Luận án tiến sĩ Y học: Điều trị phẫu thuật động kinh thùy thái dương - Đại học Y Dược TP.HCM (2021)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LÊ VIẾT THẮNG ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT ĐỘNG KINH THÙY THÁI DƯƠNG Chuyên ngành: Ngoại Thần kinh - Sọ não Mã số: 62720127 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. NGUYỄN MINH ANH 2. NGUYỄN PHONG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây.

Tác giả LÊ VIẾT THẮNG luan an ii MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN. ii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ THUẬT NGỮ ANH – VIỆT. iv DANH MỤC BẢNG. ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ.

xi DANH MỤC HÌNH. xii ĐẶT VẤN ĐỀ .1 Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Định nghĩa và phân loại động kinh. Động kinh kháng thuốc.

Lịch sử nghiên cứu phẫu thuật động kinh thùy thái dương trong và ngoài nước 8 1. Giải phẫu thùy thái dương. Đánh giá trước phẫu thuật động kinh thùy thái dương. Phương pháp phẫu thuật.

Kết quả sau phẫu thuật động kinh thùy thái dương .35 Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Thiết kế nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu.

Cỡ mẫu của nghiên cứu. Xác định các biến số nghiên cứu. Phương pháp, công cụ đo lường, thu thập số liệu. Quy trình nghiên cứu.

Phương pháp phân tích dữ liệu. Đạo đức trong nghiên cứu .63 luan an iii Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của bệnh nhân. Đặc điểm động kinh thùy thái dương trên cộng hưởng từ và điện não đồ.

Điều trị phẫu thuật. Kết quả giải phẫu bệnh. Kết quả phẫu thuật. Theo dõi sau mổ .86 Chương 4 BÀN LUẬN.

Đặc điểm về dịch tễ học. Đặc điểm lâm sàng. Cộng hưởng từ trong động kinh thùy thái dương. Điều trị vi phẫu thuật.

Kết quả giải phẫu bệnh lý. Kết quả phẫu thuật và các yếu tố liên quan. Theo dõi sau mổ .126 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC luan an iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ THUẬT NGỮ ANH – VIỆT Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt AED Anti-epileptic drug Thuốc chống động kinh AH Amygdalohippocampectomy Cắt hải mã hạnh nhân ATL Anterior Temporal Lobectomy Cắt thùy thái dương trước BN Bệnh nhân CA Cornu Ammonis Sừng Ammon CAH Cortico- Cắt hải mã hạnh nhân qua vỏ amygdalohippocampectomy não CBSGYT Cục bộ suy giảm ý thức CCCG Co cứng co giật CHT Magnetic Resonance Imaging Cộng hưởng từ CLVT Chụp cắt lớp vi tính CNS Central Nervous System Hệ thần kinh trung ương CPS Complex Partial Seizure Cơn động kinh cục bộ phức tạp CUSA Cavitron ultrasonic surgical Dao siêu âm aspiration DNET Dysembryoplastic Neuroepithelial U thượng mô thần kinh nghịch Tumors sản phôi ERSET Early Randomized Surgical Thử nghiệm ngẫu nhiên phẫu Epilepsy Trial thuật động kinh sớm ĐK Động kinh ĐKTTD Động kinh thùy thái dương ECoG Electric Cortical EncephaloGraphy Điện não đồ trong mổ luan an v Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt EEG Electroencephalography Điện não đồ EL Epileptogenic Lesion Tổn thương sinh động kinh EZ Epileptogenic Zone Vùng sinh động kinh FCD Focal Cortical Dysplasia Loạn sản khu trú vỏ não FDZ Functional Deficit Zone Vùng khiếm khuyết chức năng FLAIR Fluid-attenuated inversion Hình FLAIR recovery fMRI Functional MRI Cộng hưởng từ chức năng GTCS Generalized Tonic Clonic Seizure Cơn động kinh co cứng co giật hai bên HS Hippocampal Sclerosis Xơ hóa hải mã IED Interictal Epileptiform Dischargers Phóng điện dạng động kinh ngoài cơn iEEG Intracranial/Invasive Điện não đồ trong sọ Electroencephalography ILAE International League Against Liên hội chống động kinh Epilepsy quốc tế IOZ Ictal Onset Zone Vùng khởi phát cơn IQ Intelligence Quotient Chỉ số thông minh IZ Irritative Zone Vùng kích thích LOS Length of Hospital Stay Thời gian nằm viện KPS Karnofsky Performance Status Thang điểm Karnofsky MCD Malformation Cortical Dysplasia Loạn sản phát triển vỏ não MNI Montreal Neurological Institute Viện Thần kinh Montreal MPRAGE Magnetization Prepared Rapid Hình MPRAGE Gradient Echo Imaging mTLE Mesial Temporal Lobe Epilepsy Động kinh thái dương trong luan an vi Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt MTS Medial Temporal Sclerosis Xơ hóa thái dương trong nTLE Neocortex Temporal Lobe Động kinh vỏ não thái dương Epilepsy PET Positron Emission Tomography Ghi hình bằng bức xạ positron PNES Psychogenic Non-epileptic Hội chứng giả động kinh Seizures PTV Phẫu thuật viên RCT Randomized Controlled Trial Nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng SAH Selective Cắt hải mã hạnh nhân chọn Amygdalohippocampectomy lọc SOZ Seizure Onset Zone Vùng khởi phát động kinh SPECT Single Photon Emission Computed Ghi hình bằng bức xạ photon Tomography SPGR Spoiled-gradient Echo Điểm vang thang từ có nhiễu phá SPS Simple Partial Seizure Động kinh cục bộ đơn giản SZ Symtomatogenic Zone Vùng sinh triệu chứng T1W T1 Weighed image Chuỗi xung T1 T2W T2 weighed image Chuỗi xung T2 TIRDA Temporal Intermittent Rhythmic Sóng chậm Delta có nhịp ở Delta Activity thái dương TLE Temporal Lobe Epilepsy Động kinh thùy thái dương vEEG Video Electroencephalography Điện não đồ liên tục có ghi long-term monitoring hình WADA Intracarotid Sodium Amobarbital Thủ thuật bơm amibarbital Procedure vào động mạch cảnh trong luan an vii Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt WHO World Health Organization Tổ chức Y tế thế giới Ambient gyrus Hồi xung quanh Amygdala Hạnh nhân Arterio-veinous malforamation Dị dãng động tĩnh mạch não Atrium Tam giác bên (não thất) Aura Tiền triệu Automatism Cử động tự động Cavernoma U mạch máu dạng hang Collateral eminence Lồi bên Collateral sulcus Rãnh bên phụ Dentate gyrus Hồi răng Entorhinal cortex Vỏ não mũi trong Epidermoid U nang thượng bì Epileptogenic Zone Vùng sinh động kinh Fimbria Tua hải mã Fimbriodentate sulcus Rãnh tua răng Fusiform gyrus Hồi chẩm thái dương trong Ganglioglioma U hạch thần kinh đệm Gyral continuum Cầu nối liên kết Heschl’s gyrus Hồi Heschl’s Hippocampus Hồi hải mã Ictal Trong cơn (động kinh) Inferior choroidal point Điểm mạch mạc dưới Interictal Ngoài cơn (động kinh) Intracranial (Invasive) EEG Điện não trong sọ Intralimbic gyrus Hồi nội viền Limen insular Thềm thùy đảo luan an viii Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Low-grade glioma U thần kinh đệm độ ác thấp Meningioma U màng não Meta-analysis Phân tích tổng hợp Meyer’s loop Vòng Meyer’s Parahippocampal gyrus Hồi cạnh hải mã Piriform Hình lê Planum polare Cực thái dương ngang Planum temporale Hồi thái dương ngang Rhinal sulcus Rãnh mũi Semilunar gyrus Hồi bán nguyệt Striatum Thuộc thể vân Subicular zone Vùng subicular Subpial Technique Kỹ thuật lấy dưới màng nhện Systematic review Tổng quan hệ thống Temporal grid Đường kẽ qua thái dương Temporal horn Sừng thái dương Temporal lesionectomy Cắt sang thương thùy thái dương Uncus Móc hải mã luan an ix DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 2.1: Phân nhóm tình trạng bệnh nhân theo thang điểm Karnofsky.2: Các biến số phân tích .3: Phân loại động kinh sau mổ theo Engel và cộng sự 1993 .4: Tổn thương não sinh động kinh thường gặp .1: Đặc điểm chung của dân số nghiên cứu .2: Tuổi khởi phát cơn động kinh .3: Phân loại cơn động kinh .4: Tần suất cơn động kinh.5: Tình trạng trước phẫu thuật của nhóm nghiên cứu.6: Tổn thương não trên cộng hưởng từ .7: Các biến đổi trên điện não đồ .8: Liên quan giữa IED và tần suất cơn .9: Đặc điểm điều trị phẫu thuật.10: Kết quả giải phẫu bệnh.11: Liên quan giữa giải phẫu bệnh và bất thường trên điện não đồ .12: Liên quan giữa kết quả giải phẫu bệnh và IED trên điện não đồ .13: Kết quả phẫu thuật phân loại cơn động kinh sau phẫu thuật .14: Liên quan giữa các nhóm tuổi và kết quả phẫu thuật.15: Liên quan giữa thời gian động kinh và kết quả phẫu thuật .16: Liên quan giữa tuổi khởi phát và kết quả phẫu thuật.17: Liên quan giữa tuổi khởi phát và tuổi phẫu thuật .18: Liên quan loại cơn động kinh và kết quả phẫu thuật.19: Liên quan tần suất cơn động kinh và kết quả phẫu thuật.20: Liên quan biến đổi trên điện não đồ và kết quả phẫu thuật.21: Liên quan về tình trạng bệnh nhân lúc nhập viện và kết quả.22: Liên quan tổn thương theo giải phẫu bệnh và kết quả phẫu thuật.83 luan an x Bảng 3.23: Sự liên quan giữa các nhóm trong yếu tố liên quan trước phẫu thuật và kết quả sau phẫu thuật theo Engel .24: Phân tích tương quan giữa các yếu tố trước phẫu thuật và kết quả phẫu thuật .25: So sánh kết quả phẫu thuật trước và sau mổ.26: Số thuốc chống động kinh trước và sau phẫu thuật .1: Tần suất lưu hành và giới tính bệnh động kinh trên thế giới .2: So sánh tỉ lệ nam / nữ theo một số tác giả.3: So sánh kết quả sau phẫu thuật theo Engel giữa các tác giả.4: So sánh tỉ lệ biến chứng sau mổ và tử vong với một số tác giả .5: Giải phẫu bệnh trong nghiên cứu với các tác giả .6: Kết quả giải phẫu bệnh và kết quả sau phẫu thuật.118 luan an xi DANH MỤC BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ Trang Biểu đồ 3.1: Phân bố theo giới tính .2: Thời gian khởi phát cơn động kinh đầu tiên đến phẫu thuật .3: Phân bố tuổi khởi phát và thời gian trước phẫu thuật .4: Phân bố tần suất cơn động kinh .5: Phân bố số thuốc AED trước phẫu thuật .6: Những biến đổi trên điện não đồ .7: Liên quan giữa tuổi phẫu thuật và kết quả sau phẫu thuật .8: Liên quan giữa tuổi khởi phát và tuổi phẫu thuật .9: Liên quan tình trạng nhập viện và kết quả phẫu thuật .10: Phương trình hồi quy đa biến .1: Tuổi phẫu thuật trung bình trong các nghiên cứu.2: Thang điểm KPS trước mổ và sau mổ .1: Đánh giá trước phẫu thuật động kinh thùy thái dương .2: Đánh giá trước phẫu thuật xơ hóa hải mã và loạn sản vỏ não khu trú kháng thuốc .1: Lưu đồ số liệu bệnh nhân tham gia nghiên cứu .64 luan an xii DANH MỤC HÌNH Trang Hình 1.1: Bảng phân loại ILAE 2017 các kiểu động kinh phiên bản đơn giản .2: Mối liên hệ hạnh nhân với vỏ não thùy trán, thùy thái dương .3: Rãnh giới hạn dưới .4: Phức hợp hồi thái dương trong trên mặt phẳng trán qua thể chai .5: Hồi hải mã đại thể và vi thể .6: Vòng Meyer’s trên cộng hưởng bó sợi thần kinh .7: Bó sợi chất trắng bán cầu đại não .8: Giải phẫu động mạch sàn sọ thùy thái dương (P2a và P2p) .9: Giải phẫu động mạch mạch mạc trước .10: Mồi liên hệ hồi hải mã và động mạch sàn sọ thùy thái dương .11: Tĩnh mạch não dẫn lưu thùy thái dương .12: Cộng hưởng từ xơ hóa hải mã trái .13: Khối cavernoma thái dương trái .14: DNET thái dương phải .15: Cộng hưởng từ u hạch thần kinh đệm hồi hải mã phải .16: U sao bào độ ác thấp thái dương phải .17: Dị dạng mạch máu não thái dương phải .