Luận án tiến sĩ: Đặc điểm lâm sàng nhồi máu não ở người cao tuổi có đái tháo đường

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 NGUYỄN THẾ ANH NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG CỦA NHỒI MÁU NÃO Ở NGƯỜI CAO TUỔI CÓ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG Chuyên ngành : Thần kinh Mã số : 62.47 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. LÊ QUANG CƯỜNG 2. HOÀNG VĂN THUẬN HÀ NỘI - 2018 LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, Phòng đào tạo sau Đại học và Bộ môn Nội Thần kinh Viện nghiên cứu Khoa học Y Dược Lâm sàng 108 đã tạo điều kiện cho tôi học tập và hoàn thành các nội dung đào tạo của chương trình đào tạo Tiến sĩ Y học. Tôi xin tỏ lòng biết ơn đến Đảng ủy, Ban Giám đốc, Khoa Thần kinh và Đơn nguyên Đột quỵ Bệnh viện Thanh Nhàn, đã cho phép, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: - GS. Lê Quang Cường - Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Thần kinh Trường Đại học Y Hà Nội, người thầy đã hướng dẫn, hết lòng giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài này. Hoàng Văn Thuận - Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Nội Thần kinh , Viện nghiên cứu Khoa học Y Dược Lâm sàng 108, người thầy đã hướng dẫn, hết lòng giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài này. Nguyễn Văn Thông - Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Nội Thần kinh , Viện nghiên cứu Khoa học Y Dược Lâm sàng 108, người đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành đề tài này.

Nguyễn Hoàng Ngọc – Phó giám đốc Bệnh viện Trung ương quân đội 108, Chủ nhiệm Bộ môn Nội Thần kinh, Viện nghiên cứu Khoa học Y Dược Lâm sàng 108 cùng toàn thể các Thầy trong hội đồng chấm luận án. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn đến: Các bệnh nhân và gia đình bệnh nhân đã tạo điều kiện để tôi có được số liệu nghiên cứu này. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn Bố, Mẹ đã sinh dưỡng, động viên giúp đỡ tôi học tập, phấn đấu. Cảm ơn vợ và các con thân yêu cùng các anh chị em trong gia đình đã động viên, giúp đỡ và là chỗ dựa vô cùng to lớn về vật chất, tinh thần để tôi học tập nghiên cứu và hoàn thành luận án này.

Hà Nội, ngày 25 tháng 10 năm 2018 Nguyễn Thế Anh LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Nguyễn Thế Anh MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Mục lục Các chữ viết tắt Danh mục bảng Danh mục biểu đồ Danh mục hình ĐẶT VẤN ĐỀ. 1 Chương 1: TỔNG Q UAN TÀI LIỆU.

Đại cương về nhồi máu não. Định nghĩa và phân loại nhồi máu não. Những đặc điểm chính về giải phẫu tuần hoàn não, nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh của nhồi máu não. Triệu chứng lâm sàng của nhồi máu não.

Các phương pháp chẩn đoán cận lâm sàng. Chẩn đoán và điều trị nhồ i máu não. Nhồi máu não ở người cao tuổi có bệnh đái tháo dường. Những biến đổ i của não theo tuổi.

Đại cương về đái tháo đường. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Tình hình nghiên cứu ngoài nước. Tình hình nghiên cứu trong nước.35 Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Địa điểm nghiên cứu và thời gian nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ.

Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Kỹ thuật thu thập thông tin. Phân tích và xử lý số liệu.

Khía cạnh đạo đức của đề tài.55 Chương 3: KẾT Q UẢ NGHIÊN CỨU. Đặc điểm lâm sàng thần kinh, hội chứng chuyển hóa và hình ảnh cộng hưởng từ của nhồi máu não ở người cao tuổi có bệnh đái tháo đường. Đặc điểm lâm sàng thần kinh của nhồi máu não ở người cao tuổi có bệnh đái tháo đường. Đặc điểm hội chứng chuyển hóa của đối tượng nghiên cứu.

Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ sọ não của nhồi máu não ở người cao tuổi có bệnh đái tháo đường. Mối liên quan của đái tháo đường với nhồi máu não ở người cao tuổi. Đặc điểm tiền sử đái tháo đường và một số yếu tố nguy cơ phối hợp. Mối liên quan của đái tháo đường với nhồi máu não ở người cao tuổi.80 Chương 4: BÀN LUẬN.

Đặc điểm lâm sàng thần kinh, hội chứng chuyển hóa và hình ảnh cộng hưởng từ của nhồi máu não ở người cao tuổi có bệnh đái tháo đường. Đặc điểm lâm sàng thần kinh của nhồi máu não ở người cao tuổi có bệnh đái tháo đường. Đặc điểm hội chứng chuyển hóa của đối tượng nghiên cứu. Hình ảnh cộng hưởng từ sọ não của nhồi máu não ở người cao tuổi có bệnh đái tháo đường.

Mối liên quan của đái tháo đường với nhồi máu não ở người cao tuổi. Đặc điểm tiền sử đái tháo đường và một số yếu tố nguy cơ phối hợp. Mối liên quan của đái tháo đường với nhồi máu não ở người cao tuổi. 128 KI ẾN NGHỊ.

130 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BN Bệnh nhân CI Confidence Interval / Khoảng tin cậy CT scan Computed Tomography scan/ Chụp cắt lớp vi tính OCSP Oxfordshire Community Stroke Project/ Dự án Đột quỵ ở vùng Oxfordshire ĐTĐ Đái tháo đường DWI Diffus ion Weighted Imaging/ Hình ảnh cộng hưởng từ khuếch tán FLAIR Fluid attenuated inversion recovery/ Hồi phục đảo chiều xóa dịch HDL-C High density lipoprotein cholesterol/ Cholesterol trong Lipoprotein tỉ trọng cao IDF International Diabetes Federation/ Liên đoàn Đái tháo đường quốc tế LDL-C Low dens ity lipoprotein cholesterol/ Cholesterol trong Lipoprotein tỉ trọng thấp MRI Magnetic Resonance Imaging/ Chụp cộng hưởng từ MRs Modified Rankin scale/ Thang điểm Rankin có sửa đổi NCEP ATP III National Cholesterol Education Program-Adult Treatment Panel III Báo cáo lần thứ 3 của Ban cố vấn Chương trình giáo dục Cholesterol quốc gia (Hoa Kỳ) The National Institutes of Health Stroke Scale/ Thang điểm đột quỵ NIHSS của Viện Sức khỏe quốc gia (Hoa Kỳ) NMN Nhồi máu não THA Tăng huyết áp TIA Trans ient Ischemic Attack/ Cơn thiếu máu não thoáng qua WHO World Health Organization/ Tổ chức Y tế thế giới DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang Bảng 1. Phân loại lâm sàng nhồi máu não theo OCSP. Tăng glucose máu ở bệnh nhân nhồi máu não cấp. Dịch tễ học nhồi máu não ở bệnh nhân đái tháo đường.

Một số yếu tố nguy cơ của đột quỵ não ở bệnh nhân đái tháo đường. Thang điểm hôn mê Glassgow. Phân loại thể lực theo chỉ số khối cơ thể. Phân loại huyết áp theo JNC VII.

Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Hoàn cảnh xảy ra nhồi máu não. Thời gian nhập viện. Đặc điểm khởi phát của nhồi máu não.

Điểm Glassgow lúc nhập viện. Điểm NIHSS lúc nhập viện. Chẩn đoán thể lâm sàng nhồi máu não theo phân loại nhồi máu não của Dự án Đột quỵ não ở Cộng đồng Oxfordshire Hoa Kỳ. Kết cục ra viện theo thang điểm Rankin có sửa đổi.

Chỉ số Lipid máu lúc nhập viện. Tỷ lệ rối loạn chuyển hóa lipid máu. Xét nghiệm huyết học lúc nhập viện. Tỷ lệ vữa xơ động mạch cảnh.

Mức độ vữa xơ động mạch cảnh. Tỷ lệ mắc hội chứng chuyển hóa. Vị trí tổn thương trên phim MRI sọ não. Số lượng tổn thương trên phim MRI sọ não .73 Bảng Tên bảng Trang Bảng 3.

Kích thước tổn thương trên phim MRI sọ não. Số lượng ổ khuyết trên phim MRI sọ não. Vị trí nhồi máu ổ khuyết trên phim MRI sọ não. Tần suất các yếu tố nguy cơ của bệnh nhân nhồi máu não.

Thời gian phát hiện đái tháo đường. Phương thức điều trị đái tháo đường. Mức kiểm soát glucose máu. Glucose máu lúc nhập viện.

Liên quan giữa thời gian phát hiện đái tháo đường và kết cục khi ra viện. Mối liên quan giữa phương thức điều trị đái tháo đường và kết cục khi ra viện. Liên quan giữa glucose máu lúc nhập viện và kết cục khi ra viện. Liên quan giữa mức kiểm soát glucose máu và kết cục khi ra viện.

Mối liên quan giữa tiền sử đột quỵ não và kết cục khi ra viện. Mối liên quan giữa nhóm tuổi và kết cục khi ra viện. Liên quan giữa mức kiểm soát glucose máu và nhồi máu não ổ khuyết. Liên quan giữa tăng huyết áp và nhồi máu não ổ khuyết.

Liên quan giữa điểm NIHSS lúc nhập viện và kết cục khi ra viện. Mối liên quan giữa hội chứng chuyển hóa và kết cục khi ra viện. Mô hình hồi quy logistic đa biến thể hiện mối liên quan giữa kết cục theo thang điểm Rankin có sửa đổi và một số yếu tố liên quan ở nhóm đái tháo đường.86 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 3. Thời điểm bị nhồi máu não theo giờ.

Thời điểm bị nhồi máu não theo tháng. Triệu chứng lâm sàng lúc khởi phát nhồi máu não. Triệu chứng lâm sàng lúc nhập viện. Một số bệnh lý phối hợp.

Chỉ số huyết áp lúc nhập viện theo phân loại JNC VII. Chỉ số BMI lúc nhập viện. Các yếu tố nguy cơ phối hợp. Mối liên quan giữa điểm Glassgow lúc nhập viện và kết cục khi ra viện.85 DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình Tên hình Trang Hình 1.

Các động mạch cấp máu cho não và tuần hoàn bàng hệ. Các nguyên nhân gây nhồi máu não. Hình ảnh vùng tranh tối tranh sáng trên phim chụp cộng hưởng từ khuếch tán (A, B, D, E) và trên phim cắt lớp tưới máu PCT- MTT (C) ở giờ thứ 5 của đột quỵ. Bệnh lý mạch máu nhỏ.

Điều trị đột quỵ não. Cơ chế của biến chứng mạch máu của bệnh đái tháo đường. Các cơ chế liên quan đến tăng đường huyết và giảm khả năng cứu vãn vùng tranh tối tranh sáng sau khi đột quỵ thiếu máu cục bộ. NMN toàn bộ động mạch não giữa bên phải- Ảnh T2W.

NMN tiểu não phải- Ảnh T2W. NMN ổ khuyết- Ảnh T2W. 109 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật kinh tế và xã hội, tuổi thọ của con người cũng ngày càng được nâng cao. Do đó số lượng người cao tuổi cũng tăng lên nhanh chóng trên phạm vi toàn cầu.