Luận án tiến sĩ chính sách giao đất giao rừng và sinh kế bền vững cho cộng đồng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG ------ NGUYỄN THỊ MỸ VÂN CHÍNH SÁCH GIAO ĐẤT GIAO RỪNG VÀ SINH KẾ BỀN VỮNG CHO CỘNG ĐỒNG CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở VÙNG NÚI TỈNH THỪA THIÊN - HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG HÀ NỘI - 2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƢỜNG ------ NGUYỄN THỊ MỸ VÂN CHÍNH SÁCH GIAO ĐẤT GIAO RỪNG VÀ SINH KẾ BỀN VỮNG CHO CỘNG ĐỒNG CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở VÙNG NÚI TỈNH THỪA THIÊN - HUẾ Chuyên ngành: Môi trƣờng trong Phát triển bền vững Mã số: Chƣơng trình đào tạo thí điểm LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Võ Thanh Sơn HÀ NỘI - 2015 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của cá nhân tôi. Các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình hay luận án nào khác. Tất cả dữ liệu được sử dụng trong luận án là trung thực, chính xác.

Các tài liệu tham khảo trong luận án đều có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn theo đúng nguyên tắc. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về tính trung thực của luận án trước Hội đồng khoa học và trước pháp luật. Tác giả luận án Nguyễn Thị Mỹ Vân i TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc tới tập thể giáo viên hướng dẫn của tôi: PGS. Vũ Hào Quang và TS.

Võ Thanh Sơn, những người đã tận tình hướng dẫn tôi về chuyên môn và động viên tôi về tinh thần trong suốt những năm tháng học tập và thực hiện luận án. Bên cạnh đó, tôi cũng xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến GS. Lê Trọng Cúc, TS. Hoàng Văn Thắng, cùng tất cả Quý thầy cô, anh chị em thuộc Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện để cho tôi có được những thành quả của ngày hôm nay.

Xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo trường Đại học Khoa học Huế cùng tất cả Quý thầy cô giáo trong khoa Xã hội học, khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Huế, đã động viên, hỗ trợ cho tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo và người dân các xã Hồng Hạ, Hương Nguyên, Hồng Vân, Hồng Trung, A Ngo, Phú Vinh, cùng các ban ngành huyện A Lưới đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình khảo sát thực địa. Cuối cùng và trên hết, tôi luôn ghi nhận sự thông cảm, sẻ chia và hỗ trợ của người thân, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã giúp tôi hoàn thành luận án này. Tác giả luận án Nguyễn Thị Mỹ Vân ii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC CÁC BẢNG. vii DANH MỤC CÁC HÌNH.

viii MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Giả thuyết nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Các công trình nghiên cứu trên thế giới về quản lý rừng. Các công trình nghiên cứu trong nước về quản lý rừng và GĐGR. Các nghiên cứu về quản lý rừng và GĐGR ở Việt Nam nói chung. Các nghiên cứu về quản lý rừng và GĐGR ở Thừa Thiên - Huế.

CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Các khái niệm công cụ. Một số lý thuyết chính. Cách tiếp cận.

Phương pháp nghiên cứu. Phân tích tài liệu. Phỏng vấn cấu trúc. Phỏng vấn bán cấu trúc .45 iii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Thảo luận nhóm tập trung. Quan sát thực địa. Phân tích chính sách. Cơ sở thực tiễn.

Điều kiện tự nhiên của huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên - Huế. Các đặc điểm kinh tế, xã hội của người dân huyện A Lưới. THỰC TRẠNG VIỆC THỰC THI CHÍNH SÁCH GIAO ĐẤT GIAO RỪNG Ở HUYỆN A LƢỚI, TỈNH THỪA THIÊN - HUẾ. Thực trạng việc giao rừng tự nhiên cho dân quản lý.

Hình thức giao. Thời gian triển khai. Sự tham gia của người dân. Sự hiểu biết của người dân về chính sách GĐGR.

Sự hưởng lợi của người dân khi tham gia quản lý bảo vệ rừng. Thực trạng việc giao đất lâm nghiệp để trồng rừng. Sự tham gia của người dân trong hoạt động trồng rừng. Lựa chọn cây trồng.

Lý do trồng rừng. HIỆU QUẢ CỦA VIỆC THỰC THI CHÍNH SÁCH GIAO ĐẤT GIAO RỪNG ĐỐI VỚI SINH KẾ CỦA NGƢỜI DÂN HUYỆN A LƢỚI, TỈNH THỪA THIÊN - HUẾ. Hiệu quả kinh tế của GĐGR đối với sinh kế của hộ gia đình ở A Lưới. Trồng rừng và phát triển kinh tế nông hộ.

Cải thiện cơ sở vật chất của các hộ gia đình. GĐGR và vấn đề an ninh lương thực của địa phương. Hiệu quả xã hội của việc thực chi chính sách GĐGR tại huyện A Lưới. GĐGR và phát triển nguồn nhân lực của địa phương.

GĐGR và khả năng tiếp cận các nguồn lực sinh kế.96 iv TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Hiệu quả về mặt môi trường của việc thực thi GĐGR tại A Lưới. GĐGR và những thay đổi về sử dụng các nguồn tài nguyên. GĐGR và sự biến đổi về môi trường.

Hiệu quả của thực thi GĐGR đối với vấn đề quản lý đất rừng tại A Lưới .GĐGR và những thay đổi về quyền hưởng dụng đất .GĐGR và những xung đột nảy sinh trong quản lý đất rừng. BÀN LUẬN CHUNG .118 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .146 TÀI LIỆU THAM KHẢO .147 Tài liệu tiếng Việt .147 Báo cáo, văn bản pháp luật của Nhà nước và địa phương.153 Tài liệu tiếng Anh. MỘT SỐ HÌNH ẢNH CỦA ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU. BẢNG HƯỚNG DẪN PHỎNG VẤN BÁN CẤU TRÚC.

BẢNG HƯỚNG DẪN THẢO LUẬN NHÓM TẬP TRUNG. BẢNG HỎI VỀ GIAO ĐẤT GIAO RỪNG. KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH χ2 – XÊRI 1. KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH χ2 – XÊRI 2.

KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH χ2 – XÊRI 3. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH NHÂN TỐ. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH HỒI QUY LOGIT.204 v TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á Bộ NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn CBNRM Quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng CIFOR Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế CRD Trung tâm Phát triển Nông thôn Miền Trung CRES Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường DFID Bộ Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh DTTS Dân tộc thiểu số FAO Tổ chức Lương Nông của Liên Hợp Quốc GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất GĐGR Giao đất giao rừng KHKT Khoa học kỹ thuật LSNG Lâm sản ngoài gỗ PRA Phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia PTBV Phát triển bền vững PVBCT Phỏng vấn bán cấu trúc TLN Thảo luận nhóm UBND Ủy ban nhân dân UNESCAP Ủy ban Kinh tế và Xã hội Châu Á – Thái Bình Dương của Liên Hợp Quốc UNDP Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc WB Ngân hàng Thế giới vi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2. Một số thông tin cơ bản về các xã khảo sát.

Cơ cấu mẫu khảo sát. Quy mô hộ gia đình của các tộc người trên địa bàn A Lưới. Đánh giá về những khó khăn trong cuộc sống, theo giới. Kết quả kiểm định χ2 – Xêri 1.

Tham gia quản lý bảo vệ rừng tự nhiên theo tộc người. Tham gia quản lý bảo vệ rừng tự nhiên theo nhóm hộ. Sự hiểu biết của người dân về chính sách GĐGR (tỷ lệ %). Tham gia trồng rừng theo tộc người.

Lý do tham gia trồng rừng phân theo tộc người và nhóm hộ. Kết quả kiểm định χ2 – Xêri 2. Số tháng thiếu ăn – theo tộc người và nhóm hộ. Đánh giá về khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay chính thống.

Phân tích nhân tố về tầm quan trọng của các nguồn tạo thu nhập. Diễn biến về số lượng đàn bò của các xã khảo sát. Diễn biến diện tích đất lâm nghiệp của các xã khảo sát (ĐVT: ha). Kết quả Kiểm định χ2 – Xêri 3 .131 vii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 1.

Các chủ thể quản lý rừng tự nhiên ở Việt Nam. Khung phân tích sinh kế của DFID. Sơ đồ địa bàn nghiên cứu. Khung lý thuyết của luận án.

Tỷ trọng đất lâm nghiệp của huyện A Lưới năm 2012. Cơ cấu chủ thể quản lý rừng tự nhiên ở huyện A Lưới. Tình trạng kinh tế hộ gia đình ở các xã được khảo sát. Tình trạng kinh tế hộ gia đình, theo tộc người.

Tình trạng kinh tế hộ gia đình, theo địa bàn. Trình độ học vấn của người dân. Trình độ học vấn của người dân, theo nhóm hộ. Trình độ học vấn của người dân, theo tộc người.

Các hình thức giao rừng tự nhiên, phân theo địa bàn các xã. Sự hưởng lợi của người nhận rừng. Sự hưởng lợi theo các loại hình giao rừng. Cây trồng chính và lý do lựa chọn cây trồng.

Lý do trồng rừng của người dân (tỷ lệ %). Các loại tài sản chính trong gia đình hiện nay. Tình hình an ninh lương thực của hộ gia đình được khảo sát. Mức độ khai thác lâm sản ngoài gỗ của người dân hiện nay.

Những khó khăn hiện nay trong khai thác lâm sản. Diễn biến về diện tích cây cao su trên địa bàn huyện A Lưới. Đánh giá của người dân về vấn đề môi trường tại địa phương. Tình trạng nghèo của A Lưới theo báo cáo của UBND huyện.

Tỷ lệ % hộ gia đình không có đất canh tác, theo tộc người .127 viii TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Từ xưa đến nay, rừng luôn đóng vai trò quan trọng đối với môi trường cũng như sự sống của con người.