Luận án tiến sĩ nghiên cứu đặc điểm rối loạn chuyển hóa và tác dụng điều trị của

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y PHAN QUỐC KHÁNH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA VÀ TÁC DỤNG ĐIỀU TRỊ CỦA PROPRANOLOL TRÊN BỆNH NHÂN BỎNG NẶNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y PHAN QUỐC KHÁNH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM RỐI LOẠN CHUYỂN HÓA VÀ TÁC DỤNG ĐIỀU TRỊ CỦA PROPRANOLOL TRÊN BỆNH NHÂN BỎNG NẶNG Chuyên ngành: Ngoại khoa Mã số: 9 72 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Nhƣ Lâm 2. TS Nguyễn Hải An HÀ NỘI - 2021 LỜI CẢM ƠN Tính đến lúc bảo vệ, năm 2021, tôi đã theo đuổi đề tài gần 6 năm. Quả thật 6 năm qua là quảng thời gian khó khăn, vất vả nhƣng cũng không kém phần hạnh phúc của tôi. Tôi cảm thấy may mắn vì trong quá trình học tâp nghiên cứu tại Học viện Quân Y đã đƣợc nhiều tổ chức, cá nhân quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ.

Ngƣời đầu tiên cho tôi tất cả những may mắn đấy, chính là Nguyễn Nhƣ Lâm. Tôi biết ơn duyên ngộ, biết ơn và kính yêu thầy! Tôi xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Hải An ngƣời thầy đã trực tiếp hƣớng dẫn, tạo điều kiện giúp đỡ, trong suốt quá trình lấy số liệu và hoàn thiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn thầy Nguyễn Ngọc Tuấn - Chủ nhiệm bộ môn Bỏng và YHTH cùng các thầy cô giảng viên bộ môn đã luôn quan tâm, động viên và tạo điều kiện, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Đảng ủy - Ban giám đốc Học viện Quân y, Đảng ủy - Ban giám đốc Bệnh viện Bỏng Quốc Gia Lê Hữu Trác, Phòng sau đại học và Hệ sau đại học Học viện Quân y đã tạo điều kiện cho tôi nghiên cứu và hoàn thiện luận án.

Tôi xin chân thành cảm ơn tới Đảng ủy – Ban giám đốc Bệnh viện Quân y 4 đã luôn tin tƣởng, tạo điều kiện giúp đỡ trong suốt quá trình công tác và học tập nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn anh em bạn bè, đồng chí, đồng nghiệp, đồng hƣơng Nam Đàn và các thủ trƣởng đã luôn chia sẻ động viên, quan tâm giúp đỡ tôi trong quá trình công tác, học tập và hoàn thành luận án. Tôi biết ơn gia đình mình vì đã luôn thấu hiểu và giúp đỡ tôi, cho tôi sự cân bằng và những điều tốt nhất trong khả năng có thể. Hà nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả Phan Quốc Khánh LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hƣớng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hƣớng dẫn.

Các kết kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực và đƣợc công bố một phần trong các bài báo khoa học. Luận án chƣa từng đƣợc công bố. Nếu có điều gì sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả Phan Quốc Khánh MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ.

1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN. Bệnh bỏng và rối loạn chuyển hóa trong bỏng. Đại cƣơng bệnh bỏng. Các giai đoạn chuyển hóa trong bỏng.

Các rối loạn chuyển hóa trong bỏng. Cơ chế tăng chuyển hóa trong bỏng. Hậu quả của tăng chuyển hóa trong bỏng. Chuyển hóa năng lƣợng và các phƣơng pháp đo tiêu hao năng lƣợng.

Chuyển hóa năng lƣợng, tỷ lệ chuyển hóa. Các phƣơng pháp đo tiêu hao năng lƣợng. Điều trị rối loạn chuyển hóa trong bỏng. Các phƣơng pháp không dùng thuốc.

Các phƣơng pháp dùng thuốc. Sử dụng propranolol điều trị rối loạn chuyển hóa trong bỏng. Cách thức sử dụng propranolol trên bệnh nhân bỏng. Nghiên cứu trên thế giới về tác dụng của propranolol trên bệnh nhân bỏng nặng.

Nghiên cứu về rối loạn chuyển hóa và tác dụng của propranolol trên bệnh nhân bỏng nặng ở Việt Nam. 32 CHƢƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Phƣơng tiện nghiên cứu.

Dụng cụ đo tiêu hao năng lƣợng lúc nghỉ. Cân điện tử scaletronix (Mỹ). Dụng cụ và máy phục vụ cho chẩn đoán và điều trị bệnh nhân. Thuốc và vật liệu điều trị toàn thân, tại chỗ tổn thƣơng bỏng.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Cách chia nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Các chỉ tiêu theo dõi và đánh giá. Đặc điểm chung bệnh nhân bỏng. Xác định một số đặc điểm rối loạn chuyển hóa sau bỏng nặng. Đánh giá tác dụng điều trị của Propranolol.

Xử lý số liệu nghiên cứu. Vấn đề đạo đức nghiên cứu. 56 CHƢƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu.

Một số đặc điểm rối loạn chuyển hóa của bệnh nhân bỏng nặng. Biến đổi nhịp tim và thân nhiệt. Đặc điểm cân nặng, tiêu hao năng lƣợng lúc nghỉ và các yếu tố liên quan. Biến đổi nồng độ huyết thanh của một số hormone chuyển hóa và IL-1β.

Biến đổi một số chỉ tiêu huyết học và dinh dƣỡng. Biến đổi kích thƣớc gan sau bỏng nặng. Tác dụng của propranolol trên bệnh nhân bỏng nặng. Sử dụng propranolol điều trị bệnh nhân bỏng nặng.

Tác dụng trên một số chỉ tiêu lâm sàng .3 Tác dụng trên một số chỉ tiêu huyết học và dinh dƣỡng. Tác dụng trên cân nặng và tiêu hao năng lƣợng lúc nghỉ. Biến đổi kích thƣớc gan. Thời gian và chi phí điều trị.

Các biến chứng và kết quả điều trị. 92 CHƢƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu. Đặc điểm về tuổi và giới tính.

Đặc điểm về diện tích bỏng, bỏng hô hấp, chỉ số bỏng và chỉ số tiên lƣợng bỏng. Thời gian đến viện và tác nhân gây bỏng. Một số đặc điểm rối loạn chuyển hóa ở bệnh nhân bỏng nặng. Biến đổi trọng lƣợng cơ thể.

Biến đổi tiêu hao năng lƣợng lúc nghỉ ở bệnh nhân bỏng nặng. Biến đổi nồng độ một số hormon chuyển hóa và cytokine ở bệnh nhân bỏng nặng. Biến đổi kích thƣớc gan của bệnh nhân bỏng nặng. Biến đổi nồng độ một số chỉ số lipid máu của bệnh nhân bỏng nặng.

Tính an toàn khi sử dụng propranolol trên bệnh nhân bỏng nặng. Ảnh hƣởng của propanolol trên một số chỉ tiêu chuyển hóa và dinh dƣỡng. Diễn biến một số chỉ tiêu lâm sàng. Diễn biến chuyển hóa một số chất dinh dƣỡng.

Biến đổi kích thƣớc gan. Biến đổi tiêu hao năng lƣợng lúc nghỉ. Ảnh hƣởng trên quá trình liền vết thƣơng. Thời gian điều trị, biến chứng và kết quả điều trị.

Một số hạn chế của luận án. 127 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1. AMPc Cyclic adenosine monophosphate (AMP vòng) Acute respiratory distress syndrome 2. BEE Basal energy expenditure (Chuyển hóa cơ bản) 4.

BHH Bỏng hô hấp 5. BI Burn index (Chỉ số bỏng) 6. BMR Basal Metabolic Rate (Tỷ lệ chuyển hóa cơ bản) 7. BN Bệnh nhân 8.

CS Cộng sự 9. DTBC Diện tích bỏng chung 10. DTBS Diện tích bỏng sâu 11. DTCT Diện tích cơ thể 12.

GH Growth hormone (Hóc môn tăng trƣởng) Granulocyte colony-stimulating factor 13. HATB Huyết áp động mạch trung bình 15. HATĐ Huyết áp động mạch tối đa 16. HATT Huyết áp động mạch tối thiểu 17.

HDL High density lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng cao) 18. HST Huyết sắc tố Insulin-like growth factor - I 19. IGF1 (Yếu tố tăng trƣởng giống insulin -1) Insulin-like growth factor binding protein-3 (Yếu tố 20. IGFBP3 tăng trƣởng giống insulin kết hợp với protein -3) 21.

LDL Low density lipoprotein (Lipoprotein tỷ trọng thấp) 23. MCP1 Monocyte chemoattractant protein-1 TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 24. MIP-1 β Macrophage inflammatory protein 1β 25. NKH Nhiễm khuẩn huyết 26.

PBI Prognostic burn index (Chỉ số tiên lƣợng bỏng) Resting Energy Expenditure 27. REE (Tiêu hao năng lƣợng lúc nghỉ) Recombinant human growth hormone 28. rhGH (Hóc môn tăng trƣởng tái tổ hợp) Total energy expenditure (Tổng tiêu hao năng lƣợng – 29. TEE Tiêu hao năng lƣợng thực tế) 30.

TNF Tumor necrosis factor (Yếu tố hoại tử khối u) DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3. Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu. Phân bố bệnh nhân theo giới tính và tác nhân gây bỏng. Biến đổi nhịp tim, thân nhiệt theo thời gian.

Liên quan giữa tăng 10% trọng lƣợng cơ thể và kết quả điều trị. Liên quan giữa giảm 10% trọng lƣợng cơ thể và kết quả điều trị. REE, BMR và tỷ lệ REE/BMR theo thời gian sau bỏng. Liên quan giữa REE và bỏng hô hấp.

Liên quan giữa REE và giới tính. Liên quan giữa REE và diện tích bỏng. Biến đổi REE theo nhiệt độ phòng bệnh. Liên quan giữa REE và kết quả điều trị.

Liên quan giữa REE và thân nhiệt. Biến đổi nồng độ adrenaline và noradrenaline huyết thanh. Biến đổi nồng độ cortisol và IL1β huyết thanh. Biến đổi nồng độ adrenaline huyết thanh theo các yếu tố liên quan.

Biến đổi nồng độ noradrenaline huyết thanh theo các yếu tố liên quan. Biến đổi nồng độ cortisol huyết thanh và các yếu tố liên quan. Biến đổi nồng độ interleukin 1β huyết thanh và các yếu tố liên quan. Biến đổi số lƣợng hồng cầu, huyết sắc tố máu theo thời gian.

Biến đổi nồng độ glucose huyết thanh theo diện tích bỏng, bỏng hô hấp và kết quả điều trị. Biến đổi nồng độ protein toàn phần huyết thanh theo diện tích bỏng, bỏng hô hấp và kết quả điều trị. Biến đổi nồng độ albumin huyết thanh theo diện tích bỏng, bỏng hô hấp và kết quả điều trị. 75 Bảng Tên bảng Trang 3.

Biến đổi nồng độ triglycerid huyết thanh theo diện tích bỏng, bỏng hô hấp và kết quả điều trị. Biến đổi nồng độ cholesterol huyết thanh theo diện tích bỏng, bỏng hô hấp và kết quả điều trị. Biến đổi nồng độ HDL huyết thanh theo diện tích bỏng, bỏng hô hấp và kết quả điều trị. Biến đổi kích thƣớc gan theo thời gian.

Biến đổi kích thƣớc gan theo giới tính, diện tích bỏng chung và diện tích bỏng sâu. Liều dùng và thời gian dùng propranolol. Tác dụng trên huyết áp tối đa, huyết áp tối thiểu, huyết áp trung bình theo thời gian. Thời gian liền vết thƣơng bỏng nông và vùng lấy da.

Kết quả ghép da ở 2 nhóm. Tác dụng trên số lƣợng hồng cầu và nồng độ huyết sắc tố máu.