Nghiên cứu mô hình thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt do thảm họa tại bệnh viện tuyến cuối quân khu

1 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ QUỐC PHÕNG HỌC VIỆN QUÂN Y HOÀNG NGHĨA NAM NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH THU DUNG, CỨU CHỮA NẠN NHÂN HÀNG LOẠT DO THẢM HỌA TẠI BỆNH VIỆN TUYẾN CUỐI QUÂN KHU LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI- 2014 2 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO - BỘ QUỐC PHÕNG HỌC VIỆN QUÂN Y HOÀNG NGHĨA NAM NGHIÊN CỨU MÔ HÌNH THU DUNG, CỨU CHỮA NẠN NHÂN HÀNG LOẠT DO THẢM HỌA TẠI BỆNH VIỆN TUYẾN CUỐI QUÂN KHU Chuyên ngành: Vệ sinh xã hội học và Tổ chức y tế Mã số: 62 72 01 64 LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC Hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Xuân Kiên HÀ NỘI- 2014 3 MỤC LỤC Trang phụ bìa Trang Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục sơ đồ ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN 3 1. TÌNH HÌNH THẢM HỌA VÀ THIỆT HẠI DO THẢM HỌA TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 3 1. Khái niệm về thảm họa 3 1.

Phân loại thảm họa 4 1. Tình hình thảm họa trên thế giới và Việt Nam 6 1. CÔNG TÁC ĐÁP ỨNG Y TẾ KHẨN CẤP ĐỐI VỚI THẢM HỌA 13 1. Tình hình thƣơng vong, cơ cấu thƣơng tích do thảm họa 13 1.

Thực trạng công tác đáp ứng y tế khẩn cấp đối với thảm họa tại một số nƣớc trên thế giới 18 1. Thực trạng công tác đáp ứng y tế khẩn cấp đối với thảm họa tại Việt Nam 29 1. MÔ HÌNH THU DUNG, CỨU CHỮA NẠN NHÂN HÀNG LOẠT DO THẢM HỌA TẠI BỆNH VIỆN 34 1. Thực trạng khả năng thu dung, cứu chữa nạn nhân hang loạt tại bệnh viện 34 1.

Mô hình thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt của bệnh viện qua một số cuộc diễn tập 34 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37 2. ĐỐI TƢỢNG, CHẤT LIỆU, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU 37 2. Đối tƣợng nghiên cứu 37 4 2. Chất liệu nghiên cứu 37 2.

Địa điểm nghiên cứu 38 2. Thời gian nghiên cứu 38 2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 39 2. Thiết kế nghiên cứu 39 2.

Cỡ mẫu và chọn mẫu nghiên cứu 39 2. Phạm vi, nội dung và chỉ số nghiên cứu 40 2. Phƣơng pháp và công cụ thu thập thông tin 43 2. SAI SỐ VÀ BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC 54 2.

PHƢƠNG PHÁP PHÂN TÍCH, XỬ LÝ SỐ LIỆU 55 2. TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 55 2. Tổ chức và lực lƣợng nghiên cứu thực trạng 55 2. Tổ chức và lực lƣợng nghiên cứu can thiệp 55 2.

MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI 56 2. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU 56 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 58 3. THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG THU DUNG, CỨU CHỮA NẠN NHÂN HÀNG LOẠT CỦA CÁC BỆNH VIỆN TUYẾN CUỐI QUÂN KHU 58 3. Nhiệm vụ, tổ chức lực lƣợng 58 3.

Số lƣợng nhân viên và qui mô giƣờng bệnh 59 3. Tình hình cơ sở vật chất, trang bị của các bệnh viện nghiên cứu 61 3. Tình hình thu dung, cứu chữa của các bệnh viện nghiên cứu trong 6 năm (từ 2007 đến 2012) 65 3. Thực trạng công tác tổ chức và khả năng triển khai thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt của các bệnh viện nghiên cứu 68 3.

Khả năng thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt của bệnh viện 4 - QK4 qua diễn tập thực nghiệm CN-10 73 3. XÂY DỰNG MÔ HÌNH THU DUNG, CỨU CHỮA NẠN NHÂN HÀNG LOẠT DO THẢM HỌA TẠI BỆNH VIỆN TUYẾN CUỐI QUÂN KHU 74 3. Căn cứ xây dựng mô hình 74 5 3. Nội dung mô hình thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt do thảm họa tại bệnh viện tuyến cuối quân khu 77 3.

Kết quả qua 2 lần diễn tập thực nghiệm tại Bệnh viện 4 – QK4 84 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN 99 4. VỀ KHẢ NĂNG THU DUNG, CỨU CHỮA NẠN NHÂN HÀNG LOẠT DO THẢM HỌA CỦA CÁC BỆNH VIỆN TUYẾN CUỐI QUÂN KHU 99 4. Về nhiệm vụ, tổ chức biên chế lực lƣợng 99 4. Về lực lƣợng và qui mô giƣờng bệnh 103 4.

Về cơ sở vật chất trang bị của bệnh viện 104 4. Về công tác tổ chức và khả năng triển khai thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt do thảm họa 107 4. Về kết quả thu dung, cấp cứu, điều trị của các bệnh viện nghiên cứu trong 6 năm (2007-2012) 109 4. Về khả năng thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt của BV4/QK4 qua diễn tập thực nghiệm CN-10 (6/2010) 110 4.

VỀ MÔ HÌNH THU DUNG, CỨU CHỮA NẠN NHÂN HÀNG LOẠT DO THẢM HỌA TẠI BỆNH VIỆN TUYẾN CUỐI QUÂN KHU 114 4. Về căn cứ xây dựng mô hình 114 4. Về nguyên tắc thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt do thảm họa tại bệnh viện tuyến cuối quân khu 120 4. Về nội dung mô hình thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt do thảm họa tại bệnh viện tuyến cuối quân khu 121 4.

Về hiệu quả mô hình qua 2 lần diễn tập thực nghiệm tại bệnh viện 4- Quân khu 4 125 KẾT LUẬN 130 KIẾN NGHỊ 132 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 6 ĐẶT VẤN ĐỀ Những năm gần đây, tình hình thảm họa trên thế giới và Việt Nam diễn biến rất phức tạp, chứa đựng nhiều yếu tố khó lƣờng. Trên thế giới trung bình cứ một tuần xảy ra một thảm họa lớn, cƣớp đi sinh mạng của hàng chục nghìn ngƣời, hủy hoại nhiều cơ sở vật chất và các công trình kiến trúc có giá trị của nhân loại, gây hậu quả nghiêm trọng môi trƣờng sinh thái, ảnh hƣởng trực tiếp đời sống của hàng tỷ ngƣời [52], [78]. Thực tế cho thấy thảm họa xảy ra hết sức đột ngột không hề báo trƣớc, số lƣợng các nạn nhân cần đƣợc cứu chữa, vận chuyển luôn vƣợt quá khả năng đáp ứng của ngành y tế. Bên cạnh đó chính bản thân các cơ sở y tế trong khu vực thảm họa cũng bị thiệt hại nặng nề cả về con ngƣời cũng nhƣ cơ sở vật chất [59], [69].

Để hạn chế đến mức thấp nhất tổn thất do thảm họa gây ra, cần có sự phối hợp hành động của nhiều lực lƣợng và phƣơng tiện trong đó ngành y tế có vai trò quan trọng [2], [32]. Khi thảm họa xảy ra toàn bộ ngành y tế không phân biệt quân y hay dân y đều phải tổ chức thu dung, cứu chữa các nạn nhân. Việc tổ chức cứu chữa có hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào khả năng đáp ứng của ngành y tế trên tất cả các tuyến [20], [71], [74]. Tuyến bệnh viện nhất là các bệnh viện đóng ở nơi dân cƣ đông đúc, khi thảm họa xảy ra sẽ có rất nhiều nạn nhân cần thu dung, cứu chữa trong cùng một thời điểm và trong điều kiện hoàn toàn không thuận lợi.

Vì vậy, các bệnh viện cần có kế hoạch cụ thể, thƣờng xuyên huấn luyện theo các tình huống khác nhau, bảo đảm sẵn sàng đáp ứng y tế trong các tình huống khẩn cấp [10], [11], [16]. Trong thời gian qua, công tác kết hợp quân dân y đã đƣợc triển khai đều khắp trên cả nƣớc, với nhiều nội dung phong phú đã góp phần nâng cao chất lƣợng chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân và bộ đội. Tuy nhiên, 7 việc phối kết hợp trong việc thu dung, cứu chữa nạn nhân, khắc phục hậu quả do thảm họa còn bộc lộ nhiều bất cập, nhất là ở tuyến quân khu nhƣ: đáp ứng y tế trong tình huống khẩn cấp còn chậm, thu dung phân loại nạn nhân còn lúng túng về tổ chức và chƣa thuần thục về chuyên môn, công tác chỉ huy và điều hành còn nhiều hạn chế, chƣa huy động đƣợc sức mạnh tổng hợp để đáp ứng với tình huống khẩn cấp về y tế nên hiệu quả chƣa cao [18], [77]. Đã có một số đề tài nghiên cứu về mô hình và đã thực hiện diễn tập về tổ chức thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt do thảm họa của các bệnh viện tuyến cuối quân đội.

Tuy nhiên do quy mô và nhiệm vụ của các bệnh viện này có những khác biệt với bệnh viện tuyến cuối quân khu nên không thể áp dụng chung một mô hình [5], [28]. Bệnh viện tuyến cuối quân khu là bệnh viện đa khoa có chuyên khoa (loại B), đóng quân trên một địa bàn chiến lƣợc của quốc gia, làm nhiệm vụ thu dung điều trị cho bộ đội và nhân dân trong khu vực. Có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đáp ứng y tế khẩn cấp khi có thảm họa xảy ra trong khu vực. Tuy nhiên cho đến nay, do chƣa có mô hình thống nhất nên công tác thu dung, cứu chữa nạn nhân do thảm họa của bệnh viện tuyến cuối quân khu còn nhiều hạn chế.

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài này nhằm các mục tiêu: 1. Mô tả thực trạng thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt của các bệnh viện tuyến cuối quân khu giai đoạn 2007-2012. Xây dựng mô hình, triển khai diễn tập thực nghiệm và đánh giá kết quả mô hình tổ chức thu dung, cứu chữa nạn nhân hàng loạt do thảm họa tại Bệnh viện 4, Quân khu 4, năm 2012 – 2013. 8 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN 1.

TÌNH HÌNH THẢM HỌA VÀ THIỆT HẠI DO THẢM HỌA TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM 1. Khái niệm về thảm họa 1. Theo quan niệm của thế giới Hiện nay trên thế giới ngƣời ta hiểu thuật ngữ thảm họa là để chỉ một số lƣợng lớn nạn nhân đƣợc tạo nên do một hiện tƣợng hoặc một loạt sự kiện xảy ra liên tiếp trong cùng một khoảng thời gian, và đã có một số định nghĩa về thảm họa nhƣ sau: Năm 1881, Littre đƣa ra khái niệm đầu tiên: "Thảm họa là một bất hạnh lớn nó tàn phá tận cùng có tính đáng thương". Năm 1983 Ủy ban Châu Âu nghiên cứu về thảm họa họp ở Brigroles đã đề xuất: “Thảm họa là một biến cố phá hủy gây nên tổn thương trầm trọng cho nhân dân, môi trường, kéo theo sự thay đổi nhu cầu và phương tiện” [98].

Quan niệm của Vƣơng Quốc Bỉ: “Thảm họa là vụ việc vượt quá khả năng giải quyết của một cộng đồng, gây nên sự mất cân bằng đột xuất và ồ ạt về số lượng và chất lượng giữa nhu cầu tức thì, đột ngột về các nguồn lực cơ sở vật chất, trang thiết bị sẵn có. Về y tế cần phải đáp ứng y tế khẩn cấp khi có tình trạng 5 nạn nhân nặng và nhiều người bị thương nhẹ hoặc 10 nạn nhân có bệnh lý không xác định hoặc hơn 10 người trong tình trạng nguy hiểm” [79], [99].