Luận án phát triển công nghiệp văn hóa và dịch vụ Việt Nam trong hội nhập quốc tế

MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu trong nước.

CƠ SƠ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP VÀ DỊCH VỤ VĂN HÓA. Khái niệm về công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa. Tiếp cận nghiên cứu công nghiệp và dịch vụ văn hóa ở Việt Nam. Kinh nghiệm phát triển công nghiệp văn hóa của một số quốc gia và bài học cho Việt Nam.

THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC NGÀNH CÔNG NGHIỆP VÀ DỊCH VỤ VĂN HÓA VIỆT NAM HIỆN NAY. Thực trạng về chủ trương, chính sách liên quan đến phát triển công nghiệp và dịch vụ văn hoá. Thực trạng phát triển ngành công nghiệp và dịch vụ văn hoá Việt Nam. Một số vấn đề đặt ra từ thực trạng phát triển ngành công nghiệp và dịch vụ văn hóa Việt Nam.

QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÀ DỊCH VỤ VĂN HÓAVIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2015-2020, TẦM NHÌN 2030. Các yếu tố tác động, thời cơ và thách thức đối với phát triển công nghiệp, dịch vụ văn hóa Việt Nam. Quan điểm, định hướng phát triển công nghiệp và dịch vụ văn hoá Việt Nam (2015-2020, tầm nhìn 2030). Các giải pháp phát triển công nghiệp và dịch vụ văn hóa Việt Nam giai đoạn 2015-2020, tầm nhìn 2030.130 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

143 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1: Nguồn nhân lực của ngành Nghệ thuật biểu diễn.75 Bảng 2: Đầu tư, nguồn vốn, cơ sở hạ tầng ngân sách cấp cho các đoàn nghệ thuật trung ương.79 Bảng 3: Thống kê tổng số hãng phim và số phim sản xuất từ 2004 -2008.84 Bảng 4: Số lượng phim được Nhà nước cấp phép phát hành từ 2004 đến 2008.86 LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn chủ đề nghiên cứu Vấn đề về mối quan hệ giữa văn hoá và kinh tế trong quá trình đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế luôn là vấn đề cơ bản và cấp thiết nhất của Việt Nam trong quá trình phát triển. Với tinh thần chủ động, chúng ta vẫn đảm bảo độc lập tự chủ và định hướng XHCN, không ngừng điều chỉnh đường lối, hể chế chính sách nhằm phát huy tối đa nội lực của đất nước cho phát triển. Nhưng có thể thấy thực trạng nền kinh tế nước ta hiện nay vẫn tiếp tục tồn tại những điểm yếu rất cơ bản trong phát triển, như: năng suất, hiệu quả nền kinh tế chưa cao, cơ cấu kinh tế còn lạc hậu, sức cạnh tranh yếu, nhiều thể chế chưa phù hợp.

Về lĩnh vực văn hoá, qua kinh nghiệm phát triển của nhiều nước cho thấy khi kinh tế tri thức trong nền kinh tế hiện đại phát triển thì công nghiệp và dịch vụ văn hóa cũng trở thành lĩnh vực kinh tế quan trọng, đóng vai trò “trụ cột” của khu vực dịch vụ. Thực tế cho đến nay, chúng ta vẫn chưa thực sự phát huy được các nguồn lực văn hóa với tư cách là động lực thúc đẩy sự phát triển. Mặt khác, sự vận động của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã tác động, làm biến đổi rất nhanh, rất sâu sắc đến đời sống xã hội. Một số lĩnh vực văn hoá, đặc biệt là đạo đức lối sống, đang có biểu hiện của sự suy thoái, từ sự suy thoái đạo đức biểu hiện ở sự tham nhũng vật chất, kinh tế bước sang tha hóa những giá trị tinh thần.

Môi trường văn hoá còn bị ô nhiễm bởi các tệ nạn xã hội, sự lan tràn của các sản phẩm và dịch vụ văn hoá mê tín dị đoan, độc hại, thấp kém, lai căng. Trong Kết luận của Hội nghị Trung ương 10 (khoá IX), Đảng ta đã chỉ rõ: “Sản phẩm văn hoá và dịch vụ văn hoá ngày càng phong phú nhưng vẫn thiếu những tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng và 1 nghệ thuật, có ảnh hưởng tích cực, sâu sắc trong đời sống…Xu hướng thương mại hoá, chạy theo thị hiếu thấp kém trong một bộ phận báo chí, xuất bản, hoạt động văn hoá nghệ thuật, chưa được ngăn chặn có hiệu quả, đã làm giảm sút, hạ thấp các chức năng nhận thức, giáo dục, thẩm mỹ của văn hoá” [61, tr. Trong khi đó, chúng ta còn chậm xây dựng hoàn thiện các thể chế văn hoá, đặc biệt là chưa đổi mới và thiếu sự đồng bộ trong chính sách kinh tế trong văn hóa và chính sách văn hoá trong kinh tế. Điều này đã và đang làm hạn chế rất lớn tác dụng của văn hoá đối với các lĩnh vực quan trọng của đời sống đất nước.

Khi mà hội nhập kinh tế quốc tế càng đi vào chiều sâu thì phát triển văn hoá không những tạo ra những ngành kinh tế mới, mà văn hoá càng nổi lên là một trong những trụ cột chính của sự hợp tác. Những vấn đề trọng tâm được đặt ra đối với các quốc gia, như: đối thoại giữa các nền văn hoá văn minh, chính sách bảo vệ, phát huy sự đa dạng văn hoá, vấn đề xuất nhập khẩu sản phẩm văn hoá, cạnh tranh trong phát triển công nghiệp văn hoá. Khẳng định vai trò của văn hoá trong quá trình phát triển, nguyên Tổng Giám đốc Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp quốc (UNESCO), ông F.Mayor đã khẳng định: “Kinh nghiệm của hai thập kỷ qua cho thấy rằng trong mọi xã hội ngày nay, bất luận ở trình độ phát triển kinh tế nào hoặc theo xu hướng chính trị nào, văn hóa và phát triển là hai mặt gắn liền với nhau (…). Hễ nước nào tự đặt ra cho mình mục tiêu phát triển kinh tế mà tách rời môi trường văn hóa thì nhất định sẽ xảy ra những mất cân đối nghiêm trọng cả về mặt kinh tế lẫn văn hóa và tiềm năng sáng tạo của nước ấy sẽ bị suy yếu rất nhiều.

Một sự phát triển chân chính đòi hỏi phải sử dụng một cách tối ưu nhân lực và vật lực của mỗi cộng đồng. Vì vậy phân tích đến cùng, các trọng tâm, các động lực và các mục đích của phát triển phải được tìm trong văn hóa.23]; “Từ nay trở đi văn hóa cần coi mình là một nguồn bổ sung trực tiếp cho phát triển và ngược lại phát triển cần thừa nhận 2 văn hóa giữ một vị trí trung tâm, một vai trò điều tiết xã hội”[20, tr. Nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp quốc về Văn hóa và Phát triển được thông qua ngày 22/11/2010 đã thừa nhận: “Văn hóa như một nguồn lực làm phong phú thêm và là nhân tố đóng góp quan trọng cho sự phát triển bền vững của các cộng đồng địa phương, dân tộc và quốc gia, thúc đẩy họ đóng một vai trò tích cực và độc đáo trong các sáng kiến phát triển”; đồng thời “Nhấn mạnh sự đóng góp quan trọng của văn hóa đối với sự bền vững phát triển, với việc đạt được các mục tiêu phát triển quốc gia và các mục tiêu phát triển đã cam kết với quốc tế, bao gồm cả các Mục tiêu phát triển Thiên niên kỷ”[60]. Như vậy, xét trên bình diện quốc tế, mối quan hệ nhân quả giữa văn hóa và phát triển bền vững đã đạt được sự đồng thuận cao và là bước phát triển mới trong tư duy về mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và phát triển kinh tế.

Trong quan niệm mới phát triển, phải bao gồm các nhân tố kinh tế và xã hội, cũng như các giá trị đạo đức và văn hoá, cở sở để phát triển hoàn thiện con người - chủ thể của sáng tạo và phát triển bền vững. Kế thừa và phát triển tư duy lý luận về vai trò của văn hóa trong phát triển, một trong những nội dung quan trọng trong Cương lĩnh xây dựng đất nước (bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng ta đã nêu lên định hướng về văn hóa và phát triển với nội hàm toàn diện, sâu sắc: “Xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển”[18, tr. Từ Nghị quyết Đại hội Đảng XI, nhận thức của Việt Nam về phát triển ngành công nghiệp văn hoá có bước phát triển mới: xem đây là một trong những ngành công nghiệp có cơ sở đảm bảo mối quan hệ giữa phát triển văn hoá và kinh tế giai đoạn đẩy mạnh CNH, HĐH, chủ động hội nhập quốc tế hiện nay. Tháng 10/2013, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 22-NQ/TW về 3 hội nhập quốc tế, trong việc xây dựng Chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ.

Nghị quyết 33/NQ-TW Hội nghị lần thứ 9, khoá XI về xây dựng và phát triển văn hoá, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước, tiếp tục khẳng định phát triển công nghiệp văn hoá là một trong năm mục tiêu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN được coi là yếu tố để thực hiện quan điểm "Phát triển nhanh và bền vững" nhưng phải có những bước "đột phát phát triển" trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2011-2020 của đất nước (gọi tắt là Chiến lược phát triển 2011- 2020). Vai trò của Nhà nước trong Chiến lược phát triển, được khẳng định: “Nhà nước bằng quy hoạch, kế hoạch, các chính sách và công cụ điều tiết, hướng các nguồn lực vào các ngành, lĩnh vực và các vùng miền, bảo đảm tăng trưởng kinh tế gắn liền với xóa đói giảm nghèo, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; quan tâm phát triển các lĩnh vực văn hóa, xã hội hài hòa với phát triển kinh tế”[16]. Chiến lược phát triển 2011-2020 đã nêu những định hướng quan trọng: Định hướng thứ 4, “Phát triển mạnh các ngành dịch vụ, nhất là các dịch vụ có giá trị cao, tiềm năng lớn và có sức cạnh tranh”[19, tr.33-34] và định hướng thứ 7 là “Phát triển toàn diện các lĩnh vực văn hóa, xã hội hài hòa với phát triển kinh tế”, theo đó “Tạo bước phát triển mạnh mẽ về văn hóa, xã hội.

Tăng đầu tư của Nhà nước, đồng thời đẩy mạnh huy động các nguồn lực của xã hội để phát triển văn hóa, xã hội… Phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa… xử lý tốt mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội, là một động lực phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.