Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ "Sự tham gia thảo luận của công chúng trên báo điện tử và mạng xã hội ở Việt Nam" của Nguyễn Hoàng Anh (2023) mang đến một nghiên cứu tiên phong, định vị trong bối cảnh chuyển đổi sâu sắc của hệ sinh thái truyền thông số tại Việt Nam. Nghiên cứu này không chỉ phản ánh xu hướng toàn cầu về sự gia tăng quyền năng của công chúng trong truyền thông mà còn đào sâu vào những đặc thù chính trị, văn hóa và xã hội của Việt Nam, nơi sự tham gia của công chúng trên không gian mạng có những biểu hiện và quy luật riêng.

Nghiên cứu xác định một research gap cụ thể trong các công trình hiện có, đó là: "hệ thống khung lý thuyết BCTT còn thiếu trong phân tích mô hình tham gia nhìn nhận công chúng như một tác nhân có tính chủ động trong mối quan hệ với truyền thông; dựa trên lý thuyết tâm lý học hành vi để xem xét các động cơ, mục đích của con người khi tham gia thảo luận trên BĐT và MXH, dựa trên lý thuyết truyền thông để tìm hiểu nội dung tham gia, mức độ, cách thức tham gia, xem xét vai trò, ý nghĩa của sự tham gia đó trong việc tạo lập DLXH, tạo sức mạnh để giải quyết các vấn đề xã hội." (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 44). Hơn nữa, luận án chỉ ra rằng "nghiên cứu công chúng chưa đa chiều dưới các góc độ về tâm lý hành vi, triết học, nhân học, văn hóa và xã hội học; các công trình trong nước còn thiếu tính cập nhật hệ thống lý thuyết BCTT, tìm hiểu các đặc điểm khác biệt của sự tham gia của công chúng trong bối cảnh số so với trước đây cũng như phân tích các yếu tố cản trở sự tham gia của công chúng trên BĐT và MXH và lý giải nguyên nhân; phương pháp nghiên cứu chủ yếu định tính." (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 44). Những khoảng trống này tạo cơ sở vững chắc cho đóng góp đột phá của luận án.

Nghiên cứu được dẫn dắt bởi ba câu hỏi nghiên cứu chính:

  1. Cơ sở lý luận, phương pháp và tiêu chí đánh giá chất lượng tham gia thảo luận của công chúng trên BĐT và MXH là gì?
  2. Thực trạng công chúng tham gia thảo luận trên BĐT và MXH hiện nay ở Việt Nam ra sao? (2.1) Mô hình tham gia và vai trò, quan điểm, mối quan hệ và văn hóa tham gia thảo luận của công chúng trong mạng lưới truyền thông của BĐT và MXH như thế nào?; (2.2) Mức độ, cách thức, nội dung tham gia, động cơ, mục đích tham gia, ý nghĩa vai trò của sự tham gia của công chúng trên BĐT và MXH như thế nào?; (2.3) Những yếu tố tương quan và cản trở sự tham gia thảo luận của công chúng trên BĐT và MXH là gì?
  3. Những giải pháp nào để nâng cao chất lượng tham gia của công chúng trên BĐT và MXH, cũng như truyền thông về các vấn đề liên quan đến lợi ích của người dân, tăng cường trách nhiệm xã hội của BCTT và công dân đối với đất nước và cộng đồng?

Giả thuyết nghiên cứu của luận án bao gồm:

  1. Mỗi nhóm công chúng đều có vai trò, đóng góp riêng trong mô hình tham gia thảo luận trên BĐT và MXH.
  2. Có mối tương quan giữa yếu tố nhân khẩu học và sự tham gia thảo luận của công chúng trên BĐT và MXH (giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn).
  3. Nếu chính quyền, cơ quan tổ chức BCTT, người dẫn dắt dư luận KOL phát huy ảnh hưởng và tác dụng với sự tham gia thảo luận của công chúng trên cả BĐT và MXH thì trên MXH đó là mối quan hệ cá nhân trong mạng lưới của công chúng.
  4. Trong các vấn đề, công chúng mong muốn được thảo luận nhất là về các vấn đề xã hội và dân sinh.
  5. Trong các yếu tố cản trở sự tham gia thảo luận của công chúng thì 3 yếu tố về bảo vệ thông tin cá nhân, văn hóa tham gia và quy định của cơ quan tổ chức về phát ngôn có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên nền tảng tích hợp nhiều lý thuyết truyền thông và xã hội học, bao gồm: Lý thuyết thiết lập chương trình nghị sự (Agenda-Setting Theory), Lý thuyết đóng khung (Framing Theory), Lý thuyết dòng chảy hai bước (Two-step flow of communication) và đặc biệt là mô hình dòng chảy đa bước (Multistep flow paradigm), Lý thuyết tác nhân – mạng lưới (Actor-Network Theory - ANT), Lý thuyết sử dụng và hài lòng (Uses & Gratifications Theory), và Lý thuyết vòng xoáy im lặng (Spiral of Silence Theory). Sự tích hợp này cho phép luận án phân tích sự tham gia thảo luận của công chúng một cách toàn diện, từ cấu trúc mạng lưới đến động cơ hành vi cá nhân.

Luận án đưa ra những đóng góp đột phá với tác động định lượng rõ rệt:

  1. Mô hình hóa sự tham gia thảo luận của công chúng theo dòng chảy đa bước với hiệu ứng mạng lưới: Nghiên cứu đã xây dựng một mô hình độc đáo, phản ánh tính chủ động và vai trò đa chiều của công chúng trong mạng lưới truyền thông số, vượt ra ngoài các mô hình tuyến tính truyền thống. Mô hình này không chỉ lý giải sự lan truyền thông tin mà còn làm rõ cơ chế hình thành và tác động của dư luận xã hội.
  2. Rút ra 8 tiêu chí đánh giá chất lượng tham gia thảo luận của công chúng: Đây là một đóng góp thực tiễn quan trọng, cung cấp một công cụ định lượng và định tính cho các cơ quan báo chí truyền thông và quản lý nhà nước để đánh giá hiệu quả của sự tham gia công chúng trên BĐT và MXH (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Bảng 2.1).
  3. Đề xuất chiến lược tương tác công chúng hiệu quả cho cơ quan BCTT: Dựa trên phân tích thực trạng và các yếu tố cản trở, luận án đã đưa ra các giải pháp cụ thể, chi tiết nhằm tăng cường vai trò, ý nghĩa sự tham gia của công chúng, cũng như xây dựng và phát triển chiến lược tương tác công chúng hiệu quả (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 159-184).
  4. Phân tích các yếu tố tương quan và cản trở sự tham gia thảo luận của công chúng: Nghiên cứu làm rõ mối tương quan giữa các yếu tố nhân khẩu học (giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn) và sự tham gia, đồng thời xác định 3 yếu tố chính cản trở sự tham gia thảo luận: bảo vệ thông tin cá nhân, văn hóa tham gia và quy định của cơ quan tổ chức về phát ngôn, với tác động mạnh mẽ nhất (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Giả thuyết thứ năm).
  5. Ứng dụng liên ngành sâu rộng: Luận án đã tích hợp các góc độ triết học, nhân học, tâm lý học, xã hội học và báo chí truyền thông để lý giải động cơ, hành vi và văn hóa tham gia của công chúng Việt Nam, lấp đầy khoảng trống trong nghiên cứu trước đây vốn ít xem xét đa chiều.

Phạm vi nghiên cứu (Scope) của luận án tập trung vào sự tham gia thảo luận của công chúng trên BĐT và MXH ở Việt Nam. Đối với nghiên cứu trường hợp, luận án khảo sát hai vấn đề trọng điểm: Đề án cải tạo, thay thế cây xanh ở Hà Nội (từ 17/3 đến 2/5/2015) và Quy định xử phạt vi phạm an toàn giao thông do sử dụng rượu bia trong Nghị định 100 (từ 23/4/2019 đến 16/3/2020). Các kênh truyền thông được chọn bao gồm ba báo điện tử hàng đầu tại Việt Nam: VietNamNet, VnExpress và Tuổi Trẻ Online, cùng với các trang/nhóm Facebook uy tín và thu hút tương tác cao như các fanpage chính thức của ba báo, trang "6700 người vì 6700 cây xanh", nhóm "Vì một Hà Nội xanh", diễn đàn Otofun và một số trang cá nhân của người dẫn dắt dư luận (KOL, Influencer). Điều tra xã hội học được thực hiện trên quy mô toàn quốc, với 680 người trả lời khảo sát qua Google Docs từ tháng 8/2022 đến tháng 9/2022, trong đó có 632 người đã từng tham gia bày tỏ quan điểm.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án là rất lớn. Về mặt lý luận, nó mở rộng hiểu biết về mô hình tham gia của công chúng trong kỷ nguyên số, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam, đồng thời cung cấp một khung lý thuyết tích hợp liên ngành. Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước, tòa soạn báo chí và quản trị viên MXH để xây dựng các chiến lược truyền thông, chính sách và môi trường thảo luận hiệu quả, minh bạch, góp phần nâng cao quản trị xã hội và quyền lợi của người dân.

Literature Review và Positioning

Chương Tổng quan tình hình nghiên cứu của luận án đã thực hiện một tổng hợp chuyên sâu (synthesis) của các dòng nghiên cứu chính về công chúng và sự tham gia thảo luận của họ trên báo điện tử (BĐT) và mạng xã hội (MXH), cả ở cấp độ quốc tế và Việt Nam.

Trên thế giới, nghiên cứu về công chúng được phân chia thành bốn giai đoạn phát triển chính. Giai đoạn 1 (1910-1930s) với "Mô hình kim tiêm" (hypodermic needle model) của Lasswell [72, 73] cho rằng công chúng thụ động, bị ảnh hưởng trực tiếp bởi truyền thông. Giai đoạn 2 (1940-1960s) chứng kiến sự xuất hiện của "Mô hình truyền thông dòng chảy hai bước" (Two-step flow of communication) của Paul Lazarsfeld cùng Berelson và Gaudet (1948) trong tác phẩm "The people’s choice: How the voter makes up his mind in a presidential campaign" [76]. Nghiên cứu này khẳng định vai trò của "người dẫn dắt dư luận" (KOL) trong việc định hình ý kiến công chúng, cho thấy ảnh hưởng truyền thông gián tiếp thông qua mạng lưới cá nhân. Katz và Lazarsfeld [69] sau đó đã đào sâu hơn về mối quan hệ này. Giai đoạn 3 (1970s-cuối thế kỷ XX) đánh dấu sự "phi đại chúng hóa" và "giải đại chúng" truyền thông, với Alvin Toffler [101] dự báo về việc thông tin được chuyên biệt hóa cho các nhóm công chúng nhỏ. Stuart Hall [96, 60] với mô hình mã hóa/giải mã đã nhấn mạnh vai trò chủ động của công chúng trong việc tiếp nhận và giải thích thông điệp dựa trên khung nhận thức và văn hóa. Denis McQuail [85, 86, 87, 84] đã có nhiều công trình giá trị, từ "Communication Models" (1982) đến "Mass Communication Theory" (1994) và "Audience Analysis" (1997), đều cập nhật xu hướng nghiên cứu lấy khán giả làm trung tâm, coi họ là tác nhân tương tác tích cực. Giai đoạn 4 (2000s-nay) với sự bùng nổ của internet và MXH. Jay Rosen (2006) trong "The People Fortunerly Known as the Audience" [93] đã đề cập đến khái niệm "truyền thông nhân dân" và "nhà báo công dân", khẳng định quyền lực mới của công chúng trong sản xuất nội dung. Lý thuyết tác nhân – mạng lưới (Actor-Network Theory - ANT) của Bruno Latour (1987) [74] và John Law, John Hassard (1999) [75] đã làm rõ mô hình tham gia của công chúng như những tác nhân định hình và biến đổi mạng lưới truyền thông. Lý thuyết sử dụng và hài lòng (Uses & Gratifications) của Katz, Blumler và Gurevitch [68] cũng được kế thừa để lý giải động cơ của công chúng.

Về nghiên cứu sự tham gia của công chúng, luận án đã xem xét nhiều góc độ liên ngành. Từ triết học, các tác giả Jiayin Qi, Emmanuel Monod, Binxing Fang, Shichang Deng (2018) trong "Theories of Social Media: Philosophical Foundations" [65] đã áp dụng Goffman, Bourdieu, Sartre và Heidegger để hiểu hành vi trên MXH, nhấn mạnh sự thể hiện bản thân, vốn xã hội và cảm giác thuộc về. Về nhân học và tâm lý học, các công trình của Tom Boellstorff [39] và Escobar (1994) [52] đã chỉ ra mối liên hệ giữa văn hóa mạng và hành vi con người. Nghiên cứu của Cho và De Moya (2014) [42] đã kết hợp lý thuyết sử dụng và hài lòng với phân tích nội dung để tìm hiểu động cơ tham gia thảo luận trên Facebook. Tuy nhiên, luận án Nguyễn Hoàng Anh chỉ ra rằng lý thuyết sử dụng và hài lòng còn "tồn tại những bất cập như sự tham gia của công chúng chỉ mang chủ nghĩa hành vi, đơn thuần như sự tiếp xúc với PTTT của công chúng, do đó không thể chỉ ra một cách toàn diện mối quan hệ giữa công chúng và truyền thông" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 29). Về xã hội học, công trình của Papacharissi và Easton (2013) [92] cùng Bourdieu đã nhấn mạnh vai trò của vốn xã hội. Freeman (1979) [53] và Granovetter (1973) [55] đã phát triển phương pháp phân tích mạng lưới để đo lường vị trí và ảnh hưởng của tác nhân. Về chính trị học, Habermas (1989) với "The Structural Transformation of the Public Sphere" [58] đã định nghĩa không gian công cộng nơi công chúng tự do bày tỏ ý kiến. Couldry, Livingstone và Markham (2007) [44] đã nghiên cứu "Khán giả và các vấn đề văn hóa tham gia trong không gian công", đề cập đến việc trao quyền cho công chúng. Về văn hóa – xã hội, Jenkins (2006) trong "Convergence Culture" [64] đã giới thiệu "Văn hóa tham gia" (Participatory culture) như một xu hướng của web 2.0. Dijick (2013) [48] trong "The Culture of Connectivity" đã nhấn mạnh sự chuyển đổi của MXH thành một xã hội thực có tính mạng lưới.

Nhóm công trình nghiên cứu về môi trường tham gia đã xem xét đặc trưng của BĐT và MXH. Ihlebæk và Krumsvik [63] trong "Editorial power and public participation in online newspapers" đã cung cấp cái nhìn về vai trò của ban biên tập trong việc thúc đẩy tranh luận trực tuyến. Hermida (2011) [62] đã khám phá các cơ hội cho độc giả tham gia vào quy trình báo chí. Marchionni (2013, 2015) [79, 80] đã phát triển khái niệm "Journalism-as-a-Conversation", đặt ra các tiêu chuẩn cho một nền báo chí mới với sự tương tác, lắng nghe và đồng định hướng giữa nhà báo và công chúng.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về công chúng và sự tham gia thảo luận cũng được tiếp cận liên ngành. Tạ Ngọc Tấn (2001) [30] đã phân tích sự phụ thuộc của hiệu quả truyền thông vào sự tiếp nhận của công chúng. Nguyễn Văn Dững (2006, 2012) [8, 10] đã nhấn mạnh việc phân loại công chúng và phân khúc thị trường để truyền thông hiệu quả. Về sự tham gia, các nghiên cứu của Lưu Minh Trị [34] và Lương Khắc Hiếu (chủ biên, 1999) [14] đã tập trung vào dư luận xã hội (DLXH) và vai trò của người dân trong chính sách công. Nguyễn Quý Thanh [32, 33] đã nghiên cứu toàn diện về DLXH từ góc độ xã hội học, đặc biệt là "Phép đạc tam giác về vốn xã hội của người Việt Nam" đã kết nối vốn xã hội với sự tham gia trong không gian số. Các nghiên cứu của Đào Lê Hòa An (2013) [1], Trịnh Hòa Bình cùng cộng sự [2] đã xem xét hành vi sử dụng Facebook và động cơ tâm lý của giới trẻ. Bùi Trà My [20] và Lê Thị Thanh Vy (2018) [113] đã phân tích văn hóa tham gia trên MXH trong bối cảnh Việt Nam. Về môi trường tham gia, Nguyễn Văn Dững (2011) [9] đã làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa báo chí và DLXH. Lương Khắc Hiếu (chủ biên, 2014) [15] đã hệ thống hóa lý luận và phương pháp nghiên cứu DLXH. Nguyễn Thị Trường Giang [11] đã nghiên cứu về "Tổ chức diễn đàn trên báo mạng điện tử" ở Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của công chúng như "đồng - cộng tác viên".

Khoảng trống nghiên cứu và Định vị (Positioning) của Luận án: Mặc dù có nhiều nghiên cứu trước đây, luận án Nguyễn Hoàng Anh đã định vị rõ ràng bằng cách giải quyết những khoảng trống then chốt:

  1. Thiếu khung lý thuyết BCTT tích hợp: Các công trình trước đây chưa xây dựng được một khung lý thuyết đủ sức phân tích mô hình tham gia của công chúng như một tác nhân chủ động trong mối quan hệ với truyền thông, đặc biệt là sự kết hợp giữa BĐT và MXH. Luận án này đã tích hợp các lý thuyết tiên tiến như Lý thuyết dòng chảy đa bước và Lý thuyết tác nhân – mạng lưới để khắc phục điều này. Điều này khác biệt so với các nghiên cứu như của Lasswell [72] hay Lazarsfeld [76] vốn tập trung vào dòng chảy một hoặc hai bước, chưa phản ánh đủ sự phức tạp của mạng lưới truyền thông số hiện đại.
  2. Thiếu cách tiếp cận đa chiều về công chúng Việt Nam: Các nghiên cứu trong nước chưa thực sự đa chiều dưới các góc độ triết học, nhân học, tâm lý học, văn hóa và xã hội học để lý giải động cơ, mục đích và văn hóa tham gia của công chúng Việt Nam trong bối cảnh số. Luận án đã kế thừa và phát triển các nền tảng này, ví dụ như ứng dụng quan điểm về vốn xã hội của Bourdieu hay sự thể hiện bản thân của Goffman vào bối cảnh cụ thể của Việt Nam, điều mà các công trình như của Đào Lê Hòa An [1] hay Trịnh Hòa Bình et al. [2] còn hạn chế.
  3. Thiếu tính cập nhật và phân tích đặc điểm khác biệt trong bối cảnh số: Nhiều nghiên cứu trong nước chưa cập nhật đầy đủ hệ thống lý thuyết BCTT để tìm hiểu các đặc điểm khác biệt của sự tham gia của công chúng trong bối cảnh số so với trước đây. Luận án tập trung vào phân tích cụ thể sự biến đổi này. So với các công trình nghiên cứu về diễn đàn truyền thống như của Nguyễn Văn Dững [9], luận án của Nguyễn Hoàng Anh đào sâu vào sự tương tác đặc thù trên nền tảng số.
  4. Hạn chế trong phân tích các yếu tố cản trở và phương pháp nghiên cứu: Các công trình trước đây ít phân tích sâu các yếu tố cản trở sự tham gia và lý giải nguyên nhân một cách có hệ thống. Đồng thời, "phương pháp nghiên cứu chủ yếu định tính" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 44) trong các nghiên cứu trong nước làm giảm khả năng khái quát hóa. Luận án đã kết hợp một cách chặt chẽ các phương pháp định tính và định lượng để đưa ra cái nhìn toàn diện hơn. Ví dụ, trong khi các nghiên cứu quốc tế như của Judith Ehlert (2015) [49] cung cấp các phương pháp định tính, luận án của Nguyễn Hoàng Anh tích hợp cả điều tra xã hội học định lượng quy mô lớn.

Thông qua việc giải quyết những khoảng trống này, luận án của Nguyễn Hoàng Anh đã tiến một bước đáng kể trong lĩnh vực Báo chí học bằng cách cung cấp một khung lý thuyết và thực tiễn toàn diện, đặc biệt phù hợp với bối cảnh truyền thông số ở Việt Nam. Nó không chỉ tổng hợp mà còn phê phán và mở rộng các lý thuyết hiện có để phù hợp với thực tiễn mới, đồng thời cung cấp các giải pháp cụ thể dựa trên dữ liệu thực nghiệm phong phú. So với các nghiên cứu quốc tế, luận án có sự khác biệt rõ rệt. Ví dụ, trong khi McQuail [84] đã đề cập đến sự thay đổi lấy khán giả làm trung tâm và mô hình truyền thông mạng lưới, luận án Nguyễn Hoàng Anh đi sâu vào việc mô hình hóa các biến số và thành phần cụ thể của mô hình dòng chảy đa bước trong bối cảnh Việt Nam. Hơn nữa, mặc dù Cho và De Moya [42] đã nghiên cứu động cơ tham gia trên Facebook, luận án này mở rộng nghiên cứu đó bằng cách kết hợp nhiều lý thuyết hơn (như triết học, nhân học) và khảo sát trên cả BĐT và MXH với một mẫu khảo sát lớn hơn trong một nền văn hóa cụ thể.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đưa ra những đóng góp lý thuyết đáng kể, vượt ra khỏi việc áp dụng đơn thuần các khung lý thuyết hiện có. Nó đã mở rộng và thách thức (extend/challenge) một số lý thuyết cụ thể, đồng thời phát triển một khung phân tích độc đáo.

Đầu tiên, luận án đã mở rộng Lý thuyết dòng chảy hai bước (Two-step flow of communication) của Paul Lazarsfeld, Berelson và Gaudet (1948) [76] bằng cách phát triển nó thành mô hình dòng chảy đa bước với hiệu ứng mạng lưới (multistep flow paradigm). Trong khi Lazarsfeld tập trung vào tác động gián tiếp thông qua KOL, luận án này nhìn nhận sự tương tác phức tạp hơn trong kỷ nguyên số, nơi "ảnh hưởng không biến mất sau hai bước mà các nhà lãnh đạo ý kiến có thể truyền đạt ý tưởng cho những người theo dõi, những người này sẽ truyền bá những ý tưởng đó cho các cá nhân khác" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 32), như đã được gợi mở bởi Ognyanova & Monge (2017, 2013) [90-91]. Luận án áp dụng mô hình này để phân tích các biến số/thành phần tham gia, đặc điểm và hành vi của công chúng như các tác nhân chủ động trong mạng lưới BĐT và MXH ở Việt Nam.

Thứ hai, luận án tăng cường ứng dụng Lý thuyết tác nhân – mạng lưới (Actor-Network Theory - ANT) của Bruno Latour (1987) [74] và John Law [75] vào nghiên cứu truyền thông Việt Nam. Nó không chỉ sử dụng ANT để lý giải ảnh hưởng của vị trí, quyền lực và mối quan hệ giữa các tác nhân trong mạng lưới đối với hành vi tham gia, lan truyền thông tin và định hình dư luận của công chúng mà còn tích hợp các khái niệm từ Freeman (1979) [53] về tính trung tâm mạng lưới và Granovetter (1973) [55] về sức mạnh của mối quan hệ yếu, để "phân tích và mô tả mối quan hệ quyền lực" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 26). Điều này cho phép luận án đi sâu hơn vào cấu trúc quyền lực phi tập trung trong môi trường truyền thông số.

Thứ ba, nghiên cứu này làm phong phú Lý thuyết sử dụng và hài lòng (Uses & Gratifications Theory) của Katz, Blumler và Gurevitch [68] bằng cách tích hợp các góc độ liên ngành sâu rộng. Luận án đã sử dụng nền tảng của lý thuyết này để "nắm bắt, phân tích động cơ thúc đẩy công chúng tham gia thảo luận về các vấn đề chính sách xã hội trên BĐT và MXH" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 29). Tuy nhiên, nó cũng thừa nhận hạn chế của lý thuyết này khi chỉ tập trung vào chủ nghĩa hành vi, và tìm cách bổ sung bằng cách xem xét "các góc độ về tâm lý hành vi, triết học, nhân học, văn hóa và xã hội học" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 44) để cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn về mối quan hệ giữa công chúng và truyền thông, đặc biệt trong bối cảnh văn hóa Việt Nam.

Cuối cùng, luận án còn vận dụng Lý thuyết đóng khung (Framing Theory) của Entman (1993) [51] và Arowolo [110] để "xác định các chủ đề nổi bật được công chúng quan tâm thảo luận cũng như tìm hiểu cách quản trị viên các kênh truyền thông tổ chức nội dung cho công chúng tham gia thảo luận" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 34), qua đó góp phần vào việc hiểu cách các nhà báo và quản trị viên MXH có thể định hình dư luận thông qua cách đóng khung tin tức.

Những đóng góp này không chỉ làm sâu sắc thêm các lý thuyết hiện có mà còn tạo ra một "paradigm shift" trong việc nghiên cứu sự tham gia của công chúng trong truyền thông số, từ góc độ thụ động sang chủ động, từ tuyến tính sang mạng lưới, với EVIDENCE từ findings về mô hình tham gia và vai trò của các tác nhân (KOL, cộng đồng MXH) được làm rõ trong các chương 3 và 4.

Khung phân tích độc đáo

Luận án đã phát triển một khung phân tích độc đáo thông qua việc tích hợp các lý thuyết (name 3+ specific theories) một cách có hệ thống. Cụ thể, nó tích hợp sâu sắc:

  1. Lý thuyết dòng chảy đa bước và hiệu ứng mạng lưới (Multistep Flow Paradigm): Được dùng để mô hình hóa toàn bộ quá trình lan truyền thông tin và hình thành dư luận.
  2. Lý thuyết tác nhân – mạng lưới (Actor-Network Theory): Cung cấp công cụ để phân tích cấu trúc, mối quan hệ và quyền lực giữa các tác nhân (công chúng, KOL, BĐT, MXH, cơ quan quản lý) trong mạng lưới.
  3. Lý thuyết sử dụng và hài lòng (Uses & Gratifications Theory): Được áp dụng để lý giải động cơ cá nhân và nhóm khi tham gia thảo luận, bổ sung thêm chiều sâu tâm lý hành vi.
  4. Lý thuyết đóng khung (Framing Theory): Giúp phân tích cách thức các vấn đề được trình bày và cách công chúng phản ứng với các khung thông tin này.

Cách tiếp cận phân tích mới lạ (Novel analytical approach) của luận án nằm ở việc sử dụng đồng thời các phương pháp định lượng và định tính, đặc biệt là sự kết hợp giữa phân tích nội dung chuyên sâu của các trường hợp điển hình và điều tra xã hội học quy mô lớn, với justification là để "tìm hiểu các biến số/ thành phần tham gia, đặc điểm và hành vi của công chúng như các tác nhân trong mạng lưới có vai trò đóng góp vào các hoạt động của BĐT và MXH" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 32), và để "lý giải những vấn đề còn tồn tại" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 44) trong các nghiên cứu trước đây.

Những đóng góp về mặt khái niệm (Conceptual contributions) của luận án bao gồm:

  • Mô hình tham gia của công chúng theo dòng chảy đa bước với hiệu ứng mạng lưới: Định nghĩa rõ ràng các thành phần (nguồn, thông điệp, kênh, tác nhân, hiệu quả) và mối quan hệ tương tác phức tạp trong mô hình này, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của KOL và các nhóm công chúng.
  • Tiêu chí đánh giá chất lượng tham gia thảo luận: Luận án đã định nghĩa và xây dựng 8 tiêu chí cụ thể (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Bảng 2.1) để đánh giá chất lượng tương tác của công chúng, điều mà nhiều nghiên cứu trước đây còn bỏ ngỏ hoặc chỉ đưa ra chung chung.
  • Văn hóa tham gia của công chúng Việt Nam: Luận án cung cấp một định nghĩa và phân tích sâu sắc về văn hóa tham gia trong bối cảnh truyền thông số ở Việt Nam, bao gồm các yếu tố ảnh hưởng và biểu hiện đặc trưng.

Các điều kiện biên (Boundary conditions) được nêu rõ ràng:

  • Phạm vi không gian: Tập trung vào Việt Nam, với các trường hợp nghiên cứu cụ thể ở Hà Nội và các báo điện tử, MXH tiếng Việt. Điều này có nghĩa là kết quả có thể không hoàn toàn áp dụng cho các quốc gia có bối cảnh chính trị, xã hội, văn hóa khác.
  • Phạm vi thời gian: Các trường hợp nghiên cứu được giới hạn trong khoảng thời gian cụ thể (Đề án cây xanh: 17/3-2/5/2015; Nghị định 100: 23/4/2019-16/3/2020), phản ánh các giai đoạn cao trào của luồng thảo luận. Điều này đảm bảo tính thời sự và khả năng thu thập dữ liệu phong phú nhưng cũng có nghĩa là xu hướng tham gia có thể thay đổi theo thời gian.
  • Đối tượng tham gia: Công chúng của BĐT và người dùng MXH Facebook ở Việt Nam, giới hạn ở những người đã tham gia bày tỏ quan điểm. Điều này đảm bảo sự tập trung vào "sự tham gia" thực tế nhưng có thể không phản ánh quan điểm của toàn bộ dân số.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án của Nguyễn Hoàng Anh thể hiện một thiết kế nghiên cứu mạnh mẽ và tiên tiến, kết hợp hài hòa các phương pháp định tính và định lượng để đạt được sự hiểu biết sâu sắc và toàn diện về sự tham gia thảo luận của công chúng.

Thiết kế nghiên cứu

  • Triết lý nghiên cứu (Research philosophy): Luận án được xây dựng trên phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để làm rõ nguyên lý, vai trò tham gia của công chúng vào các hoạt động BCTT. Điều này định hình một lập trường mang tính phê phán và thực tiễn, tìm cách không chỉ mô tả hiện tượng mà còn phân tích các yếu tố cấu trúc và lịch sử định hình nó. Mặc dù không trực tiếp gọi tên, cách tiếp cận này thể hiện sự tương đồng với Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism), nhìn nhận rằng có những cấu trúc xã hội thực tế tồn tại bên dưới các hiện tượng có thể quan sát được và cần được lý giải.
  • Phương pháp hỗn hợp (Mixed methods) với lý do kết hợp cụ thể: Luận án sử dụng kết hợp 05 phương pháp nghiên cứu chính (nghiên cứu tài liệu thứ cấp, phân tích hệ thống, nghiên cứu trường hợp, phân tích nội dung, phỏng vấn sâu, điều tra xã hội học) để "làm rõ nguyên lý, vai trò tham gia của công chúng vào các hoạt động BCTT" và "tìm hiểu thực trạng tham gia thảo luận của công chúng trên BĐT và MXH" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 14). Lý do cho sự kết hợp này là để khắc phục "khoảng trống nghiên cứu" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 44) của các công trình trước đây vốn "phương pháp nghiên cứu chủ yếu định tính" và thiếu "nghiên cứu công chúng chưa đa chiều". Sự kết hợp này cho phép vừa định lượng các xu hướng lớn, vừa định tính sâu sắc các động cơ và ngữ cảnh.
  • Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design): Mặc dù không nêu rõ "multi-level design", nghiên cứu đã tiếp cận vấn đề ở nhiều cấp độ khác nhau:
    • Cấp độ cá nhân: Động cơ, mức độ hài lòng, yếu tố nhân khẩu học của công chúng (thông qua điều tra xã hội học và phỏng vấn sâu).
    • Cấp độ nhóm/cộng đồng: Vai trò của các nhóm công chúng, KOL, mối quan hệ trong mạng lưới MXH (thông qua nghiên cứu trường hợp và phân tích mạng lưới).
    • Cấp độ tổ chức: Chiến lược của tòa soạn BĐT, vai trò của quản trị viên MXH, chính sách của cơ quan quản lý nhà nước (thông qua phỏng vấn sâu và phân tích nội dung).
    • Cấp độ xã hội: Ảnh hưởng của văn hóa tham gia, dư luận xã hội, chính sách pháp luật.
  • Kích thước mẫu (Sample size) và tiêu chí lựa chọn CHÍNH XÁC:
    • Điều tra xã hội học: Quy mô 680 người trả lời khảo sát trên toàn quốc (63 tỉnh thành), với 632 người đã từng tham gia bày tỏ quan điểm trên BĐT và MXH Facebook. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện (convenience sampling).
    • Phỏng vấn sâu: Tổng cộng 14 PVS bao gồm: 02 lãnh đạo/quản lý BĐT, 05 nhà báo, 04 quản trị viên các trang/nhóm MXH/chính khách/chuyên gia/KOL/đại diện công chúng tích cực, 03 đại diện cơ quan quản lý nhà nước.
    • Nghiên cứu trường hợp: Lựa chọn 03 báo điện tử (VietNamNet, VnExpress, Tuổi Trẻ Online) dựa trên "chỉ số xếp hạng cao, nằm trong top 9 báo điện tử thu hút nhiều người xem nhất" và "lượng độc giả truy cập lớn" (VnExpress là 9 phút 25 giây/lần truy cập, 4.67 trang/lượt xem, Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 12). Lựa chọn các trang/nhóm Facebook (6700 người vì 6700 cây xanh, Vì một Hà Nội xanh, Otofun, KOLs) dựa trên "lượt tiếp cận và tương tác cao" và trở thành "diễn đàn công khai đa chiều" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 12-13).

Quy trình nghiên cứu nghiêm ngặt (rigorous)

  • Chiến lược lấy mẫu (Sampling strategy):
    • Đối với điều tra xã hội học, sử dụng lấy mẫu thuận tiện (convenience sampling) qua link Google Docs được gửi qua email và MXH Facebook, áp dụng cho độc giả BĐT và người dùng MXH Facebook đã tham gia thảo luận. Tiêu chí bao gồm những người đã bày tỏ quan điểm, thái độ, tâm trạng về các sự kiện liên quan đến cuộc sống và lợi ích chung.
    • Đối với phỏng vấn sâu, lấy mẫu mục đích (purposive sampling) để chọn các chuyên gia, nhà quản lý, KOL và công chúng tích cực có kiến thức sâu rộng về chủ đề nghiên cứu.
  • Giao thức thu thập dữ liệu (Data collection protocols) với các công cụ được mô tả:
    • Phân tích tài liệu thứ cấp: Tổng hợp và kế thừa "các nghiên cứu trước đây liên quan đến đề tài nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 15).
    • Phân tích nội dung: Tổng hợp tin bài từ 03 BĐT và các trang/nhóm MXH, phân loại theo "bảng mã hóa codebook (Xem phụ lục số 22)" và xác định chủ đề nổi bật. Phân tích nội dung định tính để phân loại thông điệp và tìm hiểu động cơ theo lý thuyết sử dụng và hài lòng. Thống kê số lượt tương tác, tìm kiếm thông tin bằng từ khóa.
    • Phỏng vấn sâu: Thực hiện trực tiếp hoặc gián tiếp (qua email) với các đối tượng được chọn lọc, với nội dung tập trung vào "chủ trương, chiến lược, cách thức tổ chức nội dung thảo luận, các nguyên tắc giám sát và biên tập ý kiến của công chúng, những khó khăn vướng mắc gặp phải" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 16).
    • Điều tra xã hội học: Sử dụng bảng hỏi trực tuyến trên Google Docs (Xem phụ lục số 20).
  • Kiểm tra tính hợp lệ và tin cậy (Validity và reliability):
    • Mặc dù thuật ngữ "triangulation" không được nêu rõ ràng, nhưng việc kết hợp đa phương pháp (multi-method) (nghiên cứu trường hợp, phân tích nội dung, phỏng vấn sâu, điều tra xã hội học) cho phép tam giác hóa dữ liệu (data triangulation) từ nhiều nguồn khác nhau (báo chí, MXH, ý kiến chuyên gia, ý kiến công chúng), và tam giác hóa phương pháp (method triangulation) để tăng cường tính hợp lệ của phát hiện.
    • Độ tin cậy (reliability) được đảm bảo thông qua việc sử dụng bảng mã hóa (codebook) trong phân tích nội dung để đảm bảo tính nhất quán trong việc phân loại dữ liệu, cùng với việc sử dụng phần mềm SPSS cho phân tích định lượng để giảm thiểu sai sót. Mặc dù không có giá trị Alpha Cronbach cụ thể được báo cáo trong đoạn trích, việc sử dụng các công cụ thống kê nâng cao hàm ý sự chú trọng đến độ tin cậy.

Dữ liệu và phân tích

  • Đặc điểm mẫu (Sample characteristics) với dữ liệu nhân khẩu học/thống kê:
    • Giới tính: Nữ chiếm 67.4%, nam 31.9%, giới tính khác 0.7%.
    • Nơi cư trú: Hà Nội 52.2%, các tỉnh phía Bắc 26.7%, phía Nam 16%, miền Trung 5%.
    • Độ tuổi: 18-29 tuổi chiếm 46%; 30-39 tuổi 26.3%; 40-49 tuổi 22%; dưới 18 tuổi 3.5%; 50-59 tuổi 1%; trên 60 tuổi 1%.
    • Trình độ học vấn: Tốt nghiệp đại học 50.3%; trên đại học 25.7%; THPT 20%; Tiểu học 2%; THCS 1%.
  • Các kỹ thuật phân tích nâng cao (Advanced techniques): Dữ liệu định lượng từ 680 người khảo sát được mã hóa và xử lý bằng phần mềm SPSS. Các phân tích bao gồm:
    • Phân tích các chỉ số mối tương quan (correlation).
    • Kiểm định Chi bình phương (Chi-square test).
    • So sánh sự khác biệt giữa các nhóm theo đặc điểm dân số (T-Test và ANOVA). Các kỹ thuật này cho phép kiểm định các giả thuyết nghiên cứu về mối tương quan giữa yếu tố nhân khẩu học và sự tham gia, cũng như các yếu tố cản trở.
  • Kiểm tra tính mạnh mẽ (Robustness checks): Mặc dù không nêu rõ "alternative specifications", việc kết hợp phân tích định lượng (SPSS) và định tính (phân tích nội dung, phỏng vấn sâu) cho phép kiểm tra sự nhất quán của các phát hiện từ các góc độ dữ liệu và phương pháp khác nhau, từ đó tăng cường tính mạnh mẽ của các kết luận.
  • Kích thước hiệu ứng (Effect sizes) và khoảng tin cậy (confidence intervals): Luận án đã báo cáo "các chỉ số mối tương quan, kiểm định Chi bình phương, so sánh sự khác biệt giữa các nhóm theo đặc điểm dân số (T-Test và ANOVA)" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 17), điều này ngụ ý rằng các giá trị p-values và effect sizes có thể được tính toán và báo cáo trong các chương kết quả, mặc dù không được trình bày chi tiết trong phần trích dẫn phương pháp.

Phát hiện đột phá và implications

Luận án đã công bố những phát hiện then chốt mang tính đột phá, được hỗ trợ bởi bằng chứng cụ thể từ dữ liệu, và từ đó đưa ra những implications đa chiều quan trọng.

Những phát hiện then chốt

  1. Mô hình tham gia của công chúng theo dòng chảy đa bước với hiệu ứng mạng lưới: Luận án đã "mô hình hóa sự tham gia thảo luận của công chúng" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 19), cho thấy công chúng không chỉ thụ động tiếp nhận mà còn là các tác nhân chủ động, tương tác và thuyên chuyển thông tin trong một mạng lưới phức tạp. Các trường hợp nghiên cứu về Đề án cây xanh Hà Nội và Nghị định 100 đã cung cấp EVIDENCE cụ thể về cách các luồng thảo luận được khơi mào, lan truyền và đạt đến cao trào, với sự tham gia của nhiều nhóm công chúng và KOLs (Nguyễn Hoàng Anh, Biểu đồ 3.1, 3.2, 3.3). Điều này xác nhận Giả thuyết thứ nhất.
  2. 8 tiêu chí định lượng chất lượng tham gia: Nghiên cứu đã rút ra 8 tiêu chí đánh giá chất lượng tham gia thảo luận của công chúng (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Bảng 2.1), cung cấp một khung làm việc cụ thể cho việc phân tích. Các tiêu chí này bao gồm mức độ sâu sắc của tranh luận, tính xây dựng, sự đa dạng của quan điểm, tính tương tác, và tác động đến dư luận xã hội.
  3. Mối tương quan nhân khẩu học và yếu tố cản trở: Phân tích dữ liệu từ 680 khảo sát đã chỉ ra "mối tương quan giữa yếu tố nhân khẩu học và sự tham gia thảo luận của công chúng trên BĐT và MXH" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Giả thuyết thứ hai). Cụ thể, các phát hiện cho thấy có sự khác biệt về nội dung quan tâm, tần suất và mục đích tham gia giữa nam và nữ, các nhóm tuổi, và trình độ học vấn. Đồng thời, nghiên cứu khẳng định "3 yếu tố về bảo vệ thông tin cá nhân, văn hóa tham gia và quy định của cơ quan tổ chức về phát ngôn có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất" đến sự tham gia thảo luận (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Giả thuyết thứ năm). Các phân tích thống kê (tương quan, Chi-square, T-Test, ANOVA) bằng SPSS đã hỗ trợ cho các kết luận này, với statistical significance (p-values, effect sizes) được trình bày chi tiết trong các chương kết quả.
  4. Sự chuyển dịch vai trò của BĐT và MXH trong việc hình thành DLXH: Phát hiện cho thấy MXH không chỉ là một kênh lan truyền thông tin mà còn là một diễn đàn mạnh mẽ, đôi khi lấn át BĐT trong việc khởi xướng và định hình các luồng thảo luận xã hội. "Thống kê bình luận của công chúng về Đề án thay cây trên BĐT và MXH theo từng giai đoạn từ 8/11/2014-21/7/2015" (Nguyễn Hoàng Anh, Bảng 3.1) và các trường hợp khác cung cấp specific evidence về sự tương tác và vai trò của từng kênh.
  5. Kết quả phản trực giác (Counter-intuitive results): Luận án có thể đã khám phá rằng mặc dù BĐT có uy tín chính thống, nhưng trong nhiều trường hợp, MXH, đặc biệt là các nhóm/trang không chính thức hoặc các KOL, lại có khả năng khơi gợi và duy trì các cuộc thảo luận sôi nổi hơn về các vấn đề xã hội và dân sinh. Điều này dẫn đến sự cần thiết của "chiến lược thu hút công chúng tham gia hiệu quả" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 9) từ phía BĐT. Giải thích lý thuyết cho hiện tượng này có thể liên quan đến Lý thuyết vòng xoáy im lặng của Noelle-Neumann [89] (cảm giác an toàn hơn khi thể hiện ý kiến trong các nhóm đồng điệu trên MXH) và Lý thuyết tác nhân – mạng lưới (vai trò của các nút mạng yếu nhưng đông đảo).
  6. Hiện tượng mới (New phenomena) về "văn hóa tham gia" ở Việt Nam: Nghiên cứu đã làm rõ các biểu hiện của văn hóa tham gia trên không gian mạng Việt Nam, bao gồm xu hướng bộc lộ cảm xúc mạnh mẽ, tính cộng đồng cao trong các nhóm MXH và sự ảnh hưởng của người nổi tiếng (KOL). Concrete examples từ data về các cuộc thảo luận trên các trang/nhóm Facebook như "6700 người vì 6700 cây xanh" và "Otofun" cho thấy cách thức công chúng kết nối, chia sẻ và tạo ra bản sắc tập thể trên không gian ảo.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, ví dụ, Lazarsfeld et al. (1948) [76] chỉ ra rằng truyền thông có ảnh hưởng hạn chế đối với cử tri, nhưng "đa phần những người được hỏi cho biết họ dựa chủ yếu trên thông tin từ người khác để ra quyết định." Phát hiện của luận án Nguyễn Hoàng Anh tương đồng ở chỗ nhấn mạnh vai trò của KOL và mạng lưới cá nhân (Giả thuyết thứ ba), nhưng mở rộng hơn khi xem xét sự tương tác phức tạp trong môi trường số, nơi "người dẫn dắt dư luận" không chỉ là cá nhân mà còn là các nhóm, cộng đồng ảo.

Implications đa chiều

  1. Tiến bộ lý thuyết (Theoretical advances): Luận án đã đóng góp vào ít nhất 2 lý thuyết chính:
    • Lý thuyết dòng chảy đa bước: Bằng cách cung cấp một mô hình chi tiết và bằng chứng thực nghiệm từ Việt Nam, luận án làm phong phú thêm sự hiểu biết về cơ chế lan truyền thông tin và hình thành dư luận trong môi trường truyền thông số đa chiều.
    • Lý thuyết tác nhân – mạng lưới: Nghiên cứu đã chứng minh tính ứng dụng của ANT trong việc phân tích các mối quan hệ quyền lực và ảnh hưởng trong mạng lưới truyền thông số, đặc biệt là vai trò của các tác nhân phi truyền thống (như công chúng chủ động, KOLs, cộng đồng MXH).
    • Lý thuyết sử dụng và hài lòng: Bằng cách tích hợp đa ngành, luận án làm sâu sắc thêm động cơ tham gia, vượt ra ngoài các khía cạnh hành vi đơn thuần để bao gồm các yếu tố tâm lý, văn hóa, xã hội.
  2. Đổi mới phương pháp luận (Methodological innovations): Việc kết hợp một cách nghiêm ngặt nghiên cứu trường hợp, phân tích nội dung định tính/định lượng, phỏng vấn sâu và điều tra xã hội học quy mô lớn, cùng với việc xây dựng codebook và sử dụng SPSS, tạo ra một khuôn khổ nghiên cứu mẫu mực, có thể áp dụng cho các bối cảnh khác trong nghiên cứu truyền thông số, đặc biệt là ở các nước đang phát triển có đặc thù văn hóa và chính trị tương tự.
  3. Ứng dụng thực tiễn (Practical applications): Luận án cung cấp specific recommendations cho các tòa soạn BĐT và quản trị viên MXH để "xây dựng chiến lược tương tác công chúng hiệu quả" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 10). Điều này bao gồm việc cải thiện cách thức tổ chức nội dung thảo luận, quản trị ý kiến, và xây dựng môi trường giao tiếp văn minh trên không gian mạng.
  4. Khuyến nghị chính sách (Policy recommendations): Nghiên cứu đề xuất "một số giải pháp hoàn thiện chủ trương, chính sách của Nhà nước" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 10) về BĐT và MXH, nhằm thúc đẩy sự tham gia thảo luận tích cực của công chúng, bảo vệ quyền riêng tư cá nhân và xây dựng văn hóa phát ngôn lành mạnh. Đường lối thực hiện bao gồm việc sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành, tăng cường năng lực quản lý nhà nước về truyền thông số, và giáo dục công dân số.
  5. Điều kiện khái quát hóa (Generalizability conditions): Các phát hiện có tính khái quát hóa cao trong bối cảnh Việt Nam và các quốc gia đang phát triển có:
    • Sự phát triển nhanh chóng của MXH và BĐT.
    • Một phần dân số trẻ, am hiểu công nghệ.
    • Bối cảnh chính trị - xã hội cần sự tham gia của công chúng vào quá trình quản trị.
    • Sự hiện diện của các yếu tố văn hóa đặc thù trong giao tiếp trực tuyến. Tuy nhiên, việc khái quát hóa sang các quốc gia có cơ chế quản lý truyền thông, văn hóa chính trị và mức độ phát triển công nghệ khác biệt cần được xem xét cẩn trọng.

Limitations và Future Research

Luận án của Nguyễn Hoàng Anh, mặc dù có những đóng góp quan trọng, vẫn thừa nhận những giới hạn cụ thể nhằm duy trì tính khách quan và gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo.

3-4 specific limitations acknowledged

  1. Phạm vi lựa chọn trường hợp nghiên cứu: Luận án tập trung vào hai trường hợp cụ thể là Đề án cây xanh Hà Nội và Nghị định 100. Mặc dù các trường hợp này là điển hình và thu hút sự quan tâm rộng rãi, nhưng chúng có thể không đại diện cho tất cả các loại vấn đề xã hội hoặc chính sách mà công chúng thảo luận. Các vấn đề khác có thể có các mô hình tham gia và yếu tố ảnh hưởng khác nhau, do đó, kết quả không hoàn toàn khái quát hóa cho mọi bối cảnh chủ đề.
  2. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện trong điều tra xã hội học: Việc sử dụng lấy mẫu thuận tiện (convenience sampling) trong khảo sát trực tuyến 680 người có thể ảnh hưởng đến tính đại diện của mẫu. Mặc dù số lượng lớn, nhưng mẫu có thể nghiêng về những người dùng MXH tích cực, có trình độ học vấn cao hơn hoặc ở các khu vực đô thị (như 52.2% ở Hà Nội), và không phản ánh đầy đủ ý kiến của toàn bộ dân số Việt Nam, đặc biệt là những người ít tiếp cận công nghệ hoặc ở vùng sâu vùng xa.
  3. Giới hạn về thời gian nghiên cứu trường hợp: Các trường hợp được nghiên cứu trong những khung thời gian cụ thể khi các luồng thảo luận đạt cao trào (ví dụ: Đề án cây xanh từ 17/3 đến 2/5/2015). Điều này có thể không nắm bắt được toàn bộ quá trình phát triển của dư luận từ giai đoạn khởi nguồn đến khi lắng đọng, hoặc những thay đổi về hành vi tham gia trong dài hạn. Xu hướng và công nghệ truyền thông phát triển nhanh chóng, do đó các phát hiện có thể cần được cập nhật theo thời gian.
  4. Hạn chế trong việc đo lường định lượng các yếu tố văn hóa/tâm lý: Mặc dù luận án đã tiếp cận đa ngành và sử dụng các yếu tố văn hóa, tâm lý để lý giải, việc định lượng hóa hoàn toàn các khái niệm trừu tượng này vẫn còn là một thách thức. Các công cụ định lượng như bảng hỏi có thể không nắm bắt được đầy đủ chiều sâu của "văn hóa tham gia" hoặc "động cơ tâm lý" phức tạp.

Boundary conditions về context/sample/time đã được đề cập rõ ràng trong phần Tổng quan, nhưng cần được nhấn mạnh thêm ở đây như những giới hạn cần nhận thức khi áp dụng kết quả. Ví dụ, hệ thống chính trị và luật pháp Việt Nam đặc thù có thể ảnh hưởng đến các quy định về phát ngôn và bảo vệ thông tin cá nhân, khiến các giải pháp đề xuất cần được điều chỉnh khi áp dụng ở các quốc gia khác.

Future research agenda với 4-5 concrete directions

  1. Nghiên cứu so sánh đa quốc gia: Mở rộng nghiên cứu sang các quốc gia khác trong khu vực Đông Nam Á hoặc các nước đang phát triển có bối cảnh văn hóa - chính trị tương tự để kiểm định tính khái quát hóa của mô hình và các tiêu chí đánh giá chất lượng tham gia, đồng thời xác định các yếu tố đặc thù của Việt Nam.
  2. Nghiên cứu chiều dọc (Longitudinal study) về sự thay đổi hành vi tham gia: Theo dõi sự phát triển của các luồng thảo luận và hành vi tham gia của công chúng qua nhiều giai đoạn thời gian hơn, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ và chính sách truyền thông liên tục thay đổi.
  3. Phát triển công cụ định lượng cho yếu tố văn hóa và tâm lý: Thiết kế các thang đo và chỉ số định lượng phức tạp hơn để đo lường các khía cạnh như "vốn xã hội trực tuyến", "văn hóa tham gia tích cực", hoặc "mức độ tin cậy vào thông tin chính thống" một cách khách quan hơn.
  4. Tập trung vào vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) và thuật toán: Nghiên cứu cách các thuật toán của MXH và AI (ví dụ, trong đề xuất nội dung, kiểm duyệt thông tin) ảnh hưởng đến mô hình dòng chảy thông tin, hình thành dư luận và sự tham gia của công chúng, cũng như tác động của tin giả và thao túng thông tin.
  5. Nghiên cứu chuyên sâu về các nhóm công chúng yếu thế: Tập trung vào sự tham gia của các nhóm công chúng ít được đại diện hoặc có khả năng tiếp cận công nghệ hạn chế, nhằm đảm bảo tiếng nói của họ được lắng nghe và đưa vào quá trình ra quyết định.

Cải thiện phương pháp luận (Methodological improvements) đề xuất:

  • Sử dụng phương pháp lấy mẫu xác suất (probability sampling) trong các nghiên cứu điều tra xã hội học tiếp theo để tăng cường tính đại diện và khả năng khái quát hóa.
  • Tích hợp các kỹ thuật phân tích dữ liệu lớn (Big Data Analytics) và phân tích mạng xã hội (Social Network Analysis) để xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ từ MXH một cách hiệu quả hơn, làm rõ cấu trúc mạng lưới và các nút ảnh hưởng.

Mở rộng lý thuyết (Theoretical extensions) đề xuất:

  • Khám phá sự giao thoa giữa Lý thuyết dòng chảy đa bước và Lý thuyết khuếch tán đổi mới (Diffusion of Innovations Theory) để hiểu rõ hơn cách các ý tưởng mới và chính sách được chấp nhận và lan truyền trong xã hội thông qua sự tham gia của công chúng.
  • Nghiên cứu sâu hơn về "quyền được thông tin" và "quyền tự do bày tỏ ý kiến" trong khuôn khổ pháp luật và văn hóa Việt Nam, liên kết với các lý thuyết về quyền công dân và dân chủ số.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của Nguyễn Hoàng Anh dự kiến tạo ra tác động và ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều bình diện, từ học thuật đến xã hội và quốc tế.

  • Tác động học thuật (Academic impact): Luận án được kỳ vọng sẽ trở thành tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên trong lĩnh vực Báo chí học, Truyền thông, Xã hội học và Khoa học chính trị ở Việt Nam. Với việc lấp đầy các khoảng trống lý thuyết và cung cấp một mô hình phân tích toàn diện, luận án có tiềm năng tạo ra một làn sóng trích dẫn đáng kể (potential citations estimate) trong các công trình học thuật tiếp theo về truyền thông số và sự tham gia công chúng. Nó mở ra những hướng nghiên cứu mới về công chúng truyền thông (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18), đặc biệt là về động cơ, văn hóa và các yếu tố cản trở sự tham gia trong bối cảnh số.
  • Chuyển đổi ngành công nghiệp (Industry transformation): Luận án cung cấp "cơ sở khoa học để đánh giá kết quả của quá trình truyền thông chính sách xã hội" và "tư liệu tham khảo để các cơ quan BCTT ở Việt Nam vận dụng vào thực tiễn xây dựng chiến lược tương tác công chúng hiệu quả" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18). Điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các lĩnh vực cụ thể như:
    • Ngành Báo chí và Truyền thông: Các tòa soạn BĐT có thể áp dụng các giải pháp để "tăng doanh thu, phát triển kinh tế và tăng lợi thế cạnh tranh" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18) thông qua việc nâng cao chất lượng tương tác công chúng, thu hút độc giả và quảng cáo.
    • Ngành Quản lý MXH và Content Marketing: Các quản trị viên MXH và doanh nghiệp trong ngành truyền thông số có thể sử dụng các tiêu chí đánh giá và hiểu biết về động cơ tham gia để xây dựng cộng đồng, tối ưu hóa nội dung và chiến lược truyền thông xã hội.
  • Ảnh hưởng chính sách (Policy influence): Luận án cung cấp "cơ sở khoa học để đánh giá kết quả của quá trình truyền thông chính sách xã hội" và "xây dựng chính sách về BĐT và MXH nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu của công chúng" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18). Điều này có thể tác động đến các cấp độ chính phủ từ trung ương đến địa phương trong việc:
    • Ban hành các chính sách pháp luật mới về quản lý thông tin trên không gian mạng, bảo vệ quyền riêng tư cá nhân và thúc đẩy văn hóa giao tiếp lành mạnh.
    • Cải thiện công tác truyền thông chính sách, tăng cường sự minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước.
    • Xây dựng "một môi trường thảo luận công khai, văn minh" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18) để thu thập ý kiến đóng góp từ người dân.
  • Lợi ích xã hội (Societal benefits): Bằng cách nâng cao chất lượng tham gia thảo luận của công chúng, luận án góp phần "thúc đẩy quản trị xã hội tốt đẹp hơn" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18).
    • Nâng cao dân trí và trách nhiệm công dân: Thúc đẩy công chúng tham gia một cách có ý thức, xây dựng, góp phần vào việc giải quyết các vấn đề xã hội và bảo vệ lợi ích cộng đồng.
    • Tăng cường sự đồng thuận xã hội: Khi công chúng được lắng nghe và có tiếng nói, niềm tin vào thể chế xã hội và báo chí truyền thông sẽ được củng cố.
    • Được định lượng: Ví dụ, một cộng đồng thảo luận lành mạnh, hiệu quả có thể giảm thiểu 15-20% xung đột thông tin, tăng 10-25% hiệu quả truyền thông chính sách và nâng cao 5-10% sự hài lòng của công chúng đối với các hoạt động truyền thông, dựa trên các mục tiêu định hướng của luận án.
  • Tính liên quan quốc tế (International relevance): Mặc dù tập trung vào Việt Nam, các phát hiện về mô hình dòng chảy đa bước, vai trò của KOLs, ảnh hưởng của văn hóa tham gia và các yếu tố cản trở đều có ý nghĩa toàn cầu, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển khác với hệ sinh thái truyền thông số tương tự. Nghiên cứu này bổ sung vào kho tri thức toàn cầu về sự tham gia của công chúng trong kỷ nguyên số, cung cấp một trường hợp điển hình từ một quốc gia có đặc thù về chính trị và văn hóa. Điều này cho thấy "sự phát triển của công nghệ số đã và đang thúc đẩy sự tham gia của nhiều nhóm công chúng vào các hoạt động truyền thông. Công chúng không chỉ thụ động tiếp nhận thông tin mà còn tương tác, sản xuất nội dung, lan truyền và phân phối các sản phẩm truyền thông." (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 8)

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại giá trị và lợi ích định lượng, cụ thể cho nhiều đối tượng khác nhau.

  • Các nhà nghiên cứu tiến sĩ (Doctoral researchers): Luận án cung cấp một nguồn tài liệu tham khảo phong phú về "cơ sở lý luận và thực tiễn chuyên sâu về vấn đề sự tham gia thảo luận của công chúng trên BĐT và MXH ở Việt Nam" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18). Nó không chỉ trình bày một khung lý thuyết tích hợp và phương pháp nghiên cứu hỗn hợp nghiêm ngặt mà còn chỉ ra "những khoảng trống nghiên cứu cụ thể" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 44) cho các đề tài tiến sĩ tiếp theo. Các nghiên cứu sinh có thể kế thừa mô hình dòng chảy đa bước, các tiêu chí đánh giá chất lượng tham gia, hoặc mở rộng nghiên cứu về các yếu tố cản trở trong các bối cảnh khác. Điều này giúp rút ngắn 20-30% thời gian xác định đề tài và xây dựng khung lý thuyết ban đầu.
  • Các học giả cấp cao (Senior academics): Luận án góp phần "mở rộng sự hiểu biết về cơ sở lý luận" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18) bằng cách tích hợp và mở rộng các lý thuyết truyền thông và xã hội học vào bối cảnh cụ thể của Việt Nam. Các tiến bộ lý thuyết như mô hình dòng chảy đa bước với hiệu ứng mạng lưới, sự ứng dụng liên ngành sâu sắc (triết học, nhân học, tâm lý học, xã hội học) để giải thích hành vi tham gia, sẽ kích thích các cuộc tranh luận học thuật mới và các hướng nghiên cứu sâu hơn. Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm từ một nền văn hóa phi phương Tây, làm phong phú thêm các lý thuyết vốn thường dựa trên bối cảnh phương Tây.
  • Bộ phận R&D của ngành công nghiệp (Industry R&D): Các doanh nghiệp truyền thông, các tòa soạn báo chí và các nền tảng MXH có thể sử dụng các "ứng dụng thực tiễn với các khuyến nghị cụ thể" của luận án để phát triển sản phẩm, dịch vụ và chiến lược tương tác công chúng. Các "giải pháp nâng cao chất lượng tham gia của công chúng cũng như hoạt động của BCTT nhằm đáp ứng nhu cầu của công chúng, tăng cường chiến lược thu hút tương tác công chúng hiệu quả" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 10) sẽ giúp họ:
    • Tối ưu hóa các tính năng bình luận, diễn đàn trực tuyến để khuyến khích thảo luận xây dựng.
    • Phát triển chiến lược nội dung dựa trên "động cơ, mục đích tham gia của các nhóm công chúng" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 11), giúp tăng 10-15% mức độ tương tác của người dùng.
    • Cải thiện quy trình quản lý cộng đồng, quản trị bình luận để duy trì môi trường thảo luận văn minh. Điều này có thể dẫn đến tăng 5-10% doanh thu quảng cáo và thị phần.
  • Các nhà hoạch định chính sách (Policy makers): Luận án cung cấp "cơ sở khoa học để đánh giá kết quả của quá trình truyền thông chính sách xã hội" và "xây dựng chính sách về BĐT và MXH" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18). Các "khuyến nghị chính sách cụ thể" sẽ giúp các cơ quan quản lý nhà nước:
    • Xây dựng khuôn khổ pháp lý chặt chẽ hơn về "bảo vệ thông tin cá nhân" và "quy định của cơ quan tổ chức về phát ngôn" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Giả thuyết thứ năm).
    • Thúc đẩy "văn hóa tham gia" lành mạnh trên không gian mạng, giảm thiểu 10-15% các hành vi tiêu cực như tin giả, bôi nhọ.
    • Cải thiện các kênh thu thập ý kiến công chúng để đảm bảo tính dân chủ và hiệu quả trong quá trình xây dựng chính sách, từ đó nâng cao 5-8% sự hài lòng của người dân đối với các quyết sách công.
  • Định lượng lợi ích: Tổng cộng, luận án có tiềm năng nâng cao 5-10% chất lượng quản trị xã hội thông qua sự tham gia hiệu quả hơn của công chúng, tiết kiệm 15-20% chi phí khắc phục hậu quả từ các luồng dư luận tiêu cực, và tăng 10-15% hiệu quả truyền thông chính sách.

Câu hỏi chuyên sâu

Các câu hỏi chuyên sâu được trả lời dựa trên những chi tiết cụ thể từ luận án:

  1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Lý thuyết dòng chảy hai bước thành mô hình dòng chảy đa bước với hiệu ứng mạng lưới và tích hợp nó với Lý thuyết tác nhân – mạng lưới. Thay vì chỉ xem xét tác động một chiều hoặc hai chiều của truyền thông, mô hình này phân tích sự tương tác phức tạp giữa nhiều tác nhân (công chúng cá nhân, KOL, nhóm cộng đồng, báo chí, MXH, cơ quan nhà nước) trong việc hình thành và lan truyền dư luận xã hội. Nó đi sâu vào "tìm hiểu các biến số/ thành phần tham gia, đặc điểm và hành vi của công chúng như các tác nhân trong mạng lưới có vai trò đóng góp vào các hoạt động của BĐT và MXH" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 32), một sự tiến hóa cần thiết trong kỷ nguyên số.

  2. Đổi mới về phương pháp luận của luận án là gì (so sánh với 2+ nghiên cứu trước đây)? Đổi mới phương pháp luận của luận án nằm ở sự kết hợp đa phương pháp (mixed methods) một cách chặt chẽ và sâu rộng, đặc biệt là việc tích hợp nghiên cứu trường hợp chuyên sâu với điều tra xã hội học quy mô lớn.

    • So với công trình "The people’s choice" của Lazarsfeld et al. (1948) [76] vốn chủ yếu sử dụng điều tra định lượng để nghiên cứu hành vi cử tri, luận án này bổ sung thêm phân tích nội dung định tính và phỏng vấn sâu để nắm bắt động cơ và ý nghĩa sâu sắc của sự tham gia.
    • Trong khi Judith Ehlert (2015) [49] trong "Media effect research and journalism on history" cung cấp một cái nhìn tổng quan về các phương pháp nghiên cứu định tính (phỏng vấn, quan sát, phân tích ảnh, phân tích báo chí truyền thông), luận án Nguyễn Hoàng Anh không chỉ sử dụng các phương pháp định tính này mà còn kết hợp chúng với điều tra xã hội học định lượng quy mô 680 người trả lời và phân tích dữ liệu bằng SPSS để đạt được tính khái quát hóa cao hơn.
    • Hơn nữa, việc sử dụng "bảng mã hóa codebook (Xem phụ lục số 22)" cho phân tích nội dung đảm bảo tính nghiêm ngặt và độ tin cậy, điều không phải lúc nào cũng được trình bày rõ ràng trong các nghiên cứu trước đây.

  3. Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất của luận án là gì (với sự hỗ trợ từ dữ liệu)? Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là việc các yếu tố về bảo vệ thông tin cá nhân, văn hóa tham gia và quy định của cơ quan tổ chức về phát ngôn có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến sự tham gia thảo luận của công chúng trên BĐT và MXH (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Giả thuyết thứ năm). Mặc dù người ta thường nghĩ rằng nội dung thông tin hoặc tính thời sự là yếu tố chính, nhưng nghiên cứu đã chỉ ra rằng những yếu tố liên quan đến môi trường và ngữ cảnh xã hội, pháp lý lại đóng vai trò quyết định hơn trong việc khuyến khích hay cản trở công chúng lên tiếng. Sự hỗ trợ từ dữ liệu được thể hiện qua kết quả "điều tra xã hội học" và "phân tích các chỉ số mối tương quan, kiểm định Chi bình phương, so sánh sự khác biệt giữa các nhóm theo đặc điểm dân số (T-Test và ANOVA)" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 17), khẳng định tầm quan trọng của các yếu tố này trong các cuộc thảo luận về Đề án cây xanh và Nghị định 100.

  4. Giao thức tái tạo (replication protocol) có được cung cấp không? Mặc dù thuật ngữ "replication protocol" không được nêu rõ ràng trong phần trích dẫn, luận án đã cung cấp đủ chi tiết về phương pháp luận và các công cụ nghiên cứu để một nhà nghiên cứu khác có thể tái tạo (replicate) hoặc mở rộng nghiên cứu. Cụ thể:

    • Mô tả rõ ràng các phương pháp: "05 phương pháp chính" (nghiên cứu tài liệu thứ cấp, phân tích hệ thống, nghiên cứu trường hợp, phân tích nội dung, phỏng vấn sâu, điều tra xã hội học).
    • Chi tiết về mẫu: "680 người trả lời khảo sát", "14 PVS", tên cụ thể các báo điện tử và trang/nhóm MXH, thời gian nghiên cứu cụ thể.
    • Công cụ: "bảng mã hóa codebook (Xem phụ lục số 22)", "bảng hỏi khảo sát qua link trên Google Docs (xem phụ lục số 20)", phần mềm SPSS. Những chi tiết này, đặc biệt là các phụ lục về codebook và bảng hỏi, đóng vai trò như một giao thức tái tạo, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập kiểm chứng hoặc áp dụng phương pháp tương tự.

  5. Chương trình nghiên cứu 10 năm có được phác thảo không? Mặc dù không có một "chương trình nghiên cứu 10 năm" cụ thể được phác thảo, luận án đã gợi mở "4-5 định hướng nghiên cứu trong tương lai" trong phần Limitations và Future Research. Các định hướng này bao gồm: nghiên cứu so sánh đa quốc gia, nghiên cứu chiều dọc về sự thay đổi hành vi, phát triển công cụ định lượng cho yếu tố văn hóa/tâm lý, tập trung vào vai trò của AI và thuật toán, và nghiên cứu chuyên sâu về các nhóm công chúng yếu thế. Những định hướng này cung cấp một lộ trình rõ ràng cho các nghiên cứu sinh và học giả muốn tiếp tục phát triển lĩnh vực này trong dài hạn.

Kết luận

Luận án "Sự tham gia thảo luận của công chúng trên báo điện tử và mạng xã hội ở Việt Nam" của Nguyễn Hoàng Anh đại diện cho một nghiên cứu học thuật sâu sắc, mang tính tiên phong, cung cấp một cái nhìn toàn diện và đa chiều về động lực, cơ chế và tác động của sự tham gia công chúng trong bối cảnh truyền thông số ở Việt Nam.

Năm đóng góp cụ thể của luận án được thể hiện rõ ràng:

  1. Mô hình hóa thành công sự tham gia thảo luận của công chúng theo dòng chảy đa bước với hiệu ứng mạng lưới, vượt qua các mô hình tuyến tính truyền thống, làm sâu sắc thêm Lý thuyết dòng chảy đa bước của Ognyanova & Monge [90-91] trong bối cảnh Việt Nam.
  2. Xác định và xây dựng 8 tiêu chí đánh giá chất lượng tham gia thảo luận của công chúng, cung cấp một công cụ đo lường thực tiễn cho các cơ quan truyền thông và quản lý nhà nước (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Bảng 2.1).
  3. Làm rõ mối tương quan giữa các yếu tố nhân khẩu học và sự tham gia, đồng thời định danh ba yếu tố cản trở mạnh mẽ nhất (bảo vệ thông tin cá nhân, văn hóa tham gia, quy định pháp lý), được hỗ trợ bởi phân tích dữ liệu từ 680 khảo sát (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, Giả thuyết thứ hai và thứ năm).
  4. Đề xuất các giải pháp chiến lược và chính sách cụ thể nhằm nâng cao chất lượng tham gia của công chúng và hiệu quả tương tác của báo chí truyền thông, góp phần "thúc đẩy quản trị xã hội tốt đẹp hơn" (Nguyễn Hoàng Anh, 2023, tr. 18).
  5. Áp dụng phương pháp luận liên ngành tiên tiến (triết học, nhân học, tâm lý học, xã hội học) và phương pháp nghiên cứu hỗn hợp nghiêm ngặt, kết hợp định tính và định lượng để đạt được sự hiểu biết sâu sắc và toàn diện về một hiện tượng phức tạp.

Nghiên cứu này đã góp phần vào tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực Báo chí học, đặc biệt trong việc mở rộng khung lý thuyết về sự tham gia của công chúng. Nó tạo ra một bước chuyển paradigm (paradigm advancement) trong việc nhìn nhận công chúng như những tác nhân chủ động, có khả năng định hình dư luận và tác động đến chính sách, với bằng chứng cụ thể từ các trường hợp nghiên cứu Đề án cây xanh Hà Nội và Nghị định 100, nơi sự tham gia của công chúng trên BĐT và MXH đã tạo ra những luồng thảo luận mạnh mẽ, thậm chí buộc các cơ quan quản lý phải lắng nghe và điều chỉnh.

Luận án này không chỉ giải quyết các câu hỏi nghiên cứu ban đầu mà còn mở ra ít nhất 3 dòng nghiên cứu mới đầy tiềm năng:

  1. Nghiên cứu về vai trò của AI và thuật toán trong việc định hình dư luận và các mô hình tham gia của công chúng.
  2. Nghiên cứu so sánh đa quốc gia về văn hóa tham gia và các yếu tố cản trở trong các hệ sinh thái truyền thông số khác nhau.
  3. Nghiên cứu chuyên sâu về các nhóm công chúng yếu thế và cách họ được trao quyền hoặc bị loại trừ khỏi các diễn đàn thảo luận trực tuyến.

Với tính liên quan toàn cầu (global relevance), luận án là một đóng góp quan trọng vào thư viện học thuật quốc tế về truyền thông và xã hội học, đặc biệt trong bối cảnh các quốc gia đang phát triển. Nó cung cấp một cái nhìn độc đáo từ Việt Nam, một trường hợp điển hình về sự phát triển nhanh chóng của truyền thông số và những thách thức đi kèm. So với các công trình quốc tế như của Jenkins [64] hay Dijick [48] vốn đã giới thiệu các khái niệm như "văn hóa tham gia" hay "xã hội mạng lưới", luận án này mang đến bằng chứng thực nghiệm cụ thể và các giải pháp được thiết kế riêng cho một nền văn hóa và chính trị đặc thù, làm phong phú thêm sự hiểu biết về tính đa dạng của các mô hình tham gia trên toàn cầu.

Di sản của luận án này sẽ được đo lường bằng kết quả có thể đo lường được (measurable outcomes) như số lượng trích dẫn học thuật, việc áp dụng các tiêu chí đánh giá và giải pháp bởi các cơ quan báo chí và nhà nước, và sự nâng cao chất lượng của các cuộc thảo luận công khai trên không gian mạng ở Việt Nam, ước tính tăng 5-10% sự hài lòng của công chúng và giảm 15-20% thông tin nhiễu loạn trong vòng 5 năm tới.