Phương thức định hướng chính trị tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản ở Việt Nam hiện nay - Luận án TS Chính trị học Nguyễn Thị Ngọc Lâm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN THỊ NGỌC LÂM PHƯƠNG THỨC ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC HÀ NỘI – 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN NGUYỄN THỊ NGỌC LÂM PHƯƠNG THỨC ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành : Công tác tư tưởng Mã số 9 31 02 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC Người hướng dẫn khoa học : PGS, TS. Phạm Huy Kỳ PGS, TS. Đỗ Thị Quyên HÀ NỘI – 2023 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực, chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào của các tác giả khác.

Hà Nội, ngày 26 tháng 3 năm 2023 Tác giả luận án Nguyễn Thị Ngọc Lâm DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BTV : Biên tập viên CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH : Chủ nghĩa xã hội CT-XH : Chính trị - xã hội HĐQT : Hội đồng quản trị KH-CN : Khoa học – công nghệ KT-XH : Kinh tế - xã hội NNL : Nguồn nhân lực NXB : Nhà xuất bản XHCN : Xã hội chủ nghĩa MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu liên quan đến hoạt động xuất bản. Các công trình nghiên cứu liên quan đến phương thức định hướng chính trị, tư tưởng đối với hoạt động xuất bản.

Khái quát những vấn đề đã được nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu.24 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG THỨC ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN 29 2. Xuất bản và hoạt động xuất bản. Định hướng chính trị, tư tưởng và phương thức định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản. Các yếu tố tác động đến phương thức định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản.53 Chương 3: THỰC TRẠNG PHƯƠNG THỨC ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.

Tổng quan về hoạt động xuất bản ở Việt Nam. Ưu điểm và hạn chế trong phương thức định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản và nguyên nhân.69 Chương 4: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA, QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI PHƯƠNG THỨC ĐỊNH HƯỚNG CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN Ở VIỆT NAM THỜI GIAN TỚI. Những vấn đề đặt ra từ thực trạng phương thức định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản.Quan điểm về đổi mới phương thức định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản ở Việt Nam thời gian tới.Giải pháp đổi mới phương thức định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản ở Việt Nam thời gian tới.139 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.142 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 157 DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Kết quả hoạt động xuất bản những năm gần đây.2: Cơ cấu NNL chất lượng cao của các NXB.3: Cơ cấu BTV của các NXB được đào tạo lý luận.4: Cơ cấu BTV của các NXB được đào tạo chuyên ngành.98 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.1: Doanh thu các nhà xuất bản.2: Doanh thu các sơ sở in, phát hành.3: Tỷ lệ xuất bản phẩm/người/năm.4: Đánh giá công tác ban hành Luật về xuất bản.5: Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chỉ đạo, quản lý xuất bản trong việc cung cấp thông tin cho xuất bản.6: Công tác bổ nhiệm cán bộ xuất bản được thực thi nghiêm túc, chặt chẽ, đúng quy trình.7: Công tác đào tạo cán bộ xuất bản được chú trọng, quan tâm về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ.8: Xử lý kịp thời vi phạm trong hoạt động xuất bản.

Lý do chọn đề tài Thực tiễn xuất bản thế giới cho thấy, Việt Nam là một trong số ít quốc gia có luật riêng về xuất bản (Pháp và Trung Quốc có luật này nhưng phạm vi điều chỉnh rộng hơn, bao gồm cả báo chí và xuất bản). Việt Nam cũng là quốc gia duy nhất coi “xuất bản là một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước, có vai trò quan trọng trong giáo dục, đào tạo, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài, đào tạo nhân lực, xây dựng nhân cách con người”. Nhận thức rõ vai trò của xuất bản đối với cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng – văn hóa, Đảng ta đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, định hướng cho hoạt động xuất bản, đặc biệt trong bối cảnh mới với sự thay đổi, phát triển nhanh chóng của đất nước kể từ khi tiến hành công cuộc Đổi mới, sự chuyển mình của thời đại với xu thế hội nhập, sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin và chuyển đổi số đang tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội hiện nay. Hoạt động xuất bản ở Việt Nam từ sau Đổi mới, nhất là sau khi thực hiện Chỉ thị 42-CT/TW năm 2004 “về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản” do Ban Bí thư ban hành, và gia nhập Công ước Bern (năm 2004) về bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật, đã có sự phát triển và thích ứng với cơ chế thị trường, hội nhập quốc tế về giao dịch bản quyền, tổ chức nội dung và hợp tác xuất bản trên nhiều phương diện.

Nhờ sự quan tâm, định hướng kịp thời của các cơ quan chỉ đạo, quản lý xuất bản, cơ quan chủ quản, đa số các đơn vị xuất bản giữ vững tôn chỉ, mục đích của mình trong quá trình hoạt động. Hệ thống các văn bản chỉ đạo, quản lý đối với hoạt động xuất bản từng bước được điều chỉnh, hoàn thiện cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Nội dung, phương thức lãnh đạo, định hướng chính trị, tư tưởng có nhiều đổi mới, bước đầu kiểm soát, khắc phục được những sai phạm trong quá trình xuất bản. Việc định hướng những vấn đề “nhạy cảm” về chính trị, tư tưởng trong quá trình 2 triển khai hoạt động xuất bản đã được quan tâm hơn.

Sự phối hợp giữa các cơ quan chỉ đạo, cơ quan quản lý xuất bản, các đơn vị xuất bản đạt hiệu quả hơn. Chính vì vậy, trong thời gian qua, ngành xuất bản nhìn chung đã từng bước phát triển vững chắc, ổn định, góp phần tích cực vào việc truyền thông đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; là vũ khí đấu tranh sắc bén trên mặt trận tư tưởng; thực hiện ngày càng tốt chức năng phản biện xã hội, góp phần vào cuộc đấu tranh chống tiêu cực ở nước ta hiện nay; thúc đẩy văn hóa đọc, thực hiện ngày một tốt hơn sứ mệnh nâng cao dân trí, bồi dưỡng, phát triển nguồn nhân lực, vì sự phát triển của quốc gia – dân tộc. Tại Việt Nam, với quan điểm Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ đã cho thấy sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản là tất yếu, khách quan. Định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản có vai trò quan trọng giúp cho xuất bản hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, mang tư tưởng tiến bộ, nhân văn.

Thông qua việc định hướng chính trị, tư tưởng trong hoạt động xuất bản, những người làm công tác xuất bản sẽ giữ vững được lập trường tư tưởng, tuân thủ đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước về xuất bản, tổ chức đề tài, nội dung phù hợp, lành mạnh, đảm bảo sự khoa học và không chệch hướng. Các ấn phẩm được xuất bản từ nhiều đơn vị như Nhà xuất bản Chính trị quốc gia – Sự thật, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Nhà xuất bản Tư pháp, Nhà xuất bản Thế giới, Nhà xuất bản Công an nhân dân… đã góp phần không nhỏ trong việc tác động đến tư tưởng người dân, tạo niềm tin và sự đồng thuận xã hội vào chế độ chính trị và con đường phát triển của Việt Nam. Tuy nhiên còn nhiều vấn đề đặt ra với ngành xuất bản, đòi hỏi toàn ngành phải nỗ lực hơn nữa để vượt qua các rào cản, thử thách hiện nay. Những vấn đề đặt ra như: sự suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” của một bộ phận cán bộ xuất bản; mặt trái của cơ chế thị trường đã và đang tác động lớn đến hoạt động xuất bản, là một thách thức đối với công 3 tác chỉ đạo, quản lý hoạt động xuất bản, cụ thể là công tác định hướng chính trị, tư tưởng.

Vẫn còn một số nhà xuất bản quá coi trọng kinh doanh, lợi nhuận mà xa rời tôn chỉ, mục đích của mình. Không quan tâm đến nhiệm vụ tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, định hướng dư luận xã hội, bỏ qua mục đích giáo dục và đảm bảo tính khoa học trong nội dung sách, nhiều đơn vị xuất bản chạy theo thị hiếu tầm thường của bạn đọc, với những dòng sách như: mê tín dị đoan, sách văn học nhưng sa vào chủ nghĩa tự nhiên, dung tục, không phù hợp với thuần phong mĩ tục, truyền thống văn hóa của Việt Nam. Cũng có những sách lợi dụng văn chương, lợi dụng nghệ thuật ngôn từ và lăng kính chủ quan của nhà văn, lồng ghép vào đó những tư tưởng tiêu cực, thậm chí phản động khi luận bàn về lịch sử, về đường lối đổi mới, về các lãnh tụ của Đảng và Nhà nước. không theo quy định hiện hành, vi phạm điều cấm trong Luật Xuất bản.

Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự ổn định trong lập trường, tư tưởng của bạn đọc. Tác động tiêu cực của quá trình toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế cũng là rào cản của định hướng chính trị, tư tưởng của Đảng đối với hoạt động xuất bản. Mở rộng giao lưu quốc tế khó tránh khỏi sự phân hóa về tư tưởng.