MDA ở hồng cầu máu ngoại vi 4.

Sự thay đổi hàm lượng MDA hồng cầu ở bệnh nhân ung thư đại 112 tràng sau phẫu thuật triệt căn 4. Sự thay đổi hàm lượng MDA hồng cầu trước và sau phẫu thuật 112 4. Liên quan của đặc điểm phẫu thuật đến sự thay đổi hàm 114 lượng MDA hồng cầu sau mổ 4. Sự thay đổi hàm lượng MDA hồng cầu sau mổ liên quan đến 118 kết quả sớm sau phẫu thuật triệt căn KẾT LUẬN 123 KIẾN NGHỊ 125 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC Phụ lục 1: Phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu Phụ lục 2: Bệnh án nghiên cứu Phụ lục 3: Danh sách bệnh nhân nghiên cứu Phụ lục 4: Kết quả xét nghiệm MDA ở mô khối u, mô lành đại tràng và hồng cầu máu ngoại vi nhóm nghiên cứu luan an DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT T Phần viết tắt Phần viết đầy đủ T 1 4-HNE 4 - hydroxinonenal 2 8-OHdG 8-hydroxy-2' -deoxyguanosine 3 APC Adenomatous Polyposis Coli 4 AJCC American Joint Committee on Cancer (Ủy ban về ung thư Mỹ) 5 ASCO American Society of Clinical Oncology (Hội Ung thư lâm sàng Mỹ) 6 BMI Body mass index (Chỉ số khối cơ thể) 7 BN Bệnh nhân 8 CEA Cacino Embryonic Antigen (kháng nguyên ung thư bào thai) 9 CME & CVL Complete Mesocolic Excision with Central Vascular Ligation (cắt hoàn chỉnh mạc treo đại tràng với thắt mạch máu trung tâm) 10 CIMP CpG island methylator phenotype 11 CIN Chromosomal Instability (Mất ổn định về nhiễm sắc thể) 12 Cox Cyclooxygenase 13 CS Cộng sự 14 DNA Deoxyribonucleic Acid 15 d-ROM derivatives reactive oxygen metabolites 16 ĐT Đại tràng 17 ECM Extracellular matrix (mạng lưới ngoại bào) 18 ESMO European Society for Medical Oncology (Hiệp hội ung thư Châu Âu) 19 ESR Electron spin resonance (quang phổ cộng hưởng điện tử spin) 20 FAP Familial Adenomatous Polyposis (đa polyp tuyến gia đình) 21 HPLC High performance liquid chromatography (sắc kí lỏng hiệu năng cao) 22 MDA Malondialdehyde 23 MSI Microsatellite instability (không ổn định vi chuỗi DNA) luan an 24 Nox NADPH oxidase (nicotinamide adenine dinucleotide phosphate oxidase) 25 OSI Oxidative stress index (chỉ số stress oxy hóa) 26 RNA Ribonucleic acid 27 ROS Reactive oxigen species (Các dạng oxy phản ứng) 28 TBA Thiobarbituric acid 29 TBARS Thiobarbituric acid reactive substances (chất TBA phản ứng) 30 TNM Tumor-Node-Metastasis (Khối u - Hạch di căn - Di căn xa) 31 TOS Total oxidant status (tổng số chất oxy hóa) 32 TGNVSM Thời gian nằm viện sau mổ 33 TGPT Thời gian phẫu thuật 34 TGTT Thời gian trung tiện 35 UTĐT Ung thư đại tràng 36 VEGF Vascular endothelial growth factor (yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu) 37 WHO World Health Organization (Tổ chức y tế thế giới) 38 XO Xanhthine oxidase luan an DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1.

Phân loại độ xâm lấn T theo AJCC 7th và 8th 4 1. Phân loại di căn hạch N theo AJCC 7th và 8th 4 1. Phân loại di căn xa M theo AJCC 7th và 8th 4 1. So sánh giai đoạn bệnh theo AJCC 7th, AJCC 8th và Dukes 5 1.

Một số dạng ROS trong cơ thể 16 1. Một số phương pháp định lượng MDA 36 2. Danh mục hóa chất sử dụng 52 2. Danh mục thiết bị sử dụng 52 3.

Tuổi, giới và chỉ số khối cơ thể nhóm nghiên cứu 61 3. Các chỉ tiêu xét nghiệm máu của nhóm nghiên cứu 62 3. Giải phẫu bệnh đại thể của nhóm nghiên cứu 63 3. Giải phẫu bệnh vi thể của nhóm nghiên cứu 64 3.

Số lượng hạch thu được theo một số yếu tố 65 3. Liên quan tỉ số bạch cầu với vị trí u và u xâm lấn xung quanh 66 3. Đặc điểm phẫu thuật triệt căn được thực hiện 67 3. Độ dài đoạn đại tràng cắt bỏ theo kiểu cắt đại tràng 68 3.

Liên quan thời gian phẫu thuật và đặc điểm phẫu thuật 68 3. Tai biến - biến chứng, tử vong sau mổ 69 3. Một số kết quả sớm sau phẫu thuật 69 3. Hàm lượng MDA ở mô ung thư, mô lành và ở hồng cầu 70 3.

Tương quan giữa hàm lượng MDA mô lành, MDA mô bệnh 71 và MDA hồng cầu trước mổ 3. Hàm lượng MDA mô bệnh theo nhóm tuổi 72 3. Hàm lượng MDA mô bệnh theo giới 72 3. Hàm lượng MDA mô bệnh theo tình trạng thiếu máu 73 luan an Bảng Tên bảng Trang 3.

Hàm lượng MDA mô bệnh theo tỉ số bạch cầu máu ngoại vi 73 3. Hàm lượng MDA mô bệnh theo nồng độ CEA trước mổ 74 3. Hàm lượng MDA mô bệnh theo giai đoạn bệnh 74 3. Hàm lượng MDA mô bệnh theo kích thước khối u.

Hàm lượng MDA mô bệnh theo vị trí u 75 3. Hàm lượng MDA hồng cầu trước mổ theo nhóm tuổi 76 3. Hàm lượng MDA hồng cầu trước mổ theo giới 76 3. Hàm lượng MDA hồng cầu trước mổ theo tình trạng thiếu máu 77 3.

Hàm lượng MDA hồng cầu trước mổ theo tỉ số bạch cầu 77 3. Hàm lượng MDA hồng cầu trước mổ theo nồng độ CEA 78 3. Hàm lượng MDA hồng cầu trước mổ theo giai đoạn bệnh 78 3. Hàm lượng MDA hồng cầu trước mổ theo kích thước khối u 79 3.

Hàm lượng MDA hồng cầu trước mổ theo vị trí u 79 3. Hàm lượng MDA hồng cầu tại các thời điểm 80 3. So sánh ghép cặp hàm lượng MDA hồng cầu theo các thời điểm 80 3. Hàm lượng MDA hồng cầu tại các thời điểm theo cách phẫu thuật 81 3.

So sánh ghép cặp MDA hồng cầu ở nhóm mổ nội soi tại các thời điểm 82 3. So sánh ghép cặp MDA hồng cầu ở nhóm mổ mở tại các thời điểm 82 3.