Luận án: Đánh giá kết quả điều trị biến chứng đa dây thần kinh ở bệnh nhân ĐTĐ typ 2

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y BÙI MINH THU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ BIẾN CHỨNG BỆNH ĐA DÂY THẦN KINH Ở NGƯỜI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYP 2 TẠI BỆNH VIỆN NỘI TIẾT TRUNG ƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y BÙI MINH THU ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ BIẾN CHỨNG BỆNH ĐA DÂY THẦN KINH Ở NGƯỜI ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TYP 2 TẠI BỆNH VIỆN NỘI TIẾT TRUNG ƯƠNG Chuyên ngành: Khoa học Thần kinh Mã số: 9720159 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Văn Chương 2. Đoàn Văn Đệ HÀ NỘI - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi với sự hướng dẫn khoa học của tập thể cán bộ hướng dẫn. Các kết quả nêu trong luận án là trung thực và được công bố một phần trong các bài báo khoa học.

Luận án chưa từng được công bố. Nếu có điều gì sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả Bùi Minh Thu LỜI CẢM ƠN Tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới: Ban Giám đốc, Phòng Đào tạo sau đại học, các thầy cô giáo Bộ môn – khoa Nội Thần kinh Học viện Quân Y đã giúp đỡ tôi suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Với tấm lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn GS.

Nguyễn Văn Chương; PGS. Đoàn Văn Đệ những người thầy tâm huyết, tấm gương nhiệt tình trong giảng dạy đào tạo, người đã tận tình truyền đạt cho tôi những kiến thức, kinh nghiệm quý báu, trực tiếp hướng dẫn khoa học và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn các Giáo sư, Phó Giáo sư, Tiến sỹ trong Hội đồng chấm luận án tốt nghiệp đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu. Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban Giám đốc, Phòng kế hoạch tổng hợp, Phòng Tổ chức cán bộ, Khoa Điều trị theo yêu cầu, các anh, chị, các bạn đồng nghiệp Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn: Gia đình và bạn bè đã động viên, giành cho tôi những gì tốt đẹp nhất để tôi có thể học tập, nghiên cứu hoàn thành luận văn này. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Bùi Minh Thu MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Định nghĩa - dịch tễ học bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường. Cơ chế bệnh sinh của tổn thương thần kinh ngoại vi do đái tháo đường.

Rối loạn chuyển hoá. Vai trò của stress oxy hóa. Tổn thương vi mạch. Một số yếu tố khác.

Triệu chứng bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường. Chẩn đoán phân biệt. Nguyên tắc điều trị. Điều trị cụ thể.

Một số nghiên cứu về bệnh đa dây thần kinh và điều trị ở bệnh nhân ĐTĐ trên lâm sàng. Một số nghiên cứu về bệnh đa dây thần kinh ở bệnh nhân ĐTĐ trên lâm sàng. Một số nghiên cứu về điều trị bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường với alpha lipoic acid (ALA).30 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân cho mục tiêu 2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Cỡ mẫu - chọn mẫu. Đánh giá hiệu quả điều trị. Chỉ tiêu nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.

Phương pháp thu thập số liệu và các tiêu chuẩn đánh giá. Phỏng vấn: hỏi trực tiếp bệnh nhân về tiền sử, bệnh sử và ghi chép đầy đủ vào mẫu bệnh án nghiên cứu. Khám lâm sàng, đánh giá bệnh nhân bằng theo dõi các triệu chứng lâm sàng và ghi vào bệnh án nghiên cứu. Cận lâm sàng.

Tiêu chuẩn đánh giá biến số nghiên cứu. Xử lý kết quả. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.51 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm chung của các đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng biến chứng thần kinh ngoại vi của các đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng của các đối tượng nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu cận lâm sàng của các đối tượng nghiên cứu. Đánh giá kết quả điều trị phối hợp alpha lipoic acid ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 có biến chứng đa dây thần kinh.

Kết quả điều trị chung của nhóm nghiên cứu và nhóm chứng. So sánh kết quả điều trị biến chứng đa dây thần kinh do đái tháo đường của nhóm chứng và nhóm nghiên cứu.75 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm chung của các đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm BMI.

Phân loại thời gian mắc bệnh và thời gian xuất hiện biến chứng. Các yếu tố nguy cơ. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng biến chứng đa dây thần kinh của các đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điểm về xét nghiệm sinh hóa máu. Kết quả nghiên cứu điện sinh lý ở các đối tượng nghiên cứu. Đánh giá kết quả điều trị phối hợp alpha lipoic acid ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 có biến chứng đa dây thần kinh. Kết quả điều trị chung của nhóm nghiên cứu và nhóm chứng.

So sánh kết quả điều trị của nhóm chứng và nhóm nghiên cứu.125 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ, KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1 ALA Alpha lipoic acid 2 BN Bệnh nhân 3 BMI Body Mass Index 4 CMAP Compound muscle action potential 5 DML Distal Motor Latency 6 DNE Diabetic Neuropathy 7 DSL Distal Sensory Latancy 8 DPN Diabetes polyneuropathy 9 ĐTĐ Đái tháo đường 10 MCV Motor Conduction velocity 11 MNSI Michigan neuropathy screening instrument 12 SCV Sensory conduction velocity 13 SNAP Sensory nerve action potential 14 TK Thần kinh DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 1. Phân chia bệnh thần kinh do đái tháo đường theo tính đối xứng. Phân loại thể bệnh bệnh thần kinh ngoại vi do ĐTĐ. Bộ câu hỏi sàng lọc biến chứng thần kinh ngoại vi theo Michigan.

Bảng điểm khám sàng lọc Michigan. Bảng điểm phân độ Michigan. Tiêu chuẩn BMI chẩn đoán thừa cân và béo phì. Phân độ tăng huyết áp theo khuyến cáo của Hội tim mạch học Quốc gia Việt Nam 2015.

Giá trị trung bình dẫn truyền vận động của người trưởng thành khoẻ mạnh. Giá trị trung bình kết quả dẫn truyền cảm giác của người trưởng thành khoẻ mạnh. Phân loại thời gian mắc bệnh và thời gian xuất hiện biến chứng. Đặc điểm tiền sử gia đình của bệnh nhân nghiên cứu.

Đặc điểm BMI và huyết áp của các đối tượng nghiên cứu. Các yếu tố nguy cơ. Kết quả khám phản xạ đối tượng nghiên cứu. Kết quả khám cảm giác của các đối tượng nghiên cứu.

Tỷ lệ các mức độ kiểm soát đường máu. Kết quả xét nghiệm lipid máu của các đối tượng nghiên cứu. Giá trị trung bình kết quả dẫn truyền vận động theo giới. Giá trị trung bình dẫn truyền vận động của các đối tượng nghiên cứu theo tuổi.

Giá trị trung bình kết quả dẫn truyền cảm giác của các đối tượng nghiên cứu theo giới.61 Bảng Tên bảng Trang 3. Giá trị trung bình kết quả dẫn truyền cảm giác của các đối tượng nghiên cứu theo tuổi. Tỷ lệ bệnh nhân có thay đổi dẫn truyền vận động so với người bình thường. Tỷ lệ bệnh nhân có thay đổi dẫn truyền cảm giác so với người bình thường.

Tương quan giữa chỉ số điện sinh lý thần kinh với HbA1c của các đối tượng nghiên cứu. Tương quan giữa chỉ số điện sinh lý thần kinh với thời gian mắc bệnh của các đối tượng nghiên cứu. Tỷ lệ bệnh nhân của nhóm nghiên cứu và nhóm chứng có cải thiện về vận động sau điều trị. Tỷ lệ bệnh nhân của nhóm nghiên cứu và nhóm chứng có cải thiện về cảm giác sau điều trị.

Thay đổi kết quả đo dẫn truyền vận động sau điều trị của bệnh nhân nhóm nghiên cứu và nhóm chứng. Thay đổi kết quả đo dẫn truyền cảm giác sau điều trị của bệnh nhân nhóm nghiên cứu và nhóm chứng. Đặc điểm chung bệnh nhân trước điều trị. Điểm Michigan trước - sau điều trị ở nhóm chứng và nhóm nghiên cứu.

So sánh tỷ lệ bệnh nhân giảm vận động trước và sau điều trị của nhóm nghiên cứu. So sánh tỷ lệ bệnh nhân giảm cảm giác trước và sau điều trị nhóm nghiên cứu.81 Bảng Tên bảng Trang 3. Thay đổi điểm MNSI của nhóm nghiên cứu trước và sau điều trị. Thay đổi dẫn truyền vận động sau điều trị của nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Thay đổi dẫn truyền cảm giác sau điều trị của nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu dẫn truyền vận động, cảm giác của chúng tôi so với một số tác giả khác.103 DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Cơ chế rối loạn chuyển hóa trong bệnh thần kinh do đái tháo đường. Cơ chế tổn thương vi mạch.

Dẫn truyền nhảy ở các sợi thần kinh có myelin (A) và lan dần ở các sợi không có myelin (B). Cơ chế gây đau và vai trò của các thuốc điều trị trong bệnh thần kinh ngoại vi. Cấu trúc phân tử acid alpha lipoic dạng oxy hóa và dạng khử. Máy đo dẫn truyền thần kinh Viking Quest (Natus, Hoa Kỳ), Phòng điện cơ – khoa Thần kinh Bệnh viện Quân y 103.52 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3.

Phân bố nhóm tuổi của bệnh nhân nghiên cứu. Phân bố bệnh nhân theo giới tính. (A) Thời gian tiềm tàng vận động của các dây thần kinh ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 so với người bình thường. (B) Biên độ đáp ứng vận động của các dây thần kinh ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 so với người bình thường.

(C) Tốc độ dẫn truyền vận động của các dây thần kinh ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 so với người bình thường. (D) Thời gian tiềm tàng cảm giác của các dây thần kinh ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 so với người bình thường. (E) Biên độ đáp ứng cảm giác của các dây thần kinh ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 so với người bình thường. (F) Tốc độ dẫn truyền cảm giác của các dây thần kinh ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 so với người bình thường.

Tỷ lệ bệnh nhân có cải thiện triệu chứng lâm sàng và dẫn truyền thần kinh sau điều trị. So sánh mức độ cải thiện theo thời gian tiềm vận động sau điều trị của bệnh nhân nhóm nghiên cứu và nhóm chứng.