Luận án TS: Sử dụng Visual Storytelling trong Sáng tạo Tác phẩm Báo Mạng Điện Tử

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẠM THỊ MAI LIÊN SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỂ CHUYỆN BẰNG HÌNH ẢNH (VISUAL STORYTELLING) TRONG SÁNG TẠO TÁC PHẨM BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC HÀ NỘI - 2024 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN PHẠM THỊ MAI LIÊN SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỂ CHUYỆN BẰNG HÌNH ẢNH (VISUAL STORYTELLING) TRONG SÁNG TẠO TÁC PHẨM BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ Ngành : Báo chí học Mã số : 9 32 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS,TS ĐỖ THỊ THU HẰNG 2. PGS,TS BÙI THU HƯƠNG HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Luận án “Sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh (visual storytelling) trong sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử” là công tình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS,TS. Đỗ Thị Thu Hằng và PGS,TS.

Bùi Thu Hương. Các tài liệu sử dụng tham khảo, trích dẫn trong Luận án đều đảm bảo rõ nguồn, chính xác. Các số liệu thống kê, kết quả nghiên cứu và phát hiện mới, các kết luận là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào của những tác giả khác. Tôi xin cam đoan điều này là đúng sự thật.

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, ngày … tháng … năm 2024 Tác giả luận án Phạm Thị Mai Liên LỜI CẢM ƠN Tác giả xin trân trọng cảm ơn PGS,TS. Đỗ Thị Thu Hằng - Trưởng Ban Nghiệp vụ Hội Nhà báo Việt Nam; PGS,TS. Bùi Thu Hương - Giảng viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tận tình hướng dẫn, động viên, chỉ dạy cho tôi về tri thức nghiên cứu khoa học để tôi có thể hoàn thiện Luận án này.

Tác giả luận án xin được gửi lời tri ân đến Quí Thầy, Cô trong Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Viện Báo chí - Truyền thông, đã truyền thụ cho tôi những kiến thức chuyên môn bổ ích và quý báu trong những năm qua. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới Ban Lãnh đạo Viện Báo chí - Truyền thông; đó vừa là những Người Thầy, vừa là những Lãnh đạo trực tiếp của tôi tại đơn vị công tác, đã dành nhiều thời gian, công sức cũng như tâm huyết trong sự nghiệp đào tạo cán bộ trẻ; là nguồn động viên, khích lệ to lớn giúp tôi vượt qua nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện luận án này. Đồng thời, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Quí Thầy, Cô, các Nhà khoa học… tham gia Hội đồng đánh giá luận án các cấp đã đưa ra những lời nhận xét công tâm, những góp ý có giá trị khoa học vô cùng quý giá, giúp tôi hoàn thiện Luận án ngày một tốt hơn. Nhân cơ hội này, tôi cũng muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến các Nhà báo, Phóng viên của các cơ quan báo chí và bạn bè, đồng nghiệp, cùng nhiều cơ quan, cá nhân khác trong cả nước, các bạn học viên, sinh viên của Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tạo điều kiện, tận tâm, tận lực giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thu thập tư liệu cho Luận án.

Từ tận đáy lòng, xin được cảm ơn những người thân trong gia đình, bố mẹ, chồng con - những người đã âm thầm hy sinh, chịu nhiều vất vả, lặng lẽ động viên, chăm sóc cho tôi trong suốt hành trình thực hiện Luận án. Trân trọng cảm ơn! Hà Nội, ngày … tháng … năm 2024 Tác giả luận án Phạm Thị Mai Liên MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 14 Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài. Các lý thuyết tiếp cận vấn đề nghiên cứu. Đặc điểm, vai trò và phân loại phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử. Nguyên tắc sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh trong quy trình sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử.

Tiêu chí đánh giá việc sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử. 91 Chương 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỂ CHUYỆN BẰNG HÌNH ẢNH TRONG SÁNG TẠO TÁC PHẨM BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ. Tổng quan về các đơn vị khảo sát. Kết quả khảo sát thực trạng sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử.

Đánh giá thực trạng sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh ở các tờ báo thuộc diện khảo sát. 137 Chương 3: VẤN ĐỀ ĐẶT RA, GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ NHẰM THÚC ĐẨY SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP KỂ CHUYỆN BẰNG HÌNH ẢNH TRONG SÁNG TẠO TÁC PHẨM BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ. Những vấn đề đặt ra đối với việc sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử. Một số giải pháp nhằm thúc đẩy sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử.

Khuyến nghị khoa học nhằm thúc đẩy sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử. 190 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 196 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 210 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BC-TT : Báo chí - truyền thông BMĐT : Báo mạng điện tử BTV : Biên tập viên CLB : Câu lạc bộ CQBC : Cơ quan báo chí ĐPT : Đa phương tiện MXH : Mạng xã hội NTL : Người trả lời NB/PV : Nhà báo/ phóng viên PVS : Phỏng vấn sâu TPBC : Tác phẩm báo chí TTHA : Truyền thông hình ảnh TTO : Tuổi trẻ Online TTXVN : Thông tấn xã Việt Nam VNE : Vnexpress VTV : Đài Truyền hình Việt Nam VOV : Đài Tiếng nói Việt Nam VPCP : Văn phòng Chính phủ DANH MỤC BẢNG Bảng 1.

Tương quan so sánh giữa kể chuyện trong văn học và kể chuyện trong báo chí. Số lượng các tác phẩm diện khảo sát phân theo chủ đề. Chỉ báo các ưu thế của mỗi dạng thức hình ảnh và gợi ý các tình huống sử dụng điển hình. 171 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.

Số lượng các tác phẩm được đăng tải ở các chuyên mục. 102 thuộc diện khảo sát. Mục đích đăng tải các TPBC sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh theo từng đơn vị khảo sát. Tần suất sử dụng ảnh tĩnh để kể chuyện trong các tác phẩm BMĐT thuộc diện khảo sát.

Mức độ sử dụng ảnh tĩnh full màn hình trong các tác phẩm thuộc diện khảo sát. Mức độ sử dụng slideshow để kể chuyện bằng hình ảnh trong mỗi tác phẩm BMĐT thuộc diện khảo sát. Tần suất kể chuyện bằng video trong các tác phẩm theo từng trang báo (đơn vị tính %). Tần suất sử dụng từng kiểu video để kể chuyện bằng hình ảnh trong mỗi tác phẩm BMĐT (đơn vị tính: tác phẩm).

Số lượng tác phẩm và mức độ sử dụng các dạng đồ hoạ máy tính để kể chuyện bằng hình ảnh trên BMĐT. Thực trạng sử dụng các nguyên tắc kể chuyện bằng hình ảnh trong sáng tạo nội dung các tác phẩm diện khảo sát (đơn vị tính: %). Kết cấu câu chuyện hình ảnh trên các tờ báo diện khảo sát (%). Thực trạng sử dụng ngôi kể trên các báo diện khảo sát.

Tỷ lệ các phương thức tiến hành được sử dụng để kể chuyện ở bốn tờ báo diện khảo sát (%). Mức độ sử dụng các hiệu ứng kỹ thuật để kể chuyện (%). Thành phần tham gia sản xuất TPBC sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh (đơn vị tính: %). Dung lượng text trong các tác phẩm thuộc diện khảo sát.

146 DANH MỤC HÌNH Hình 1. Khái niệm “hình ảnh” nhìn từ các thành tố cấu thành. Tác phẩm “Nâng tầm quan hệ giữa Việt Nam với CuBa, Argentina và Uruguay” (Nguồn: Báo Nhân dân điện tử). Video được sử dụng để kể câu chuyện về những đứa trẻ trong sương.

Đồ hoạ thông tin tĩnh trình bày, giải thích các chỉ tiêu về kinh tế đến năm 2030 trong Nghị quyết phát triển vùng do Bộ Chính trị ban hành. Đồ hoạ tĩnh được kết hợp cùng hiệu ứng tương tác đem lại cho công chúng sự liên tưởng về đôi cánh đại bàng đang bay (nguồn VNE). Ảnh chụp màn hình đồ hoạ tương tác về quy trình cấp phép chuyến bay combo (nguồn VNE). Tác phẩm “Hà Nội rộng gấp ba, giá nhà đắt gấp đôi” là một câu chuyện hoàn chỉnh (nguồn VNE).

Kịch bản tác phẩm Lương hưu chệch “đường ray” [189]. Các hiệu ứng chuyển động hình ảnh được tích hợp trong phần mềm CMS của báo điện tử Vietnam+. Trích một số bình luận của độc giả phía cuối tác phẩm “Thị trường bất động sản, cần Bao Công hay Adam Smith?” trên TTO. Video full màn hình được sử dụng để kể câu chuyện lấn chiếm vỉa hè tại Sài Gòn (nguồn: VNE).

Mở đầu câu chuyện “Mùa hè khắc nghiệt” (nguồn: VNE). Hình ảnh chụp bằng thiết bị bay không người lái từ trên cao (drone) mang lại ấn tượng thị giác với độc giả trong chùm tác phẩm “Sạt lở miền Tây” (Nguồn: VNE). Quy trình sử dụng phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh trong sáng tạo tác phẩm BMĐT (Nguồn: Phạm Thị Mai Liên, 2024). Nhà báo sử dụng hình vẽ minh hoạ để kể lại câu chuyện một người con mất cha do ảnh hưởng của đại dịch covid-19 trong tình huống không muốn làm lộ danh tính nhân vật.

Lý do chọn đề tài Sự ra đời của Internet, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới buộc báo chí phải thay đổi từ phương thức sản xuất đến hình thức thể hiện tác phẩm. Sáng tạo tác phẩm báo chí (TPBC) để thu hút công chúng luôn là mục đích của các nhà báo, nhất là trong thời đại số. Các xu hướng báo chí mới như: báo chí dữ liệu, báo chí di động, báo chí sáng tạo, báo chí đa nền tảng, …cùng các dạng thức TPBC mới như: Megastory, Long-form, E-magazine hay Spotlight… vốn không được cho là đặc thù của báo chí, ngày càng được sử dụng phổ biến, khiến người ta phải nghĩ làm sao để báo chí vừa giữ được những phương thức làm báo đáp ứng những nguyên tắc thông tin truyền thống, vừa ứng dụng sáng tạo những cách thức làm báo hiện đại để không bị bỏ xa trong cuộc đua thời cuộc?