Đặc điểm Hình thái Cộng hưởng từ Hố Sọ Sau và Kết quả Phẫu thuật Dị dạng Chiari Loại I - Luận án TS

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y HUỲNH THANH BÌNH ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CỘNG HƯỞNG TỪ HỐ SỌ SAU, KẾT QUẢ PHẪU THUẬT DỊ DẠNG CHIARI LOẠI I LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN QUÂN Y HUỲNH THANH BÌNH ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CỘNG HƯỞNG TỪ HỐ SỌ SAU, KẾT QUẢ PHẪU THUẬT DỊ DẠNG CHIARI LOẠI I NGÀNH: NGOẠI KHOA MÃ SỐ: 972 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Huỳnh Lê Phương 2. Bùi Quang Tuyển HÀ NỘI LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng để bảo vệ ở bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Tác giả luận án Huỳnh Thanh Bình LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án này, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các nhà khoa học, các bộ môn, khoa, các cơ quan đơn vị. Tôi xin trân thành cảm ơn Đảng ủy và Ban giám đốc Học viện Quân y, các cơ quan có liên quan, Phòng sau Đại học - Học viện Quân y, Bộ môn phẫu thuật thần kinh- Học viện Quân y, Khoa phẫu thuật thần kinh - Bệnh viện Quân y 103, Khoa phẫu thuật thần kinh - Bệnh viện Chợ Rẫy đã tạo điều kiện, cho phép tôi được học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án. Tôi cũng trân thành cảm ơn Đảng ủy và Ban giám đốc và các cơ quan liên quan thuộc Bệnh viện Quân y 175 đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình thu thập số liệu, hồ sơ bệnh án nghiên cứu. Tôi xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.

Huỳnh Lê Phương và PGS. Bùi Quang Tuyển là hai người thầy hướng dẫn đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận án. Xin trân thành cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi học tập và hoàn thành luận án tốt nghiệp. Tác giả luận án Huỳnh Thanh Bình MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC HÌNH DANH MỤC BẢNG DANH MỤC BIỂU ĐỒ ĐẶT VẤN ĐỀ.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Nền sọ hố sau và bản lề chẩm cổ. Hố sọ sau. Xoang tĩnh mạch. Thần kinh chi phối màng cứng.

Động mạch tiểu não sau dưới. Đặc điểm sinh lý dịch não tủy. Cơ chế bệnh sinh. Cơ chế hình thành dị dạng Chiari loại I.

Cơ chế hình thành rỗng tủy trong Dị dạng Chiari loại I. Chẩn đoán Dị dạng Chiari loại I. Triệu chứng lâm sàng dị dạng Chiari loại I. Hình ảnh học.

Điều trị dị dạng Chiari loại I. Điều trị không phẫu thuật. Điều trị phẫu thuật Dị dạng Chiari loại I. Các phương pháp phẫu thuật dị dạng Chiari loại I.

Theo dõi sau phẫu thuật. Biến chứng sau phẫu thuật. Đánh giá sau phẫu thuật. Các nghiên cứu trong nước và trên thế giới về DDC loại I.

Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tại Việt Nam.33 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn.

Tiêu chuẩn loại khỏi nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kết nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Xử lý số liệu. Đạo đức nghiên cứu.57 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Một số đặc điểm lâm sàng Dị dạng Chiari loại I ở người trưởng thành.

Một số đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Một số đặc điểm lâm sàng dị dạng Chiari loại I ở người trưởng thành. Một số đặc điểm hình thái học hố sọ sau trên hình ảnh cộng hưởng từ dị dạng Chiari loại I ở người trưởng thành. Mức độ thoát vị hạnh nhân tiểu não.

Kích thước hố sọ sau trên hình ảnh cộng hưởng từ dị dạng Chiari loại I ở người trưởng thành. Các tổn thương hay gặp khác trên hình ảnh cộng hưởng từ. Phân bố CSI. Kết quả phẫu thuật điều trị dị dạng Chiari loại I ở người trưởng thành.

Phương pháp phẫu thuật dị dạng Chiari loại I. Những yếu tố khó khăn khi phẫu thuật. Các tai biến trong phẫu thuật. Các biến chứng sau phẫu thuật.

Kết quả sau phẫu thuật. Các yếu tố liên quan đến kết quả điều trị phẫu thuật. Liên quan giữa nhóm tuổi với điểm SF 12 và CCOS. Liên quan giữa thời gian khởi bệnh với điểm SF12 và CCOS.

Liên quan giữa rỗng tủy với điểm SF12 và CCOS. Kết quả theo từng nhóm đánh giá CCOS. Kết quả CCOS của nhóm triệu chứng đau. Kết quả CCOS của nhóm triệu chứng không do đau.

Kết quả CCOS của nhóm chức năng.86 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN. Đặc điểm lâm sàng dị dạng chiari loại I ở người trưởng thành. Đặc điểm chung của nhóm nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng dị dạng chiari loại I ở người trưởng thành.

Đặc điểm hình thái học hố sọ sau trên hình ảnh cộng hưởng từ dị dạng chiari loại I ở người trưởng thành. Kết quả phẫu thuật dị dạng chiari loại I ở người trưởng thanh. Chỉ định phẫu thuật. Phẫu thuật dị dạng Chiari loại I ở người trưởng thành.

Kết quả điều trị phẫu thuật. Chụp kiểm tra sau phẫu thuật. Yếu tố tiên lượng. Các yếu tố liên quan đến kết quả điều trị phẫu thuật.2 Thời gian khởi bệnh.

121 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Tiếng Việt TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1 NC Nghiên cứu 2 DDC Dị dạng Chiari 3 DNT Dịch não tủy 4 CHT Cộng hưởng từ 5 NB Người bệnh 6 CLVT Cắt lớp vi tính 7 NT4 Não thất tư 8 TH Trường hợp 9 CS Cộng sự Tiếng Anh TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ CCOS Chicago Chiari Outcome Scale 1 Thang điểm đánh giá sau mổ Chicago 2 PICA Posterior Inferior Cerebral Artery Động mạch tiểu não sau dưới DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang 1. Nền sọ hố sau. Hệ thống động mạch tiểu não sau dưới. Hố sọ sau trước và sau khi phẫu thuật giải ép.

Sơ đồ lưu thông DNT qua lỗ chẩm ở người bình thường. Sơ đồ lưu thông DNT ở người bệnh dị dạng Chiari loại I. Sơ đồ lưu thông DNT sau phẫu thuật giải ép chẩm cổ. Các kích thước hố sọ sau, mức độ thoát vị hạnh nhân tiểu não và góc nền sọ.

Cách đo các kích thước hố sọ sau trên CHT sọ não. Hình ảnh rỗng tủy trên phim chụp CHT cột sống tủy cổ. Sơ đồ điều trị của dị dạng Chiari loại I. Cách đo các biến số ở người bệnh Chiari.

Cách đo các biến số ở người bệnh Chiari. Tư thế phẫu thuật. Đường rạch da. Bộc lộ cân cơ vùng chẩm cổ.

Bộc lộ xương sọ và cung sau C1. Mở xương sọ chẩm và C1. Mở màng cứng chữ Y. Hạnh nhân tiểu não.

Vá kín màng cứng bằng cân cơ. Thoát vị hạnh nhân tiểu não.68 Hình Tên hình Trang 3. NB Huỳnh Thị Thu M, 47t, tiểu não phì đại, phẫu thuật 30. NB Nguyễn Trúc M, 27t, rỗng tủy dài và rộng, phẫu thuật 06.

Hình ảnh hạnh nhân tiểu não nhọn đầu, rãnh cuốn não thẳng nang dịch hố sau, thoát vị qua lỗ chẩm 17mm, bể lớn DNT bị thu hẹp. Kích thước hố sọ sau. DDC loại I có gù vẹo cột sống kèm theo. DDC loại I có rỗng tủy, nang dịch hố sau và giãn não thất.

Phẫu thuật mở màng nhện, đốt hạnh nhân tiểu não và tạo hình màng não bằng cân cơ. Hạnh nhân tiểu não thoát vị qua lỗ chẩm trước phẫu thuật (A), chụp kiểm tra sau phẫu thuật (B) mở rộng lỗ chẩm và bể lớn DNT được mở rộng. Hình ảnh rỗng tủy giảm kích thước sau phẫu thuật giải ép lỗ chẩm. 116 DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang 2.

Biến số đặc điểm chung của NB. Biến số đặc điểm lâm sàng. Hình ảnh học. Bảng phân loại CSI.

Biến số liên quan đến phẫu thuật. Thang điểm đánh giá sau phẫu thuật Chicago. Thang điểm SF 12. Đặc điểm tuổi và giới của nhóm nghiên cứu.

Tiền sử bệnh. Tỉ lệ bệnh chẩn đoán và điều trị trước phẫu thuật. Thời gian từ khi khởi phát triệu chứng đến khi chẩn đoán. Thời gian chẩn đoán bệnh của 2 nhóm có và không có rỗng tủy.

Triệu chứng lâm sàng dị dạng Chiari loại I. Triệu chứng lâm sàng của DDC loại I theo nhóm tuổi. Triệu chứng lâm sàng của 2 nhóm có và không rỗng tủy kèm theo. Điểm SF 12 trước phẫu thuật.

Đặc điểm vẹo cột sống theo các nhóm nghiên cứu. Mức độ thoát vị hạnh nhân tiểu não. Kích thước hố sọ sau của người bệnh dị dạng Chiari loại I. Tương quan giữa các chỉ số hố sọ sau và sự đi xuống của hạnh nhân tiểu não.

Tuổi của 2 nhóm có và không có rỗng tủy. Các tổn thương hay gặp khác trên CHT. Phân bố CSI của nhóm nghiên cứu.71 Bảng Tên bảng Trang 3. So sánh các chỉ số hố sọ sau theo phân loại CSI.

Phương pháp phẫu thuật. Các tổn thương và kĩ thuật xử trí trong phẫu thuật. Thời gian phẫu thuật và lượng máu mất trong phẫu thuật. Các biến chứng sau phẫu thuật.

Thời gian hậu phẫu và điều trị sau phẫu thuật. Điểm SF12 sau phẫu thuật 6 tháng. Kết quả điều trị phẫu thuật theo CCOS. Kết quả điều trị phẫu thuật theo thời gian và phân loại CCOS.

Kích thước rỗng tủy trên cộng hưởng từ trước và sau phẫu thuật 12 tháng. Liên quan giữa điểm SF 12 trước PT theo nhóm tuổi. Liên quan giữa điểm SF 12 sau PT theo nhóm tuổi. Liên quan giữa kết quả phẫu thuật với tuổi người bệnh.

Liên quan giữa điểm SF 12 trước PT và thời gian khởi bệnh. Liên quan giữa điểm SF 12 sau PT và thời gian khởi bệnh. Liên quan giữa kết quả phẫu thuật với thời gian khởi bệnh. Liên quan giữa điểm SF 12 trước PT và rỗng tủy.

Liên quan giữa điểm SF 12 sau PT và rỗng tủy. Liên quan giữa điểm CCOS và rỗng tủy. Điểm CCOS ở thời điểm 12 tháng theo từng nhóm đánh giá. Kết quả CCOS triệu chứng đau theo rỗng tủy.

Kết quả CCOS nhóm triệu chứng đau theo tuổi. Kết quả CCOS các triệu chứng không do đau theo rỗng tủy. Kết quả CCOS nhóm triệu chứng không do đau theo tuổi. Kết quả CCOS của chức năng theo rỗng tủy.

Kết quả CCOS của nhóm chức năng theo nhóm tuổi.86 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang 3. Dấu hiệu lâm sàng khi vào viện.