Luận án tiến sĩ nghiên cứu giải phẫu eo nhĩ ứng dụng điều trị viêm tai giữa mạn túi lõm - Trường ĐH Y Dược TP.HCM

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƢỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----------------- PHẠM N ỌC HOÀN ON N HIÊN CỨU VỀ IẢI PHẪU VÙN EO NHĨ VÀ ỨN DỤN TRON ĐIỀU TRỊ VIÊM TAI IỮA MẠN TÚI ÕM MÀNG CHÙNG CHUYÊN NGÀNH: TAI MŨI HỌN MÃ SỐ: 62720155 UẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: P S. TRẦN PHAN CHUN THỦY THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2022 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i ỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc công bố ở bất kỳ nơi nào. Tác giả Ph m Ngọc Ho ng ong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii MỤC ỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC VIẾT T T. iv DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THU T NG ANH – VIỆT.

v DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC SƠ ĐỒ. x DANH MỤC H NH. xi MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠN 1: TỔN QUAN TÀI IỆU.

Giải phẫu eo nhĩ. Hình ảnh thƣợng nhĩ trên CT scan xƣơng thái dƣơng. Bệnh lý viêm tai giữa mạn túi lõm màng chùng. Các phƣơng pháp phẫu thuật điều trị VTG mạn túi lõm màng chùng.

Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nƣớc. 36 CHƢƠN 2: ĐỐI TƢỢN VÀ PHƢƠN PHÁP N HIÊN CỨU. Nhóm phẫu tích. Nhóm phẫu thuật.

45 CHƢƠN 3: KẾT QUẢ N HIÊN CỨU. Giải phẫu eo nhĩ qua phẫu tích xƣơng thái dƣơng. Giá trị chẩn đoán tổn thƣơng eo nhĩ trên CT scan đối chiếu với phẫu thuật. Đánh giá kết quả phẫu thuật VTG mạn có túi lõm sau mở thông eo nhĩ.

81 CHƢƠN 4: BÀN UẬN. Giải phẫu eo nhĩ qua phẫu tích xƣơng thái dƣơng. Giá trị chẩn đoán tổn thƣơng eo nhĩ trên CT scan đối chiếu với phẫu thuật. 102 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đánh giá quả kết quả phẫu thuật VTG mạn có túi lõm sau mở thông eo nhĩ. 133 DANH MỤC CÔN TRÌNH ĐÃ CÔN BỐ CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ ỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iv DANH MỤC VIẾT TẮT VIẾT TẮT VIẾT N UYÊN CHTG Chỉnh hình tai giữa CHXC Chỉnh hình xƣơng cơn CT Chụp cắt lớp điện toán H/C Hội chứng HU Đậm độ KKCĐ Khoảng khí-cốt đạo KRĐC Khoét rỗng đá chũm MPR Tái tạo đa lát cắt và xoay trục NLĐ Nhĩ lƣợng đồ NP Nghiệm pháp PT Phẫu thuật RL Rối loạn SBTN Sào bào thƣợng nhĩ TLĐ Thính lực đồ TMH Tai Mũi Họng TTĐLC Tái tạo đa lát cắt VA Sùi vòm VTG Viêm tai giữa XC Xƣơng chũm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com v DANH MỤC ĐỐI CHIẾU THUẬT N Ữ ANH – VIỆT TIẾN ANH TIẾN VIỆT Air-bone gap Khoảng khí-cốt đạo Adhesive otitis media VTG mạn di chứng Anterior epitympanic recess (AER) Ngách thƣợng nhĩ trƣớc Anterior epitympanotomy Mở thƣợng nhĩ trƣớc. Anterior malleal fold Nếp búa trƣớc Anterior malleal ligament fold Nếp chằng búa trƣớc Anterior microventilation pathway Đƣờng vi thông khí trƣớc Anterior tympanic isthmus Eo nhĩ trƣớc Anterior tympano-malleal fold Nếp nhĩ-búa trƣớc Atelectasis otitis media VTG mạn xẹp nhĩ Canal wall up mastoidectomy Khoét rỗng đá chũm tƣờng cao Chronic otitis media (COM) VTG mạn thủng nhĩ Cochleariform process Mỏm thìa Cog Gờ Cog Diploic mastoid Xƣơng chũm xốp Global middle ear dysventilation Hội chứng rối loạn thông khí toàn bộ tai syndrome giữa Inadequate mucosal immune system Khiếm khuyết hệ miễn dịch niêm mạc Incudomalleal fold Nếp búa-đe Lateral incudomalleal fold Nếp búa-đe ngoài Lateral malleal fold Nếp búa ngoài Lateral malleal ligament fold Nếp chằng búa ngoài Lower unit of the attic Thƣợng nhĩ dƣới Medial incudal fold Nếp đe trong Middle ear with effusion (MEE) Ứ dịch tai giữa Otitis media with effusion (OME) VTG mạn tiết dịch LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vi TIẾN ANH TIẾN VIỆT Outer attic wall; scutum Tƣờng thƣợng nhĩ ngoài Posterior incudal fold Nếp đe sau Posterior incudal ligament Dây chằng đe sau Posterior microventilation pathway Đƣờng vi thông khí sau Posterior retrotympanum Trung nhĩ sau Posterior tympanic isthmus Eo nhĩ sau Posterior tympanic spine Gai nhĩ sau Posterior tympano-malleal fold Nếp nhĩ-búa sau Protympanic space Hố trên vòi Prussak´s space Khoang Prussak Selective epitympanic dysventilation Rối loạn thông khí thƣợng nhĩ chọn lọc Selective upper retrotympanum Rối loạn thông khí trung nhĩ sau trên có dysventilation chọn lọc Supratubal recess Ngách trên vòi Supratubal ridge Chỏm trên vòi Tensor tympani fold Nếp cân nhĩ Tensor tympani muscle Cơ căng màng nhĩ, cơ căng nhĩ Trasverse crest Mào ngang Tympanic diaphragm Hoành nhĩ Tympanic isthmus Eo nhĩ Upper unit of the attic Thƣợng nhĩ trên Window level/centre Trung tâm cửa sổ Window width Độ rộng cửa sổ Chronic Otitis Media with Cholesteatoma VTG mạn Cholesteatoma Multiplanar Reconstruction (MPR) Tái tạo đa lát cắt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii DANH MỤC BẢN Bảng 1.1: Mặt cắt xem chuỗi xƣơng con ở thƣợng nhĩ .2: Mặt cắt xem các cấu trúc khác ở thƣợng nhĩ .1: Phân bố theo tuổi .2: Phân bố theo giới .3: Phân bố theo bên tai nghiên cứu .4: Chiều dài thƣợng nhĩ .5: Chiều rộng thƣợng nhĩ .6: Chiều dài eo nhĩ .7: Tƣơng quan giữa chiều dài eo nhĩ và bên tai .8: Tƣơng quan giữa chiều dài eo nhĩ và giới .9: Chiều rộng eo nhĩ .10: Tƣơng quan giữa chiều rộng eo nhĩ và bên tai .11: Tƣơng quan giữa chiều rộng eo nhĩ và giới .12: Chiều sâu eo nhĩ .13: Tƣơng quan giữa chiều sâu eo nhĩ và giới .14: Tƣơng quan giữa chiều sâu eo nhĩ và bên tai .15: Khoảng cách giữa mấu ngắn xƣơng đe và thành trong eo nhĩ.16: Ống bán khuyên ngoài .17: Kích thƣớc eo nhĩ ở vị trí ống bán khuyên ngoài .18: Ống thần kinh mặt .20: Nếp cân cơ căng nhĩ .21: Hình ảnh thƣợng nhĩ trƣớc trên CT scan xƣơng thái dƣơng .22: Đối chiếu hình ảnh thƣợng nhĩ trƣớc trên CT scan với thông nƣớc eo nhĩ 70 Bảng 3.23: Hình ảnh thƣợng nhĩ sau trên CT scan xƣơng thái dƣơng .24: Đối chiếu hình ảnh thƣợng nhĩ sau trên CT scan với NP thông nƣớc eo nhĩ .71 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii Bảng 3.25: Hình ảnh eo nhĩ trên CT scan xƣơng thái dƣơng .26: NP thông nƣớc eo nhĩ trong phẫu thuật .27: Bảng đối chiếu chung.28: Hình ảnh xƣơng con trên CT scan thƣợng nhĩ .29: Hình ảnh eo nhĩ nhóm xƣơng con còn nguyên .30: Đối chiếu hình ảnh eo nhĩ của nhóm xƣơng con còn nguyên với NP thông nƣớc eo nhĩ.31: Hình ảnh eo nhĩ nhóm xƣơng con khuyết 1 phần .32: Đối chiếu hình ảnh eo nhĩ của nhóm xƣơng con khuyết 1 phần với NP thông nƣớc eo nhĩ .33: Hình ảnh eo nhĩ nhóm gián đoạn xƣơng con .34: Đối chiếu hình ảnh eo nhĩ nhóm gián đoạn xƣơng con với NP thông nƣớc eo nhĩ.35: Hình ảnh eo nhĩ nhóm xƣơng con mất toàn bộ .36: Đối chiếu hình ảnh eo nhĩ nhóm xƣơng con mất toàn bộ với NP thông nƣớc eo nhĩ.37: Bảng đối chiếu chung.38: Phân bố theo tuổi .39: Phân bố theo giới và tai phẫu thuật .40: Tình trạng tai đối bên .41: Nội soi tai .42: Dạng tổn thƣơng xƣơng chũm .43: Túi cholesteatoma xâm lấn xƣơng chũm .44: Khuyết xƣơng tƣờng thƣợng nhĩ.45: Hình ảnh tổn thƣơng xƣơng con trên CT scan .46: Tổn thƣơng các cấu trúc lân cận .48: Phân loại nghe kém trƣớc mổ .49: Khoảng khí-cốt đạo trung bình .87 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ix Bảng 3.51 : Đƣờng tiếp cận túi lõm .52: Kết hợp mở khuyết ¼ sau-trên .53: Xử lý các xƣơng con .54: Phƣơng pháp xử lý xƣơng con .55: Tổn thƣơng mô ghi nhận tại eo nhĩ .56: Mở thông eo nhĩ trong phẫu thuật .57: NP thông nƣớc eo nhĩ sau phẫu thuật .58: Vật liệu tái tạo khuyết xƣơng tƣờng thƣợng nhĩ .59: Thời gian theo dõi ≥ 3 tháng .61: Tình trạng mảnh sụn-màng sụn ghép .62: Kết quả chung sau phẫu thuật .63: Đối chiếu giữa kết quả phẫu thuật với hình ảnh eo nhĩ trên CT scan .64: Đối chiếu giữa kết quả phẫu thuật với tình trạng thông nƣớc eo nhĩ .65: Đối chiếu giữa kết quả phẫu thuật với tổn thƣơng xƣơng con .66: Nhĩ lƣợng đồ sau mổ .67: Phân loại nghe kém sau mổ .68: Khoảng khí-cốt đạo trung bình sau mổ .96 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com x DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2. Sơ đồ nghiên cứu liên quan giữa phẫu tích với phẫu thuật .59 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xi DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Phân chia thƣợng nhĩ của hoành nhĩ .2: Phân chia thƣợng nhĩ .3: Eo nhĩ và kích thƣớc eo nhĩ .4: Đƣờng thông khí từ vòi nhĩ lên thƣợng nhĩ .5: Thông khí thƣợng nhĩ qua eo nhĩ.6: Đƣờng thông khí trƣớc và sau .7: Hình ảnh thƣợng nhĩ qua CT scan xƣơng thái dƣơng tƣ thế axial .8: Nếp chằng đe sau .9: Hình ảnh thƣợng nhĩ qua CT scan xƣơng thái dƣơng tƣ thế coronal .11: Các mặt cắt của MPR .12: Các xƣơng con trên MPR .13: Cholesteatoma xâm lấn các cấu trúc trong thƣợng nhĩ trên Axial .14: Cholesteatoma xâm lấn các cấu trúc trong thƣợng nhĩ trên Coronal .17: Viêm da ống tai ngoài .18: Tiêu xƣơng tƣờng thƣợng nhĩ và ¼ sau-trên khung nhĩ xƣơng .19: Túi lõm màng chùng và màng căng gây tiêu xƣơng con .20: Túi lõm màng chùng chứa đầy cholesteatoma .21: Các dạng thông bào xƣơng chũm .22: Hình ảnh túi lõm màng nhĩ ở thƣợng nhĩ .23: Cholesteatoma phá hủy xƣơng thƣợng nhĩ.24: Phân loại túi lõm theo Tos và Poulsen .25: Túi lõm màng chùng không tiến triển .26: Túi lõm màng chùng tiến triển nặng hơn .28: Xẹp nhĩ toàn bộ .27 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xii Hình 1.29: Các đƣờng tiếp cận .30: Kỹ thuật kín bộc lộ túi lõm .31: Kỹ thuật hở .32: Kỹ thuật kín với nội soi .33: Kỹ thuật hở với nội soi .34: Tái tạo khuyết xƣơng tƣờng thƣợng nhĩ .35: Tái tạo khuyết xƣơng tƣờng thƣợng nhĩ .1: Phẫu tích eo nhĩ trên xác (từ nghiên cứu).

Bộ dụng cụ phẫu tích xƣơng thái dƣơng. Kính vi phẫu và máy hút. Phƣơng tiện dùng trong phẫu tích (từ nghiên cứu). Lồi cung và vị trí khoan vào thƣợng nhĩ (từ nghiên cứu).

Khoan 1/4 trƣớc-trong của lồi cung (từ nghiên cứu).9: Dụng cụ phẫu thuật tai.10: Kính vi phẫu tai hiệu Zeiss và máy nội soi. Mở sào bào-thƣợng nhĩ kín (từ nghiên cứu). Mở thƣợng nhĩ (từ nghiên cứu). Mở tƣờng thƣợng nhĩ (từ nghiên cứu).

Cắt đầu xƣơng búa, lấy bỏ xƣơng đe (từ nghiên cứu). Bóc tách và lấy bỏ túi lõm (từ nghiên cứu) .16: Nội soi kiểm tra hố mổ (từ nghiên cứu). Lấp khuyết thƣợng nhĩ bằng mảnh sụn-màng sụn (từ nghiên cứu) .1: Kích thƣớc thƣợng nhĩ.2: Chiều dài eo nhĩ .3: Chiều rộng eo nhĩ .4: Chiều sâu eo nhĩ .5: Khoảng cách giữa mấu ngắn xƣơng đe và thành trong eo nhĩ .