Luận án tiến sĩ nghiên cứu tình trạng tái phát và tái nhiễm helicobacter pylori

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 ĐỖ NGUYỆT ÁNH NGHIÊN CỨU TÌNH TRẠNG TÁI PHÁT VÀ TÁI NHIỄM HELICOBACTER PYLORI BẰNG XÁC ĐỊNH TÍNH ĐA HÌNH GEN UreC Ở BỆNH NHÂN LOÉT HÀNH TÁ TRÀNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Hà Nội - 2021 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 ĐỖ NGUYỆT ÁNH NGHIÊN CỨU TÌNH TRẠNG TÁI PHÁT VÀ TÁI NHIỄM HELICOBACTER PYLORI BẰNG XÁC ĐỊNH TÍNH ĐA HÌNH GEN UreC Ở BỆNH NHÂN LOÉT HÀNH TÁ TRÀNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Chuyên ngành: NỘI TIÊU HÓA Mã số: 62.43 Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN THÚY VINH PGS. NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH Hà Nội - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu trong đề tài này là trung thực, không sao chép và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nào khác.

Tác giả luận án Đỗ Nguyệt Ánh LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Đảng ủy, Ban Giám đốc, Phòng Sau đại học, Bộ môn Nội Tiêu hóa - Viện nghiên cứu khoa học Y Dược lâm sàng 108 đã tạo điều kiện hết sức thuận lợi cho tôi được học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Nội Tiêu hóa (A3), Phòng sau đại học - Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành công trình luận án này. Với lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành cảm ơn PGS. Nguyễn Thúy Vinh và PGS.

Nguyễn Thị Hồng Hạnh là hai người Thầy đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành công trình nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các Thầy trong Bộ môn Nội Tiêu hóa - Viện nghiên cứu khoa học Y Dược lâm sàng 108, các Thầy trong Hội đồng chấm luận án các cấp đã đóng góp những ý kiến quý báu cho tôi hoàn thiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc Bệnh viện E Trung ương, Trung tâm Tiêu hóa, Khoa Nội soi- Thăm dò chức năng, khoa Giải phẫu bệnh Bệnh viện E Trung ương, Viện Công nghệ Sinh học- Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, cùng tất cả các bạn bè, đồng nghiệp đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin dành tình cảm biết ơn tới bố mẹ, chồng, các con và người thân trong gia đình đã luôn động viên tôi trong quá trình học tâp.

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn tất cả những người bệnh, những người tình nguyện đã tin tưởng, hợp tác giúp tôi hoàn thành nghiên cứu này. Tác giả luận án MỤC LỤC Trang Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ, ký hiệu viết tắt Danh mục bảng ĐẶT VẤN ĐỀ. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Helicobacter pylori và bệnh loét tá tràng.

Bệnh loét tá tràng. Tái nhiễm và tái phát Helicobacter pylori sau điều trị tiệt trừ. Khái niệm tái nhiễm và tái phát vi khuẩn Helicobacter pylori. Tình hình tái phát và tái nhiễm của H.

pylori sau điều trị tiệt trừ. Các yếu tố liên quan đến tái phát và tái nhễm H. Ý nghĩa của phân biệt tái nhiễm và tái phát của Helicobacter pylori. Các phương pháp phân biệt bộ gen của Helicobacter pylori và phương pháp PCR –RFLP, giải trình tự gen xác định gen UreC.

Các phương pháp phân tích bộ gen của vi khuẩn H. Phương pháp PCR- RFLP (PCR- Đa hình chiều dài đoạn cắt giới hạn). Phương pháp giải trình tự gen. So sánh hai phương pháp PCR –RFLP và giải trình tự gen trong xác định chủng H.

Các nghiên cứu kiểu gen H. pylori bằng phương pháp PCR-RFLP và giải trình tự gen. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu.

Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân nghiên cứu. Nơi tiến hành nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Các bước tiến hành nghiên cứu. Các chỉ tiêu nghiên cứu.

Phương tiện nghiên cứu. Xử lý số liệu. Khống chế sai số. Đạo đức nghiên cứu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả điều trị loét hành tá tràng có Helicobacter pylori dương tính bằng phác đồ EAC. Đặc điểm chung của mẫu nghiên cứu. Triệu chứng lâm sàng và đặc điểm nội soi trước điều trị.

Đặc điểm mức độ nhiễm H. pylori trên mô bệnh học. Tỷ lệ kháng kháng sinh Clarithromycin và Amoxycillin của H. Kết quả điều trị của phác đồ EAC.

Đánh giá tác dụng không mong muốn của phác đồ điều trị. Ảnh hưởng của kháng Clarithromycin và Amoxicillin tới hiệu quả điều trị của phác đồ EAC. Tình trạng tái phát và tái nhiễm H. pylori sau điều trị.

Sơ đồ về tình trạng tái xuất hiện H. pylori và tái phát ổ loét sau điều trị tiệt trừ H. Đặc điểm tái phát và tái nhiễm H. pylori sau điều trị tiệt trừ của nhóm nghiên cứu.

Kết quả sinh PCR-RFLP và giải trình tự gen UreC của các chủng H. pylori nhiễm trước và sau điều trị tiệt trừ. Minh họa kết quả sinh học phân tử so sánh chủng H. pylori trước và sau điều trị tiệt trừ.

Phân tích tỷ lệ kháng Amoxicillin, Clarithromycin và hiệu quả phác đồ Esomeprazole-Amoxicilin-Clarithromycin (EAC) trên bệnh nhân loét tá tràng có Helicobacter pylori dương tính. Đặc điểm nhóm nghiên cứu. Triệu chứng lâm sàng. Kích thước, số lượng và vị trí ổ loét dạ dày, tá tràng.

Tỷ lệ kháng kháng sinh Clarithromycin và Amoxicillin của H. Kết quả điều trị của phác đồ EAC trong điều trị loét tá tràng. Ảnh hưởng của kháng kháng sinh đối với hiệu quả điều trị của phác đồ EAC. Xác định tình trạng tái phát hay tái nhiễm Helicobacter pylori sau điều trị tiệt trừ thành công, bằng kỹ thuật PCR-RFLP và PCR giải trình tự xác định gen UreC.

Tỷ lệ tái xuất hiện H. pylori sau điều trị tiệt trừ thành công. Tỷ lệ tái phát ổ loét tá tràng. Kết quả phân biệt tái phát và tái nhiễm H.

pylori sau điều trị tiệt trừ H. pylori thành công. Hạn chế của nghiên cứu.130 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .131 TÀI LIỆU THAM KHẢO .133 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ 1 BN Bệnh nhân 2 bp Base pair- cặp bazơ 3 CLR Clarithromycin 4 CS Cộng sự 5 ddNTP di-deoxynucleotide triphosphate 6 DDTT Dạ dày tá tràng 7 DSDD dị sản dạ dày 8 EAC Esomeprazole-Amoxicillin- Clarithromycin 9 ELISA Enzyme Linked Immuno Sorbent Assay 10 H HhaI 11 HDI Human development index- chỉ số phát triển con người 12 H&E Hematoxylin và Eosin 13 Hn Hind III 14 HP Helicobacter pylori 15 IL Interleukin 16 KS Kháng sinh 17 KSĐ Kháng sinh đồ 18 LDD Loét dạ dày 19 LPS Lipopolysaccharide 20 LTT Loét tá tràng 21 M MboI 22 MBH Mô bệnh học 23 MIC Minimal Inhibitory Concentration (Nồng độ ức chế tối thiểu) 24 NSAID Non-steroidal anti-inflammatory drug TT Phần viết tắt Phần viết đầy đủ Thuốc kháng viêm không steroid 25 OMVs Outer membrane vesicles – Túi màng ngoài 26 PPIs Proton Pump Inhibitors Ức chế bơm proton 27 RAPD Random Amplification of Polymorphic DNA Khuếch đại ngẫu nhiên DNA đa hình thái 28 RFLP Restriction fragment length polymorphism Đa hình chiều dài đoạn cắt giới hạn 29 VDD Viêm dạ dày 30 PP Per protocol DANH MỤC BẢNG Bảng Tên bảng Trang Bảng 1. Tỷ lệ tái nhiễm H.

pylori ở các nước sau điều trị tiệt trừ [63]. Kết quả dùng kỹ thuật sinh học phân tử xác định tỷ lệ tái phát và tái nhiễm H. pylori sau điều trị tiệt trừ. Triệu chứng lâm sàng (n=303).

Phân bố kích thước ổ loét của bệnh nhân loét tá tràng n=303). Phân bố vị trí các ổ loét ở bệnh nhân loét tá tràng (n=303). Tỷ lệ nuôi cấy vi khuẩn H. pylori thành công (n=303).

pylori kháng Clarithromycin trước điều trị (n=175). pylori kháng Amoxicillin trước điều trị (n=175). Tỷ lệ bệnh nhân tái khám lần đầu sau điều trị tiệt trừ H. Tỷ lệ giảm triệu chứng đau thượng vị (n=162).

Tỷ lệ tiệt trừ H. pylori thành công (n=162). Tỷ lệ liền sẹo ổ loét (n=162). Mối liên quan giữa tiệt trừ H.

pylori thành công và liền sẹo ổ loét (n=162). Tỷ lệ liền sẹo theo mức độ nhiễm H. Tỷ lệ điều trị tiệt trừ H. pylori thành công theo mức độ nhiễm (n=162).

Tỷ lệ tác dụng không mong muốn của phác đồ điều trị (n=162). Ảnh hưởng của kháng Clarithromycin đến hiệu quả tiệt trừ H. Ảnh hưởng của kháng Amoxicillin đến hiệu quả tiệt trừ H. Ảnh hưởng của kháng Clarithromycin đến tỷ lệ liền sẹo (n=141).

Ảnh hưởng của kháng Amoxicillin đến tỷ lệ liền sẹo. Tỷ lệ bệnh nhân tái khám sau tiệt trừ H. pylori thành công (n=52). Tỷ lệ tái xuất hiện H.

pylori sau điều trị tiệt trừ thành công (n=52). Tỷ lệ bệnh nhân tái xuất hiện H. pylori và thời gian theo dõi (n=52). Tỷ lệ loét tái phát và tình trạng H.

pylori sau quá trình theo dõi (n=52). Tỷ lệ tái phát và tái nhiễm sau tiệt trừ H. Tỷ lệ tái phát, tái nhiễm H. pylori và thời gian theo dõi.

Tỷ lệ tái phát ổ loét và tái phát, tái nhiễm H. Số lượng kiểu RFLP với các enzym cắt giới hạn của các chủng H. pylori phân lập được. So sánh các kiểu RFLP sau khi dùng enzym với các enzym cắt giới hạn của các chủng H.

pylori phân lập được trước và sau điều trị. So sánh các chủng H.pylori nhiễm trước điều trị với các chủng H.pylori tham chiếu của BLAST. So sánh các chủng H.pylori nhiễm sau điều trị với các chủng H.pylori tham chiếu của BLAST. So sánh sự tương đồng gen UreC trước và sau tiệt trừ H.

pylori bằng phương pháp giải trình tự gen. Đoạn PCR được nhân bản từ gen UreC của H. pylori trước điều trị qua phân tích BLAST. Đoạn PCR được nhân bản từ gen UreC của H .pylori sau điều trị qua phân tích BLAST.

So sánh trình tự đoạn PCR được khuyếch đại trước và sau điều trị. Kết quả tiệt trừ H. pylori bằng phác đồ EAC. Kết quả liền sẹo sau điều trị của các nghiên cứu.107 DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ Biểu đồ Tên biểu đồ Trang Biểu đồ 3.

Phân bố bệnh nhân theo giới. Phân bố bệnh nhân theo nhóm tuổi. Phân tích Kapplan-Meier của tỷ lệ bệnh nhân tái xuất hiện H. pylori sau tiệt trừ thành công.

Tỷ lệ tái phát và tái nhiễm H. pylori sau điều trị tiệt trừ .