Luận án Tiến sĩ: Tư tưởng triết học kinh tế trong Lý thuyết về công lí của John Rawls

^^¡P^^^:xr^7 DÁí HOC QUÓC GSA HÁ N^l DAI HOC KHOA HOC XÁ HQ\ VÁ NHÁN VÁN lET HOC KINH T.i ' 79 DAI HOC QUOC GIA HA NOI TRUÓNG DAI HOC KHOA HOC XÁ HÓI VÁ NHÁN VÁN TRAN THAO NGUYÉN yv^ TÜ TUONG TRIET HOC KINH TE TRONG TAC PHAM LÍ THUYÉT VE CÓNG LÍ CÚA JOHN RAWLS Chuyén nganh : CNDVBC&CNDVLS Masó: 5.02 LUÁN ÁN TIEN SY TRIÉT HOC Hiróng dan khoa hoc: - (íS. Lé Hü'u NghTa _„. Doán Quang Tho OAI HOC Q u e .í rooi TRUNG TÁM THÓNG .'M • ¡nil ; ifw V-U/ 5?^ Há Nói - Nám 2005 MUC LUC LÓI CAM DOAN MÓDAU 1 CHUONG 1. JOHN RAWLS VÁ TAC PHAM LÍ THUYÉT VE CÓNG LÍ 8 L 1.

NTiá triét hoc John Rawls vá Lí thuyét vé cóng lí 8 L l. Vái nét vé nuóc Mí 8 1. Vé cuóc dai cüa John Rawls 15 LL3. Tac phám Lí thuyét vé cóng lí 23 L2.

Nhirng tién dé h' luán cüa Lí thuyét vé cóng h' 25 1. Chu nghia tu do 25 L2. Dao dúc hoc cüa I. Chü nghia Vi Igi 39 CHLONG 2.

CÓNG LÍ NHU LÁ CÓNG BÁNG - QUAN NIÉM NEN TÁNG TRONG TU TUÓNG TRIÉT HOC KINH TÉ CÜA JOHN RAWLS 46 2.L Triét hoc kinh tévá khái niém cóng báng 46 2. Vé khái niém triét hoc kinh té 46 2/1. Cóng lí nhu lá cóng báng - mót giá tri 59 2. Nhürng van dé phuotig pháp luán vá chuán tac cúa Lí thuyét vé cóng lí 83 2.

Cóng lí nhu lá cóng báng- giái pháp cho tinh trang xung dót giüa cóng bang xá hoi \á hiéu quá kinh te 84 2. Hai nguyén tac: Tu" do vá cóng lí - nén móng cüa khc uóc xá hói 88 2. Van dé quyén phán phói lai 95 2. Vé vai tro cüa nhá nuóc trong viec thuc hién cóng báng xá hói 103 CHUONG 3.

MÓT SO GIÁ TRI VÁ HAN CHE CÜA LÍ THUYÉT VÉ CÓNG LÍ 114 3. NhCrng dóng góp cúa Lí thuyét vé cóng \i cho su phát trien h' luán 114 3.1 Van dé su dói láp cüa cóng báng xá hói vá cóng báng thü tuc 115 3. Van de cóng báng xá hói trong phán phói 126 3. Van dé binh dáng vé ccf hói 136 3-1.

Van dé binh dáng vé thi truang vá các nguón k/c 142 3. Mót só han che cüa Lí thuyét vé cóng lí 151 3-2. Nhirng han che vé lí luán 151 3. Su bat luc trong viéc thuc thi Lí thuyét vé cóng lí a phuang Táy hién nay 162 KÉT LUÁN 167 DANH MUC CÁC CÓNG TRINH KHOA HOC CÓ LIEN QUAN DEN NÓI DUNG LUÁN ÁN DÁ CÓNG BO 171 TAI LIÉU THAM KHÁO 172 PHU LUC 1.

CHÚ GIÁI THUÁT NGÜ(GLOSSARY) 178 PHU LUC 2. CÁU CHUYÉN VE VI THAN CÓNG LÍ 182 PHU LUC 3. DANH MUC CÁC CÓNG TRINH CÜA JOHN RAWLS 184 MODAU 1. Tính cap thiét cüa dé tai Nói vé yéu cáu dói mói cóng tac nghién ciíu h' luán, trong buói lám viéc vói Hoi dóng Lí luán Trung ucfng ngáy 29/1/2002, dóng chí Tóng Bí thu Nóng Diíc Manh chi ro: ''Dói mói vá náng cao chát lugng cóng tac nghién cúu lí luán, cóng tac giáng dgy lí luán lá dói hói búc xúc cúa Dáng.

Cóng tac nghién cúu lí luán phái gán vc/i su hiéu biét thuc tién Viét Nam vá nhüng van dé mói cúa thé'giói; tóng ké't thuc tién vá kinh nghiém nghién cúu khoa hoc cüa ta vci tiép thu có ehgn loe nhüng thánh tiCii nghién cúu khoa hgc cüa nhán logi; Nhán thúc dún,i^ Chú n,^hTa Mác Lénin vá Tu ticóno, Hó Chí Minh, dón^ thói nshién cúu dé hiéu thuc chát các hoc thuxé't nooái mác xít" (trích bái Tóng ké't thirc tién dé phát trien lí luán vá dúng lí luán de huóng dan, cát nghTa nhung van dé do thijc tién dát ra; Bao Nhán dan só ra ngáy 30/1/2002). Nhung hién nay cóng tac nghién ciíu lí luán ván ''chua coi trgng viéc nghién cúu các tráo hai khác" liéu "háu quá lá só dóng can bg lí luán thié'u hiéu biét róng rái vé kho táng tri thúc cúa loái ngiú/i, do dó khá náng /;/ han che" (Nghi quyét 01, ngáy 28-3-1992 ciia Bo Chính tri. Ban Cháp hánh Trung uong Dáng Cóng san Viét Nam khoá VIII). Nhütig quan diém chí dao tren, mót mat da chi ra nhííng han che' cüa cóng tac nghién ciJu lí luán a nuóc ta, mát khác cüng kháng dinh viéc nghién ciíu triét hoc phuang Táy lá mót yéu cáu cüa viéc dói mó'i cóng tac nghién ciJu lí luán.

Thtic té cho tháy, viéc nghién cúu triét hoc phuüng Táy chua duge dáu tu thíeh dáng nén khi hói nháp vói thé giói chúng ta khóng khói bó ngó, ihiéu tiJ tin. Yéu cáu mói dói hói viéc tié'p can trié't hoc phuang Táy trong dó có triét hoc cüa MT can kháeh quan han, manh dan han, dáe biét phái thirc sir cáu thi, coi mó dé có gáng di sáu váo thijc chát các truang phái tu tuó'ng triét hoc eüa loái nguai. Phuang Táy phát trien nhanh hcm chúng ta háng trám nám, chác chán a dó trí tue náy sinh nhiéu diéu kí diéu má chúng ta phái sóng hoá váo mói có thé tim hiéu, khám phá duge. Nghién cúu triét hoe phuang Táy dói hói chúng ta tu da bó nhijng dinh kién trong tu duy dé có thé tháu hiéu duge nhüng cái khác la dói vói chúng ta.

Vá tú dó, ta mói mó mang duge kién thúc nhát lá phát trien duge phuang pháp tu duy, cách tiép can nhüng tri thúc mói la, mó ra cho ta mót thé giói dáy dü vé trí tué loái nguói. Dó eüng lá cách suy nghL cách tiép can tíeh eirc dé phát trien nén triét hoe nuóc nhá. Ngáy nay cách mang Khoa hgc vá cóng nghé dang lám cho nhip diéu phát trien eüa thé giói dién ra vói mót toe dó ngáy eáng gia táng. Triét hoe phuang Táy hien dai, dac biet lá các hoe thuyét ra dói váo nüa sau thé ki XX, dá phán ánh duge quá trinh dáy bien dóng dó eüa thé giói hién dai vói nhüng thánh tuu, nhüng máu thuán, nghieh lí, phán ánh euóe dáu tranh xá hói dé tim kié'm nhüng phuang cách ton tai vá phát trien.

Vi thé viéc nghién cúu triét hoc phuang Táy hien dai mgt cách than trong, eij thé, có phé phán tren ca só quan diém cüa Triét hoe Mác Lénin, sé giúp chúng ta hiéu dáy dü han su phát trien tri thúc nhán loai, khán^ dinh tính dúm^ dan khoa hoc eüa triét hoc mác xít vá nhán thúc ngáy eáng dúng lí luán vé con duóng xáy dung CNXH eüa Dáng Cóng san Viét Nam. Luán án náy chon John Rawls (1921 - 2002) vá táe phám Lí thuyét vé cóng lí cüa óng lám dói tugng nghién eúu, bói vi nhá triét hgc háng dáu náy eüa nuóc MT nám 1971 dá cho xuát bán mót cuón sách eó ten "Lí thuyét vé cóng If. Trong cuón sách náy Rawls dá dé cap den mót ván dé lí luán phúc tap nhát, cüng lá mót thuc té nhúe nhói nhát eüa xá hói MT dó lá ván dé cóng háng xá hói truóc tinh trang bát cóng xá hói gia táng. Nhüng búc xúc vé cóng báng xá hói lá ván dé khóng riéng cüa nuóc MT, dáy lá ván dé gay go nhát cüa thé giói hién dai, bai vi cái nhán loai can khóng chi lá mót cuóc sóng vát chát thuán tuy vói vai tro chúa té cüa dóng tién má lá si; hái hoá cá vé vát chát vá tinh thán.

Cóng báng lá diéu kién tói can thiét dé con nguai duge tir do, hanh phúc. néu khóng giái quyét duge cóng báng xá hói thi chính xá hói tu bán, mót xá hgi vón ton tai nhó six bát cóng xá hói, cüng sé khóng thé tiép tue ton tai vá phát trien. Han nüa, cóng báng con lá ma uóc, lá luang tri cüa nhán loai tién bó, vi váy táe phám Lí thuyét vé cóng lí dá gáy tiéng vang lón vá nhüng ván dé duge Rawls dua ra trong táe phám náy dá gáy tranh luán trong giói trié't hoe phuang Táy suót han 30 nám qua. Chính táe phám Lí thuyét vé cóng lí dá dua John Rawls lén vi trí háng dáu cüa các nhá triét hgc Mí thé ki XX.

*Tim hiéu tu tuóng triét hgc kinh té trong tac pham Lí thuyét vé cóng lí cúa John Rawls' lá chü dé nghién eiJii cüa Luán án, nhüng ké't quá nghién cúu sé góp phán giúp ta hiéu han triét hgc phuang Táy hién dai, hiéu bán chát lí thuyét eüa J. Rawls, tú dó có thé tiép thu nhüng giá tri vá chi ra nhüng han che cüa nó dé vugt qua. Tính hinh nghién cúu dé tai Ra dói dá han 30 nám nay, tren thé giói nguói ta dá có nhiéu cóng trinh nghién cúu vé John Rawls vá tac phám Lí thuyét vé cóng lí eüa óng. Chúng ta dé dáng tra cúu vé Rawls trong các tú dién triét hoe, hay trong các sách giáo khoa nhu cuón Nháp món lí thuyét chính tri hien dgi cüa Norman P.

Barry, táe giá cüa cuón sách náy dá dánh han mót phán dé bán vé lí thuyét eüa Rawls. Tren hitemet chúng ta eó thé dé dáng tim dgc háng nghin bái viét vá nhüng tu liéu vé táe giá vá táe phám náy. Trong nghién eúu, nguói ta thuang coi dáy lá hgc thuyét Trié't hgc dao dúc hay Triét hgc chính tri, nhung su tiép can nó ó góc dó Triét hgc kinh téÚCi con mó nhat. Tuy váy, các nhá kinh té hgc lai khai thác \í thuyét eüa Rawls ó góc dg kinh té, cháng thé má óng duge coi nhu mót táe giá trong Lieh sü các tu tuóng kinh té, lí luán eüa Rawls vé cóng báng xá hói duge dua váo phán tíeh trong sách giáo khoa Kinh té Vi nió cüa Robert S.

Dgc giá ó Viét Nam duge biét den John Rawls vá Lí thuyét vé cóng lí cüa óng qua nhüng giói thieu ngán trong các táe phám dich nhu Lieh sü tu tuóng kinh r^'táp 2 - Các táe gia duang dgi do Giáo su nguói Pháp A.Gélédan chü bien (sách dich eüa Nhá Xuát bán Khoa hgc Xá hói nám 1996). Báng nhán quan kinh té hgc, táe giá cuón sách náy dá dat J. Rawls ó phán cuói eüng eüa lieh sü tu tuóng kinh té eó lé khóng chi vi sir mói mé vá háp dan eüa lí thuyét, má con vi nhüng tu tuóng dgc dáo cüa Rawls vé cóng lí nhu lá cóng báng sé lá stJ ggi mó cho nhüng suy nghT cüa chúng ta vé óng. Gélédan coi Rawls nhu dáu ba chám (.) tugng trimg cho cái gach nói cho sir tiép tue eüa tu tuong kinh té trong tuang lai.

Dáng ehú y nüa lá.