Luận án tiến sĩ: Hình thái cấu trúc tinh trùng ống sinh tinh & hiệu quả micro TESE ở bệnh nhân vô sinh không do tắc - Vũ Thị Thu Trang

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y VŨ THỊ THU TRANG NGHIÊN CỨU HÌNH THÁI CẤU TRÚC TINH TRÙNG, ỐNG SINH TINH VÀ HIỆU QUẢ THU TINH TRÙNG Ở BỆNH NHÂN VÔ TINH KHÔNG DO TẮC BẰNG MICRO TESE LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y VŨ THỊ THU TRANG NGHIÊN CỨU HÌNH THÁI CẤU TRÚC TINH TRÙNG, ỐNG SINH TINH VÀ HIỆU QUẢ THU TINH TRÙNG Ở BỆNH NHÂN VÔ TINH KHÔNG DO TẮC BẰNG MICRO TESE Chuyên ngành: Khoa học y sinh Mã số: 9 72 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Đình Tảo 2. Trịnh Thế Sơn HÀ NỘI LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và được công bố một phần trong các bài báo khoa học.

Luận án chưa từng được công bố. Nếu có điều gì sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả Vũ Thị Thu Trang LỜI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám đốc Học viện Quân y, phòng Sau đại học, Viện Mô phôi lâm sàng Quân đội - Học viện Quân y, Sở Y tế tỉnh Hưng Yên, Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Hưng Yên đã tạo điều kiện cho tôi thực hiện thành công luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các Bộ môn, các thầy cô giáo đã nhiệt tình giảng dậy, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn vô hạn tới GS.TS Nguyễn Đình Tảo, PGS.TS Trịnh Thế Sơn và PGS.TS Quản Hoàng Lâm, những người thầy trực tiếp chỉ bảo, truyền dạy những kinh nghiệm quý báu cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này. Tôi xin trân trọng cảm ơn các nhà khoa học trong và ngoài Quân đội đã giúp đỡ, đóng góp ý kiến quí báu giúp tôi hoàn thành luận án này. Xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và những người thân trong gia đình đã cho tôi nhiều thuận lợi, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Hà Nội, ngày ….năm Tác giả Vũ Thị Thu Trang MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các chữ, ký hiệu viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ Danh mục các hình ĐẶT VẤN ĐỀ.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Hình thái cấu trúc tinh hoàn và quá trình sinh tinh trùng. Cấu trúc vi thể và siêu vi thể ống sinh tinh. Một số khái niệm.

Phân loại vô tinh. Các nguyên nhân gây vô tinh. Một số kỹ thuật thu tinh trùng ở bệnh nhân vô tinh. Chọc hút tinh trùng từ mào tinh qua da (PESA).

Vi phẫu thuật mào tinh hoàn thu tinh trùng (MESA). Chọc hút tinh trùng từ tinh hoàn bằng kim nhỏ (TEFNA). Phẫu thuật tinh hoàn thu tinh trùng (TESE). Vi phẫu thuật tinh hoàn thu tinh trùng (micro TESE).

Các nghiên cứu về micro TESE trên thế giới và ở Việt Nam. Nghiên cứu về micro TESE trên thế giới. Nghiên cứu về micro TESE tại Việt Nam. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Các biến số, chỉ số nghiên cứu. Các thăm khám và kỹ thuật thực hiện trong nghiên cứu.

Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm về tuổi, nghề nghiệp, loại vô sinh, thời gian vô sinh của đối tượng nghiên cứu.

Tiền sử bệnh và thói quen của đối tượng nghiên cứu. Thể tích tinh hoàn của đối tượng nghiên cứu. Một số xét nghiệm của đối tượng nghiên cứu. Một số đặc điểm hình thái cấu trúc tinh trùng, ống sinh tinh ở bệnh nhân nghiên cứu thu được bằng kỹ thuật micro TESE.

Hình thái cấu trúc tinh trùng thu được ở bệnh nhân nghiên cứu. Hình thái cấu trúc ống sinh tinh ở bệnh nhân nghiên cứu. Đánh giá hiệu quả thu tinh trùng của kỹ thuật micro TESE trên bệnh nhân vô tinh không do tắc. Tỷ lệ bệnh nhân thu được tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE.

Liên quan của một số yếu tố với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE. Tai biến, biến chứng sau phẫu thuật. Tỷ lệ có thai ở những trường hợp thụ tinh trong ống nghiệm với tinh trùng thu được bằng kỹ thuật micro TESE. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu.

Tuổi, nghề nghiệp, loại vô sinh và thời gian vô sinh. Tiền sử bệnh và thói quen. Thể tích tinh hoàn. Xét nghiệm một số hormon.

Bất thường gen AZF. Một số đặc điểm hình thái cấu trúc tinh trùng, ống sinh tinh ở bệnh nhân vô tinh không do tắc thu được bằng kỹ thuật micro TESE. Hình thái cấu trúc tinh trùng thu được ở bệnh nhân nghiên cứu. Hình thái cấu trúc ống sinh tinh ở bệnh nhân nghiên cứu.

Sự khác nhau về kết quả tìm thấy tinh trùng ở các vị trí sinh thiết. Hiệu quả thu tinh trùng của kỹ thuật micro TESE trên bệnh nhân vô tinh không do tắc. Tỷ lệ thu được tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE trên bệnh nhân vô tinh không do tắc. Liên quan của một số yếu tố với khả năng thu được tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE.

Hạn chế của đề tài.123 Công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố liên quan đến luận án.124 TÀI LIỆU THAM KHẢO.138 DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ ASRM American society for reproductive medicine Hội y học sinh sản Hoa Kỳ AZF Azoospermic factor (Yếu tố không có tinh trùng) cs Cộng sự DNA Deoxyribonucleic acid FSH Follicle stimulating hormone (Hormon kích thích nang noãn) GnRH Gonadotropin releasing hormone (Hormon giải phóng Gonadotropin) hCG Human chorionic gonadotropin (Hormon hướng sinh dục rau thai) HE Hematoxylin – Eosin HS Hypospermatogenesis (Giảm sinh tinh) ICSI Intracytoplasmic sperm injection (Tiêm tinh trùng vào bào tương của noãn) IM Immotile (Tinh trùng bất động) IMSI Intracytoplasmic morphological sperm injection (Tiêm tinh trùng có chọn lọc hình dạng vào bào tương noãn) LH Luteinizing hormone (Hormon hoàng thể hóa) MA Maturation arrest (Dừng sinh tinh nửa chừng) MESA Microsurgical epididymal sperm aspiration (Vi phẫu thuật mào tinh hoàn thu tinh trùng). Micro TESE Microdissection testicular sperm extraction (Vi phẫu thuật tinh hoàn thu tinh trùng). MSOME Motile sperm organellar morphology examination Phần viết tắt Phần viết đầy đủ (Tiêu chuẩn được áp dụng để lựa chọn tinh trùng trong IMSI) NP Non progressive (motility) (Di động không tiến tới) NST Nhiễm sắc thể PESA Percutaneuos epididymal sperm aspiration (Chọc hút tinh trùng từ mào tinh qua da) PR Progressive (motility) (Di động tiến tới) SCOS Sertoli cell only syndrome (Hội chứng chỉ có tế bào Sertoli) SEM Scaning electron microscopy (Kính hiển vi điện tử quét) TEFNA Testicular fine needle aspiration (Chọc hút tinh trùng từ tinh hoàn bằng kim nhỏ) TEM Transmission electron microscopy (Kính hiển vi điện tử truyền qua) TESA Testicular sperm aspiration (Chọc hút tinh hoàn thu tinh trùng) TESE Testicular sperm extraction (Phẫu thuật tinh hoàn thu tinh trùng) TT Tinh trùng WHO World health organization (Tổ chức Y tế Thế giới) DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 3.1 Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu 57 3.2 Tiền sử bệnh và thói quen của đối tượng nghiên cứu 58 3.3 Thể tích tinh hoàn của đối tượng nghiên cứu 59 3.4 Thể tích tinh hoàn được mổ của đối tượng nghiên cứu 60 3.5 Nồng độ một số hormon của đối tượng nghiên cứu 60 3.6 Tỷ lệ di động và tỷ lệ sống chết của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 62 3.7 Tỷ lệ hình thái tinh trùng bình thường và bất thường ở nhóm nghiên cứu 63 3.8 Tỷ lệ các dạng hình thái bất thường đầu của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 63 3.9 Tỷ lệ các dạng hình thái bất thường đoạn giữa của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 64 3.10 Tỷ lệ các dạng hình thái bất thường đoạn thân của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 64 3.11 Chiều dài trung bình của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 65 3.12 Kích thước đầu trung bình của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 65 3.13 Tỷ lệ chiều dài đầu/chiều rộng đầu trung bình của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 66 3.14 Chiều dài cổ và đoạn trung gian trung bình của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 66 3.15 Chiều dài đuôi trung bình của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 66 3.16 Tỷ lệ chiều dài đuôi/chiều dài đầu trung bình của tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 67 3.17 Điểm bán định lượng mức độ thoái hoá ống sinh tinh trung bình ở nhóm thu được tinh trùng và nhóm không thu được tinh trùng 70 3.18 Độ dày lớp vỏ xơ trung bình và đường kính ống sinh tinh trung bình của bệnh nhân nghiên cứu 71 Bảng Tên bảng Trang 3.19 Độ dày lớp vỏ xơ trung bình và đường kính ống sinh tinh trung bình ở nhóm thu được tinh trùng và nhóm không thu được tinh trùng 71 3.20 Số lượng trung bình từng loại tế bào trên một mặt cắt ngang ống sinh tinh của bệnh nhân nghiên cứu 72 3.21 Số lượng trung bình từng loại tế bào trên một mặt cắt ngang ống sinh tinh ở nhóm thu được tinh trùng và nhóm không thu được tinh trùng 73 3.22 Các tế bào trong biểu mô tinh của nhóm nghiên cứu 76 3.23 Liên quan giữa phân nhóm tuổi với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE 78 3.24 Liên quan giữa phân nhóm thời gian vô sinh với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE 79 3.25 Liên quan giữa phân loại vô sinh với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE 80 3.26 Liên quan giữa tiền sử mắc quai bị với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE 80 3.27 Liên quan giữa nồng độ FSH, LH, Testosterone với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE 82 3.28 Liên quan giữa nồng độ FSH, LH, Testosterone trong giới hạn bình thường với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE 83 3.29 Liên quan giữa đặc điểm gen AZF với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE 84 3.30 Liên quan giữa các loại bất thường gen AZF với khả năng thu tinh trùng bằng kỹ thuật micro TESE 84 4.1 So sánh kích thước của tinh trùng thu được trong nghiên cứu với tiêu chuẩn của WHO (2010) 98 4.2 So sánh tỷ lệ thu được tinh trùng bằng phương pháp micro TESE trong nghiên cứu với một số nghiên cứu khác 112 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3.1 Các loại bất thường gen AZF của đối tượng nghiên cứu 61 3.2 Mật độ tinh trùng ở nhóm nghiên cứu 62 3.