Luận án Tiến sĩ: Đánh giá hiệu quả giảm đau sau phẫu thuật răng khôn hàm dưới bằng phương pháp nhĩ châm tại Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH MINH ---oOo--- BÙI PHẠM MINH MẪN ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT RĂNG KHÔN HÀM DƯỚI CỦA PHƯƠNG PHÁP NHĨ CHÂM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC TP, HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾẾ ĐẠI HỌC Y DƯỢC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH MINH ---oOo--- BÙI PHẠM MINH MẪN ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ GIẢM ĐAU SAU PHẪU THUẬT RĂNG KHÔN HÀM DƯỚI CỦA PHƯƠNG PHÁP NHĨ CHÂM NGÀNH: Y HỌC CỔ TRUYỀN MÃ SỐ: 9720115 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRỊNH THỊ DIỆU THƯỜNG TP, HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của Thầy hướng dẫn là PGS. Trịnh Thị Diệu Thường, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chưa từng được công bố ở bất kỳ luận án nào trước đó. Tác giả luận án BÙI PHẠM MINH MẪN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.

i DANH MỤC BẢNG. iii DANH MỤC BIỂU ĐỒ .v DANH MỤC HÌNH. vi ĐẶT VẤN ĐỀ .1 Chương 1: TỔNG QUAN. Các vấn đề liên quan răng khôn ở người theo Y học hiện đại.

Các vấn đề liên quan răng khôn ở người theo Y học cổ truyền. Liệu pháp loa tai. Các công trình nghiên cứu liên quan.29 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Giai đoạn 1: Xác định các vùng giảm cảm giác đau ngoài da ở đầu mặt (theo khoanh tủy và vùng da của các nhánh V1, V2, V3).

Giai đoạn 2: Xác định hiệu quả giảm đau sau phẫu thuật nhổ răng khôn hàm dưới bằng phương pháp nhĩ châm. Vấn đề y đức trong nghiên cứu và tính an toàn của phương pháp .49 Chương 3: KẾT QUẢ. Mục tiêu 1: Xác định các vùng giảm cảm giác đau ngoài da ở đầu mặt khi nhĩ châm. Mục tiêu 2: Đánh giá tác dụng đau sau phẫu thuật nhổ răng khôn hàm dưới của phương pháp nhĩ châm.

Mục tiêu 3: Xác định tác dụng không mong muốn (nếu có) của phương pháp nhĩ châm .72 Chương 4: BÀN LUẬN. Bàn luận về các vùng giảm cảm giác đau ngoài da ở đầu mặt khi nhĩ châm. Bàn luận về tác dụng đau sau phẫu thuật nhổ răng khôn hàm dưới của phương pháp nhĩ châm. Bàn luận về tác dụng không mong muốn của phương pháp nhĩ châm.

Ưu điểm của đề tài. Hạn chế của đề tài. Tính mới và ứng dụng .95 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC i DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TÊN TIẾNG ANH TÊN TIẾNG VIỆT TÊN VIẾT TẮT Auricular Acupuncture Nhĩ châm AA The Auricular Branch of the Nhánh loa tai của dây ABVN Vagus Nerve thần kinh X Auricular electrical Nhĩ châm có kích thích AES stimulation điện Bác sĩ BS Bệnh viện BV Căn cước công dân CCCD Chứng minh nhân dân CMND Thang điểm đánh giá tình The Depression, Anxiety and trạng lo âu, trầm cảm, DASS 21 Stress Scale - 21 Items stress degree of freedom Bậc tự do df Gamma aminobutyric acid Axit gamma-aminobutyric GABA Giá trị lớn nhất GTLN Giá trị nhỏ nhất GTNN Người bệnh NB ii Người bệnh NB Nonsteroidal anti- Thuốc kháng viêm không NSAID inflammatory drug steroid The Nucleus Tractus Solitary Nhân bó đơn độc NTS Over The Counter Thuốc không cần đơn OTC Hội chứng Stevens- Stevens–Johnson Syndrome SJS Johnson Sinh viên SV Hoại tử thượng bì nhiễm Toxic Epidermal Necrolysis TEN độc Phương pháp dùng điện Transcutaneous electrical kích thích thần kinh qua TENS nerve stimulation da Temporomandibular joint Rối loạn khớp thái dương TMD disorder hàm Thang điểm đau bằng Visual Analog Scale VAS hình ảnh Y học cổ truyền YHCT Y học hiện đại YHHĐ Yếu tố nguy cơ YTNC iii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Vị trí và chức năng của các huyệt trên loa tai được chọn.

Các biến số độc lập giai đoạn 1. Quy ước chọn vị trí khảo sát ngưỡng đau. Số thứ tự và phân nhóm đã được ngẫu nhiên bằng phần mềm GraphPad41 Bảng 2. Các biến số độc lập giai đoạn 2.

Phân loại răng khôn hàm dưới theo Pell – Gregory. Độ khó của phẫu thuật nhổ răng khôn ngầm hàm dưới theo Pederson. Phương pháp tiến hành nhĩ châm/giả nhĩ châm. Tỉ lệ phân bố theo giới tính của hai nhóm nghiên cứu.

Tuổi trung bình của hai nhóm nghiên cứu. Sự thay đổi ngưỡng đau ở bên trái trước và sau khi nhĩ châm ở tai trái. Sự thay đổi ngưỡng đau ở bên phải trước và sau khi nhĩ châm ở tai trái 53 Bảng 3. Sự thay đổi ngưỡng đau ở bên trái trước và sau khi giả nhĩ châm ở tai trái.

Sự thay đổi ngưỡng đau ở bên phải trước và sau khi giả nhĩ châm ở tai trái. Sự thay đổi ngưỡng đau ở bên phải trước và sau khi nhĩ châm ở tai phải56 Bảng 3. Sự thay đổi ngưỡng đau ở bên trái trước và sau khi nhĩ châm ở tai phải. Sự thay đổi ngưỡng đau ở bên phải trước và sau khi giả nhĩ châm ở tai phải.

Sự thay đổi ngưỡng đau ở bên trái trước và sau khi giả nhĩ châm ở tai phải. Mức tăng ngưỡng đau bên trái giữa nhĩ châm và giả nhĩ châm ở tai trái. Mức tăng ngưỡng đau bên phải giữa nhĩ châm và giả nhĩ châm ở tai trái. Mức tăng ngưỡng đau bên phải giữa nhĩ châm và giả nhĩ châm ở tai phải.

Mức tăng ngưỡng đau bên trái giữa nhĩ châm và giả nhĩ châm ở tai phải .64 v DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3. Giới tính mẫu nghiên cứu. Độ khó phẫu thuật nhổ răng khôn. Độ dài cuộc phẫu thuật.

Lượng thuốc gây tê. Thời gian gây tê. Sự thay đổi điểm VAS sau can thiệp. Số lượng viên paracetamol 500mg sử dụng sau can thiệp .71 vi DANH MỤC HÌNH Hình 1.

Phân bố thần kinh vùng mặt. Lộ trình đường kinh Đại trường. Các dây thần kinh chi phối loa tai. Mối liên hệ giữa loa tai và hệ thống thần kinh tự chủ.

Vị trí các huyệt nghiên cứu trên loa tai. Phân loại răng khôn theo Pell – Gregory. Các bước phẫu thuật nhổ răng khôn hướng nghiêng gần (A: mở xương và lấy xương, B: chia cắt răng, C: nạy răng) .46 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Răng khôn hay còn gọi là răng cối lớn thứ ba là răng có tần suất mọc ngầm, mọc kẹt cao nhất, chiếm đến khoảng 95% tổng số lượng răng mọc ngầm và hầu như không thể mọc về vị trí chức năng bình thường1,2. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng phẫu thuật nhổ răng khôn là phương pháp tối ưu nhất để điều trị tình trạng răng khôn mọc ngầm, ngay cả khi chưa có biểu hiện đau3,4.

Vì thế, phẫu thuật nhổ răng khôn là một trong những phương pháp phẫu thuật phổ biến nhất trong nha khoa. Mỗi năm khoảng 10 triệu răng khôn được phẫu thuật ở Hoa Kỳ5. Ngày càng có nhiều người bệnh (NB) nhu cầu loại bỏ răng khôn. Sau khi phẫu thuật răng khôn, sưng và đau là hai than phiền nhiều nhất và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh6.

Thuốc giảm đau và thuốc kháng viêm non-steroid (NSAID) là hai loại thuốc giảm đau thường quy nhất được các bác sĩ lâm sàng kê đơn cho người bệnh sau phẫu thuật1,2. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều báo cáo ghi nhận những tác dụng không mong muốn của hai loại thuốc này cũng như một số người bệnh không thể sử dụng hai loại thuốc trên7,8. Việc tìm kiếm phương pháp giảm đau không dùng thuốc, hạn chế tác dụng không mong muốn là điều cần thiết, đặc biệt đối với những người bệnh có chống chỉ định với các loại thuốc trên. Châm cứu vốn được biết đến là một phương pháp không dùng thuốc có thể giảm đau hiệu quả, ít tác dụng phụ và an toàn cho người bệnh9,10.

Trong các hình thức châm cứu, nhĩ châm là một trong những hình thức được sử dụng nhiều nhất để kiểm soát đau do nhiều nguyên nhân khác nhau cũng như được sử dụng để giảm đau ở nhiều vùng cơ thể khác nhau11-15. Đối với vùng răng hàm mặt, nhĩ châm cũng đã được bắt đầu ứng dụng để giảm đau trong một số công trình nghiên cứu16-19. Tuy nhiên, còn ít đề tài sử dụng phương pháp nhĩ châm để giảm đau cho các người bệnh sau khi phẫu thuật răng khôn. Bước đầu nghiên cứu, chúng tôi chọn răng khôn hàm dưới vì tỉ lệ xuất hiện cao hơn (82,5%) cũng như đồng nhất và mẫu nghiên cứu để tăng độ chính xác cho đề tài1,2.

2 Trong bản đồ nhĩ châm của Tổ chức Y tế thế giới, có hai huyệt đã được đặt tên cũng như ghi nhận tác dụng chức năng đối với vùng răng hàm mặt là huyệt Răng và huyệt Hàm. Tham khảo thêm các công trình nghiên cứu trên thế giới, có thể thấy huyệt Nhĩ Thần môn, huyệt Giao cảm, huyệt Thượng thận ở loa tai được sử dụng trong hầu hết các bệnh lý do có hiệu quả trên hệ thần kinh tự chủ1,14,20-24. Dựa trên các lý luận về tăng ngưỡng đau và sự tương quan các huyệt ở loa tai và các vùng tương ứng, đề tài chọn công thức huyệt gồm: Nhĩ Thần môn, Giao cảm, Răng, Hàm và Thượng thận. Câu hỏi nghiên cứu: nhĩ châm vào các huyệt Nhĩ Thần môn, Giao cảm, Răng, Hàm và Thượng thận ở loa tai cùng bên có đem lại hiệu quả giảm đau cho người bệnh sau phẫu thuật răng khôn hàm dưới hay không? Mục tiêu cụ thể: 1.

Xác định các vùng giảm cảm giác đau ngoài da ở đầu mặt (theo khoanh tủy và vùng da của các nhánh V1, V2, V3) khi châm các huyệt Nhĩ Thần môn, Giao cảm, Răng, Hàm, Thượng thận trên người tình nguyện khoẻ mạnh. Đánh giá tác dụng giảm đau sau phẫu thuật nhổ răng khôn hàm dưới của phương pháp nhĩ châm các huyệt Nhĩ Thần môn, Giao cảm, Răng, Hàm, Thượng thận thông qua sự thay đổi điểm VAS (Visual Analog Scale) và nhu cầu sử dụng paracetamol. Xác định tác dụng không mong muốn (nếu có) của phương pháp nhĩ châm trên lâm sàng. 3 Chương 1: TỔNG QUAN 1.

Các vấn đề liên quan răng khôn ở người theo Y học hiện đại 1. Tổng quan về răng khôn Răng khôn chính là răng cối lớn thứ ba, là răng có tần suất mọc ngầm, mọc kẹt cao nhất, chiếm đến khoảng 95% tổng số lượng răng mọc ngầm, cụ thể: - Răng khôn hàm dưới: chiếm 82,5% tổng số răng mọc ngầm1. - Răng khôm hàm trên: chiếm 15,6% tổng số răng mọc ngầm1. Trong tổng số răng khôn hàm dưới thì có đến hơn 50% răng khôn gây ra các tổn thương mô mềm xung quanh nó1.