Nghiên cứu sinh trưởng của cây sa mu cunninghamia lanceolata lamb hook trồng làm

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA SINH - KTNN ====== PHAN THỊ THẢO NGHIÊN CỨU SỰ SINH TRƢỞNG CỦA CÂY SA MU - CUNNINGHAMIA LANCEOLATA (LAMB. TRỒNG LÀM GIÀU RỪNG TẠI TRẠM ĐA DẠNG SINH HỌC MÊ LINH- VĨNH PHÚC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Sinh thái học Ngƣời hƣớng dẫn khoa học ThS. Trịnh Xuân Thành: Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật. Lê Đồng Tấn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

HÀ NỘI, 2016 LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành khoá luận này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến Th. Trịnh Xuân Thành và TS. Lê Đồng Tấn là những ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn, tận tình chỉ bảo tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và hoàn chỉnh luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, Trạm Đa dạng Sinh học Mê Linh - Vĩnh Phúc đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong việc nghiên cứu, thu thập số liệu.

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới những ngƣời thân và bạn bè đã luôn ở bên động viên, giúp đỡ và khích lệ tôi trong suốt thời gian tôi học tập và nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Sinh viên Phan Thị Thảo LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là đề tài do tôi thực hiện cùng với sự hƣớng dẫn của Th. Trịnh Xuân Thành và TS. Lê Đồng Tấn.

Các số liệu nêu trong đề tài là trung thực, đƣợc thu thập từ thực nghiệm và qua xử lí thống kê. Các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều đƣợc ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Sinh viên Phan Thị Thảo DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT D : Đƣờng kính ĐDSH : Đa dạng sinh học H : Chiều cao HDC : Chiều cao dƣới cành HVN : Chiều cao vút ngọn IUCN : Hiệp hội quốc tế bảo vệ thiên nhiên T : Tốt TB : Trung bình TTV : Thảm thực vật X : Xấu ∆D : Tăng trƣởng đƣờng kính ∆H : Tăng trƣởng chiều cao MỤC LỤC Trang LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Sinh trƣởng của cây rừng. Tình hình nghiên cứu trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam. Những nghiên cứu về sinh trƣởng của các loài cây tại Trạm ĐDSH Mê Linh.

ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI, THỜI GIAN,. 10 NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tƣợng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Vị trí địa lí, địa hình. Địa chất - Thổ nhưỡng. Khí hậu - thuỷ văn. Tài nguyên động thực vật rừng.

Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu.

Phương pháp xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Một số thông tin về phân loại loài Sa mu (Cunninghamia lanceolata (Lamb. Danh pháp và vị trí phân loại.

Đặc điểm hình thái. Đặc điểm sinh học và sinh thái. Giá trị kinh tế. Khả năng thích nghi của các cá thể Sa mu trồng tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh – Vĩnh Phúc.

Tổng hợp kết quả đo được ở thực địa. Khả năng sống sót của các cá thể Sa mu. Chất lượng cây trồng. Khả năng sinh trƣởng các cá thể Sa mu.

Sinh trưởng về chiều cao. Sinh trưởng về đường kính thân cây. Chiều cao dưới cành và đường kính tán. Mô hình hóa quá trình sinh trƣởng phát triển của các cá thể Sa mu trong điều kiện trồng tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh – Vĩnh Phúc.

Mô hình hóa sinh trưởng chiều cao cây. Mô hình hóa sinh trưởng đường kính cây. Đề xuất giải pháp trồng chăm sóc Sa mu tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh – Vĩnh Phúc. 37 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.

39 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC. MỘT SỐ ẢNH MINH HỌA DANH MỤC HÌNH Hình 2. Bản đồ địa hình Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc. Cách đo chiều cao vút ngọn.

Cách đo đƣờng kính thân cây. Thân: (a) Thân non; (b) Thân già. Kích thƣớc lá: (a) chiều dài lá; (b) chiều rộng lá. Đƣờng cong sinh trƣởng chiều cao của loài Sa mu (Cunninghamia lanceolata (Lamb.

Đƣờng cong sinh trƣởng đƣờng kính loài Sa mu (Cunninghamia lanceolata (Lamb. 33 DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Cấu trúc hệ thực vật tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh. Số liệu điều tra về cây Sa mu trồng tại Trạm Đa dạng Sinh học Mê Linh năm 2015.

Tỷ lệ sống và chết của các cá thể Sa mu trồng tại Trạm ĐDSH Mê Linh – Vĩnh Phúc. Chất lƣợng các cá thể Sa mu trồng tại Trạm ĐDSH Mê Linh – Vĩnh Phúc. Sinh trƣởng chiều cao trung bình của các cá thể Sa mu. Sinh trƣởng đƣờng kính trung bình của các cá thể Sa mu.

Chiều cao dƣới cành và đƣờng kính tán cây Sa mu. 33 MỞ ĐẦU Lý do chọn đề tài Cây Sa mu - Cunninghamia lanceolata (Lamb. thuộc họ Bụt mọc (Taxodiaceae). Cây gỗ lớn, cao trên 40 m, đƣờng kính có thể tới trên 200 cm.

Thân tròn và rất thẳng. Vỏ nâu hoặc xám nâu, nứt dọc. Phân cành thấp, cành mọc vòng, thẳng góc với thân, xếp thành nhiều tầng. Tán lá hẹp hình trụ.

Gỗ Sa mu thơm, lõi màu vàng, hoặc đỏ nhạt, giữa lõi và giác không phân biệt rõ. Gỗ nhẹ, thớ thẳng, bền đẹp, ít bị mối, mọt, sâu, nấm ăn hại, có khả năng chịu sức ép ngang, sức kéo và sức uốn cong cao, dễ cƣa xẻ, bào trơn, đánh bóng, đƣợc dùng vào nhiều công việc nhƣ làm cột buồm, đóng tàu thuyền, cột điện, trụ mỏ, đồ gia dụng. Vỏ, rễ, lá cây có thể dùng làm thuốc. Sa mu phân bố tự nhiên ở vùng khí hậu ôn và á nhiệt đới thuộc miền Trung và Nam Trung Quốc biên giới Việt – Trung, từ 22 đến 32 vĩ độ Bắc.

Việt Nam đã trồng ở các tỉnh biên giới phía Bắc nhƣ Hà Giang, Lai Châu, Lào Cai, Yên Bái, Lạng Sơn, Cao Bằng, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh nhiều năm nay. Cho đến nay, có ít tài liệu trong và ngoài nƣớc nghiên cứu về đặc điểm sinh thái học cá thể của loài cây này. Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh là nơi có nhiệm vụ lƣu giữ, bảo tồn và phát triển rất nhiều loài động, thực vật. Việc nghiên cứu những đặc điểm sinh thái hay quy luật sinh trƣởng, phát sinh tự nhiên của những loài trên địa bàn Trạm có ý nghĩa rất to lớn, góp phần xây dựng cơ sở dữ liệu và cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát triển bền vững tính đa dạng sinh học nơi đây.

Từ những cơ sở khoa học và thực tiễn trên, tôi đề xuất đề tài “Nghiên cứu sinh trưởng của cây Sa mu – Cunninghamia lanceolata (Lamb. trồng làm giàu rừng tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh – Vĩnh Phúc” nhằm nghiên cứu một cách chi tiết hơn về đặc điểm hình thái sinh thái, sự thích nghi và khả năng sống sót, bảo tồn phát triển của loài Sa mu. Mục đích nghiên cứu 1 Nghiên cứu khả năng sinh trƣởng của loài Sa mu trong điều kiện trồng tăng cƣờng tính đa dạng thực vật ở Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh – Vĩnh Phúc. Phạm vi nghiên cứu Đề tài đƣợc nghiên cứu tại Trạm ĐDSH Mê Linh, xã Ngọc Thanh, thị xã Phúc Yên, Vĩnh Phúc.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài Cung cấp dẫn liệu về khả năng sinh trƣởng của loài cây Sa mu - Cunninghamia lanceolata (Lamb. trong điều kiện trồng tại Trạm Đa dạng sinh học Mê Linh – Vĩnh Phúc. Làm cơ sở khoa học cho nghiên cứu quy hoạch và phát trồng cây Sa mu để bảo tồn nguồn gen và tăng cƣờng cấu trúc rừng. Điểm mới của đề tài: Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu về khả năng sinh trƣởng của loài cây Sa mu tại Trạm đa dạng sinh học Mê Linh.

Bố cục của đề tài: gồm 40 trang, 9 hình, 4 ảnh, 7 bảng đƣợc chia thành các phần chính nhƣ sau: Mở đầu (2 trang), chƣơng 1 (Tổng quan tài liệu: 7 trang), chƣơng 2 (Đối tƣợng, phạm vi, thời gian, nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu: 11 trang), chƣơng 3 (Kết quả nghiên cứu: 18 trang), kết luận và đề nghị :2 trang, tài liệu tham khảo: 17 tài liệu tham khảo, phụ lục. 2 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sinh trƣởng của cây rừng Sinh vật sống luôn luôn có xu hƣớng sinh trƣởng để đạt kích thƣớc tối đa, nhƣng khả năng này lại bị kìm hãm do các yếu tố môi trƣờng sống và đặc tính di truyền của chúng. Nói cách khác, quá trình sinh trƣởng của sinh vật luôn luôn đƣợc kiểm soát bởi hai xu hƣớng trái ngƣợc nhau: tăng trƣởng để đạt kích thƣớc tối đa và ngƣợc lại là kìm hãm chúng.

Đó là một hệ thống điều khiển hoàn chỉnh tinh tế đến mức mà tạo ra một thế giới sinh vật vô cùng đa dạng và phong phú mà cho đến nay con ngƣời chƣa thể khám phá hết đƣợc. Đối với những loại cây trồng do có sự chăm sóc của con ngƣời nên chúng ít bị cạnh tranh gay gắt về không gian sống và chất dinh dƣỡng trong suốt quá trình sinh trƣởng, phát triển từ khi gieo trồng đến khi khai thác. Trong điều kiện đó các cá thể hầu nhƣ sinh trƣởng, phát triển hầu nhƣ đạt tới kích thƣớc tối đa so với khả năng của chúng trên nền lập địa đƣợc gieo trồng. Tuy nhiên, khi không gian sống bị vi phạm thì ngay lập tức có sự cạnh tranh xảy ra giữa các cá thể.

Dấu hiệu đầu tiên của hiện tƣợng này là sự giảm sút về sinh trƣởng, cây còi cọc đi, tiếp theo là quá trình tỉa thƣa. Ngoài yếu tố môi trƣờng, yếu tố quan trọng nhất kiểm soát mọi quá trình sinh trƣởng, phát triển của thực vật là bộ gen di truyền. Có loài sinh trƣởng nhanh ở giai đọan cây non sau đó giảm dần khi cây trƣởng thành. Ngƣợc lại, có loài sinh trƣởng chậm ở giai đoạn còn non cho tới khi cây đạt đƣợc kích thƣớc đủ lớn thì tốc độ sinh trƣởng tăng nhanh sau đó lại giảm dần.

Đối với cây tái sinh tự nhiên, đặc biệt những cây tái sinh trên vùng đất bạc màu, không chỉ sinh trƣởng trong điều kiện nghèo chất dinh dƣỡng mà còn phải chịu sự cạnh tranh gay gắt với nhiều cây cỏ khá phong phú và đa dạng nên chúng ít nhiều cũng bị hạn chế về sự sinh trƣởng, phát triển.