Báo chí cách mạng Bắc Kỳ 1929-1945 - Luận án Tiến sĩ Lịch sử | Trần Thị Thanh Huyền

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN THỊ THANH HUYỀN BÁO CHÍ CÁCH MẠNG Ở BẮC KỲ TỪ NĂM 1929 ĐẾN NĂM 1945 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2024 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI TRẦN THỊ THANH HUYỀN BÁO CHÍ CÁCH MẠNG Ở BẮC KỲ TỪ NĂM 1929 ĐẾN NĂM 1945 Ngành: Lịch sử Việt Nam Mã số: 92 29 013 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.Trần Thị Phương Hoa 2. Nguyễn Văn Nhật HÀ NỘI - 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan những nội dung trong luận án là sản phẩm làm việc của bản thân thông qua sưu tầm, đọc, nghiên cứu tài liệu, không sao chép bất kỳ công trình nào. Các số liệu nội dung trong luận án là trung thực có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Tôi xin chịu mọi trách nhiệm nội dung trong luận án của mình Hà Nội, ngày….

năm 2024 Tác giả Trần Thị Thanh Huyền MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU .1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Tình hình nghiên cứu trong nước .2 Tình hình nghiên cứu của các học giả nước ngoài .3 Những vấn đề liên quan đến đề tài đã được các công trình nghiên cứu giải quyết và những vấn đề được luận án tiếp tục nghiên cứu.1 Những vấn đề liên quan đến đề tài đã được các công trình nghiên cứu giải quyết. Những vấn đề luận án tiếp tục nghiên cứu .21 Chương 2: BÁO CHÍ CÁCH MẠNG Ở BẮC KỲ TỪ NĂM 1929 ĐẾN NĂM 1936 24 2.1 Những yếu tố ảnh hưởng đến báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ từ năm 1929 đến năm 1936 .1 Tình hình trong nước và thế giới .2 Sự phát triển lực lượng cách mạng ở Bắc Kỳ.3 Sự chỉ đạo của Quốc tế Cộng sản và Đảng Cộng sản Việt Nam đối với báo chí cách mạng .2 Báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ từ năm 1929 đến năm 1936 .1 Khái quát báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ từ năm 1929 đến năm 1936 .2 Hình thức, hoạt động xuất bản của báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ.3 Nội dung của báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ .48 Tiểu kết chương 2 .56 Chương 3: BÁO CHÍ CÁCH MẠNG Ở BẮC KỲ TỪ NĂM 1936 ĐẾN NĂM 1939 .1 Những yếu tố tác động đến báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ giai đoạn 1936-1939 .1 Bối cảnh thế giới và trong nước .2 Sự khôi phục và củng cố Xứ ủy Bắc Kỳ .3 Chủ trương của Đảng Cộng sản Đông Dương .2 Báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ từ năm 1936 đến năm 1939 .1 Khái quát báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ .2 Hình thức và hoạt động xuất bản của báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ. Nội dung cơ bản của báo chí cách mạng Bắc Kỳ .76 Tiểu kết chương 3 .95 Chương 4: BÁO CHÍ CÁCH MẠNG Ở BẮC KỲ TỪ NĂM 1939 ĐẾN NĂM 1945 97 4. Những yếu tố ảnh hưởng đến báo chí cách mạng Bắc Kỳ từ năm 1939 đến năm 1945 .1 Sự thay đổi tình hình thế giới và trong nước .2 Sự phát triển lực lượng cách mạng ở Bắc Kỳ.3 Chủ trương của Đảng Cộng sản Đông Dương .2 Báo chí cách mạng Bắc Kỳ từ năm 1939 đến năm 1945 .1 Khái quát về báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ.2 Hình thức và hoạt động xuất bản của báo chí cách mạng Bắc Kỳ .3 Nội dung của báo chí cách mạng Bắc Kỳ.113 Tiểu kết chương 4 .135 Chương 5: NHẬN XÉT VỀ BÁO CHÍ CÁCH MẠNG BẮC KỲ TỪ NĂM 1929 ĐẾN NĂM 1945 VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM .1 Đặc điểm của báo chí cách mạng Bắc Kỳ giai đoạn 1929-1945 .1 Báo chí phát triển theo hướng đa dạng và thích ứng linh hoạt theo hoàn cảnh.2 Hình thức của báo phát triển theo hướng ngày càng hiện đại .3 Lực lượng viết báo ngày càng lớn mạnh .4 Nội dung báo chí phù hợp với yêu cầu cách mạng .5 Báo chí phát triển mạnh về mặt số lượng và phạm vi ảnh hưởng .2 Vai trò của báo chí cách mạng Bắc Kỳ giai đoạn 1929- 1945 .1 Nâng cao lòng yêu nước, nhận thức chính trị của quần chúng.2 Báo chí trở thành cầu nối của Đảng với nhân dân.3 Báo chí trở thành vũ khí quan trọng trong cuộc đấu tranh chống đế quốc và các tư tưởng đối lập.

Báo chí ngày càng gắn bó chặt chẽ với phong trào đấu tranh.5 Báo chí giúp cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới xích lại gần nhau.3 Một số bài bài học kinh nghiệm .1 Công tác quản lý báo chí .2 Xây dựng đội ngũ làm báo .3 Xây dựng nội dung và hình thức báo chí .156 Tiểu kết chương 5 .159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .163 TÀI LIỆU THAM KHẢO .184 PHỤ LỤC 1: MỘT SỐ BẢNG BỔ SUNG .184 PHỤ LỤC 2: MỘT SỐ NHÀ BÁO CÁCH MẠNG TIỂU BIỂU Ở BẮC KỲ TỪ NĂM 1929 ĐẾN NĂM 1945 .192 PHỤ LỤC 3: MỘT SỐ HÌNH ẢNH BÁO CÁCH MẠNG Ở BẮC KỲ TỪ NĂM 1929 ĐẾN NĂM 1945 .200 DANH MỤC CÁC BẢNG TT Tên bảng Trang Bảng 2.1: Lực lượng của Đảng Cộng sản Đông Dương ở các địa phương năm 1931 .2: Số lượng người bị bắt vào các nhà tù của Pháp từ năm 1930 đến năm 1933 .3: Báo công khai, hợp pháp xuất bản từ năm 1930 đến năm 1935 .4: Báo cách mạng được xuất bản ở Bắc Kỳ từ năm 1930 đến năm 1936.5: Các báo cách mạng trong các nhà tù ở Bắc Kỳ từ năm 1930 đến năm 1936 .1: Số lượng những báo định kì được ký gửi ở Bắc Kỳ qua các năm theo ngôn ngữ được sử dụng .2: Các báo cách mạng xuất bản ở Hà Nội giai đoạn 1936- 1939 .3: Các báo cách mạng được xuất bản ở các tỉnh thời kỳ 1936-1939 .1: Báo chí xuất bản định kỳ ở Bắc Kỳ từ năm 1939- 1945 .2: Các báo cách mạng ở Bắc Kỳ giai đoạn 1939- 1945 .3: Các báo cách mạng ra đời trong các nhà tù thực dân Pháp ở Bắc Kỳ từ năm 1939 đến năm 1945.4: Những bài viết chỉ ra những khuyết điểm trong quá trình vận động, đấu tranh trên báo Cờ giải phóng .5: Những bài viết về phong trào đấu tranh của nhân dân Pháp chống Phát xít trên báo Việt Nam độc lập .1: So sánh về hình thức, quy trình xuất bản và nội dung của báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ qua 3 giai đoạn .146 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Báo chí là nhân tố, phương tiện có sức mạnh đặc biệt to lớn trong việc định hướng nhận thức, hình thành dư luận xã hội. Báo chí là một lực lượng quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả của phản biện xã hội trong tiến trình xây dựng một xã hội. Báo chí Việt Nam ra đời gần như cùng với sự thiết lập chế độ thuộc địa của chủ nghĩa thực dân Pháp trên đất nước Việt Nam.

Thực dân Pháp đã dùng báo chí để phục vụ cho âm mưu tuyên truyền chính sách thực dân và bảo vệ quyền lợi ở Việt Nam. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, do tác động của cuộc đấu tranh dân tộc và giai cấp, báo chí Việt Nam đã phân hóa sâu sắc. Ra đời trong bối cảnh xã hội Việt Nam bị thực dân đô hộ, dòng báo chí cách mạng đã đóng góp to lớn trong nâng cao nhận thức cách mạng không chỉ cho các chiến sĩ cộng sản mà còn cho cả xã hội Việt Nam hướng theo con đường mà Nguyễn Ái Quốc đã vạch ra “Bây giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều, nhưng chủ nghĩa chân chính nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Lênin” [223, tr289]. Ở Bắc Kỳ, báo chí cách mạng đã đồng hành cùng quá trình vận động tiến tới thành lập Đảng Cộng sản dưới sự dìu dắt và chia sẻ kinh nghiệm của Nguyễn Ái Quốc và của những cây bút cộng sản do Người đào luyện.

Sau khi Đảng thành lập, báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ nở rộ ở những môi trường khác nhau từ thành thị tới nông thôn, và đặc biệt cả trong lao ngục tối tăm của kẻ thù các tờ báo cách mạng là những điểm sáng tạo niềm tin và củng cố sức mạnh cho các chiến sĩ cộng sản. Tổ chức Đảng cộng sản đầu tiên xuất hiện ở Bắc Kỳ (Đông Dương Cộng sản Đảng năm 1929), đã chủ trương cho ra đời một số tờ báo cách mạng để phục vụ cho mục tiêu tuyên truyền chủ trương, đường lối, giác ngộ quần chúng nhân dân và đấu tranh chống lại kẻ thù. Những tờ báo của tổ chức cộng sản đầu tiên đã được xuất bản ở khu vực Bắc Kỳ như Búa liềm, Lao động…Sau khi thành lập (năm 1930), Đảng Cộng sản Việt Nam rất coi trọng công tác xuất bản báo chí. Trong mỗi thời kỳ nhất định, căn cứ vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể, Đảng lại có những thay đổi để báo chí phù hợp với tình hình mới.

Thời kỳ 1930-1936, Đảng Cộng sản Việt Nam mới thành lập đã bị thực dân Pháp đàn áp mạnh mẽ nên báo chí trong giai đoạn này là 1 tiếng nói lên án những thủ đoạn của thực dân Pháp, kêu gọi nhân dân đấu tranh… Thời kỳ 1936-1939, khi tình hình trong nước và thế giới có lợi cho cuộc đấu tranh công khai, Đảng Cộng sản Đông Dương lại chỉ đạo xuất bản hàng loạt báo công khai để đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ cho nhân dân; Đến thời kỳ 1939- 1945, khi điều kiện đấu tranh dân chủ, công khai không còn nữa, thời cơ cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc đang đến dần, Đảng chỉ đạo xuất bản hàng loạt báo bí mật để tuyên truyền, vận động nhân dân đứng lên giải phóng dân tộc… Trải qua quá trình đấu tranh bền bỉ, gian khổ, báo chí cách mạng Việt Nam nói chung và báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ nói riêng đã từng bước trưởng thành và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của cách mạng Việt Nam. Tìm hiểu vấn đề: “Báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ từ năm 1929 đến năm 1945” sẽ giúp chúng ta có cái nhìn đầy đủ hơn về diện mạo của báo chí cách mạng ở Bắc Kỳ từ khi tờ báo cách mạng đầu tiên ra đời ở Bắc Kỳ đến khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công. Qua đó, nghiên cứu cho thấy được bước phát triển vượt bậc của báo chí cách mạng cũng như vai trò của nó đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc của Đảng.