Luận án nghiên cứu sơ bộ thành phần hóa học cây thuốc thượng phaeanthus vietname

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA HÓA HỌC PHẠM THỊ NHUNG NGHIÊN CỨU SƠ BỘ THÀNH PHÀN HÓA HỌC CÂY THUÓC THƯỢNG PHAEANTHUS VIETNAMENSIS BAN KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Hóa Học Hữu Cơ HÀ NỘI - 2016 TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA HÓA HỌC PHẠM THỊ NHUNG NGHIÊN CUU SO BO THANH PHAN HOA HOC CAY THUOC THUONG PHAEANTHUS VIETNAMENSIS BAN KHOA LUAN TOT NGHIEP DAI HOC Chuyên ngành: Hóa Hữu Cơ Người hướng dẫn khoa học TS. NGUYÊN XUÂN NHIỆM HÀ NỘI - 2016 Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp LOI CAM ON Với tất cả sự kính trọng và lòng biết ơn chân thành, em xin gửi lời cảm ơn dén TS. NGUYEN XUÂN NHIỆM, Viện Hóa sinh biển, Viện Han Lam Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã định hướng và hướng dẫn em tận tình trong suốt thời gian em làm đề tài khóa luận tốt nghiệp. Em xin gửi lời cảm ơn đến ban lãnh đạo và các anh, chị cán bộ Viện Hóa sinh biển đã tận tình chỉ bảo và tạo điều kiện cho em được sử dụng các thiết bị tiên tiến của viện để nghiên cứu, học tập và hoàn thành tốt đề tài khóa luận tốt nghiệp của mình.

Em xin chân thành gửi lời cảm ơn đến thầy giáo PGS. NGUYÊN VĂN BẰNG người đã tận tình, chu đáo dạy bảo em trong suốt những năm học ở trường và hoàn thiện khóa luận. Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa Hóa học — Trường DHSP Hà Nội 2 đã tạo điều kiện và giúp đỡ, dạy dỗ em trong quá trình học tập tại trường. Xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã động viên, khích lệ giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và làm khóa luận.

Trong quá trình làm khóa luận tốt nghiệp này mặc dù đã hết sức cô gắng nhưng chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy em kính mong nhận được ý kiến đóng góp chỉ bảo của các quý thầy cô. Em xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, tháng 05 năm 2016 Sinh viên Phạm Thị Nhung Phạm Thị Nhung Lớp K38A — Hoa Hoc Trường Đại học Sự phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp LỜI CAM ĐOAN Khóa luận “Nghiên cứu sơ bộ thành phần hóa học cây thuốc Thượng Phaeanthus viefnarnensis Ban” được hoàn thành dưới sự hướng dẫn trực tiếp của TS. Nguyễn Xuân Nhiệm.

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trong khóa luận là trung thực không trùng với các kết quả đã được công bố. Nếu có gì sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, tháng 5 năm 2016 Sinh viên Phạm Thị Nhung Phạm Thị Nhung Lớp K38A — Hoa Hoc Trường Đại học Sự phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp MỤC LỤC (6:71.

1 CHƯƠNG 1: TỎNG QUAN. -- St TT TT TT 11x11 re 3 1. Tổng quan về họ Na (Annonaceae). Tổng quan về chỉ Phaeanflius.

Thực vật học của chỉ PhaeantÏi4$ .Thành phần hóa học và hoạt tính sinh học. Tống quan về loài Phaeanthus viefiaimensis. Thanh phan hóa học va hoạt tính sinh học. Tổng quan về các phương pháp chiết mẫu thực vật.

Chọn dung môi chiẾt.- 222-522 22E22 2EEE2EE2EEE2EEEEEErrvrrrrrerrre 13 1. Quá trình chiẾt.- tt E9 EE E11 1112115111111111111E1e11 1e xe. Các phương pháp sắc ký trong phân lập các hợp chất hữu cơ. Đặc điểm chung của phương pháp sắc ký.

Cơ sở của phương pháp sắc ký. Phân loại phương pháp sắc ký. Một số phương pháp hóa lý xác định cấu trúc của các hợp chất hữu “. Phố hồng ngoại (Infrared spectroscopy, IR).

Phô khối lượng (Mass spectroscopy, M).----ccscccce- 23 Phạm Thị Nhung Lớp K38A — Hoa Hoc Trường Đại học Sự phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp 1. Phổ cộng hưởng từ hạt nhân (Nuclear Magnetic Resonance Spectroscopy NM).- HH HH ng nh ng nh ng kg 24 CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mẫu thực vật. Phương pháp phân lập các hợp chất.

Sắc ký lớp mỏng (TC ),. Phương pháp xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất. Điểm nóng chảy (Mp). Phổ khối lượng (ESI-MS).

Phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR). Phổ khối lượng phân giải cao (FT-ICR-MS). Dụng cụ và thiết bị. Dụng cụ và thiết bị tách chiết.

Dụng cụ và thiết bị xác định cấu trÚC. 29 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ. Xử lý mẫu, chiết tách, phân lập các hợp chất. Hằng số vật lý và dữ liệu phố các hợp chất.

Hợp chất PV1: N-methylcorydaldine. Hop chat PV2: thalipholine. Hop chat PV3: moupinamide .ccccccccseccsseesssessesseessessesseeeseseseesees 33 CHƯƠNG 4: KÉT QUÁ VÀ THẢO LUẬN.----52cccczcererree 35 Phạm Thị Nhung Lớp K38A — Hoa Hoc Trường Đại học Sự phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp 4. Xác định cấu trúc của hợp chất PYVI.

Xác định cấu trúc của hợp chất PV2. Xác định cấu trúc của hợp chất PV4. seseesesseeeeeeees 44 KẾT LUẬN. eee 50 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

crex 51 Phạm Thị Nhung Lớp K38A — Hoa Hoc Trường Đại học Sự phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp 3C_NMR ‘H-NMR 'H-'H COSY 2D-NMR cc DEPT EI-MS FAB-MS HMBC HMQC HR-FAB-MS IR MS NOESY TLC DANH MUC CAC CHU VIET TAT Phổ cộng hưởng từ hạt nhân Cacbon 13 Carbon-13 Nuclear Magnetic Resonance Spectroscopy Phổ cộng hưởng từ hạt nhan proton Proton Magnetic Resonance Spectroscopy 'H-'H Chemical Shift Correlation Spectroscopy Phé cộng hưởng từ hạt nhân hai chiều Two-Dimensional NMR Sắc ký cột Column Chromatography Distortionless Enhancement by Polarization Transfer Phé khéi lượng va cham electron Electron Impact Mass Spectroscopy Phổ khối lượng bắn phá nguyên tử nhanh Fast Atom Bombardment Mass Spectrometry Heteronuclear Multiple Bond Connectivity Heteronuclear Multiple Quantum Coherence Phổ khối lượng bắn phá nguyên tử nhanh phân giải cao High Resolution Fast Atom Bombardment Mass Spectrometry Phé héng ngoai Infrared Spectroscopy Nhóm metyl Phổ khối lượng Mass Spectroscopy Nucler Overhauser Effect Spectroscopy Sắc ký lép mong Thin Layer Chromatography Pham Thi Nhung Lớp K38A — Hoa Hoc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp DANH MỤC BẢNG BIÊU, HÌNH VỀ Hình 1.1: Cây thuốc Thuong Phaeanthus vietnamensis Ban .1: Sơ đồ chiết phân đoạn lá loài thuốc Thượng .2: Sơ đồ phân lập các hợp chất từ cặn chloroform .1: Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính của hợp chất PVI CHE HE 2T 12t. Hà HH HH HH HH Hới 35 Hình 4.2: Phố !H-NMR của hợp chất PV1.3: Phố !*C-NMR của hợp chất PVI.---¿- 5<2xxc2ztcerkecrrrerres 37 Hình 4.4: Phố DEPT của hợp chất PV 1.-----¿ 22c22xsc2EEcEEEcErrrrrrkerree 38 Hình 4.5: Phố HSQC của hợp chất PV1.6: Phổ HMBC của hợp chất PV1.1: Số liệu phố NMR của hợp chất PV1.7: Cấu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính của hợp chất PV2 ¬ 40 Hình 4.8: Phố "H-NMR của hợp chất PV2.--- 22222<c2xEc2Etcerkecrrkerrex 41 Hình 4.9: Phố '“C-NMR của hợp chất PV2.10: Phổ DEPT của hợp chất PV2.----2¿©22+222z2Exc22EcErkecrrkrrres 42 Hình 4.11: Phổ HSQC của hợp chất PV2. 2:22 2<c2xEc2EEcErkecrrrrrrex 43 Hình 4.12: Phổ HMBC của hợp chất PV2.---©22222<c2xEc2Excerkecrrrrrrex 43 Bảng 4.2: Số liệu phô NMR của hợp chất PV2.13: Câu trúc hóa học và các tương tác HMBC chính của hợp chất PV3 C21121 HT TH HH TH HH HH Ho 44 Hình 4.14: Phổ 'H-NMR của hợp chất PV3.-22- 2222 cc2xeccererrrrrcee 45 Hình 4.15: Phô '°C-NMR của hợp chất PV3.16: Phô DEPT của hợp chất PV3.17: Phô HSQC của hợp chất PV3. ¿25c 2c 22kcc2EcErrrrrkerres 48 Hình 4.18: Phô HMBC của hợp chất PV3.---25:©2cc22xcc2tcrrrerrkerres 48 Bảng 4.3: Số liệu phổ NMR của hợp chất PV3.--©2sccccccrrcerrecres 49 Phạm Thị Nhung Lớp K38A — Hoa Hoc Trường Đại học Sự phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp LỜI MỞ ĐẦU Việt Nam là quốc gia nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, địa hình nhiều đồi núi chia cắt nên điều kiện khí hậu cũng rất đa dạng, có nhiều tiểu vùng khí hậu khá đặc trưng.

Những yếu tố trên đã tạo nên nguồn tài nguyên sinh vật đồi dào, đặc biệt hệ thực vật Việt Nam rất phong phú. Theo ước tính số loài thực vật bậc cao ở nước ta có thể lên đến 12.000 loài, trong đó đã biết đến khoảng 4000 loài là cây thuốc mọc tự nhiên, đây là nguồn nguyên liệu phục vụ cho sản xuất thuốc chữa bệnh. Ngoài sự đa dạng về thành phần và chủng loại, nguồn dược liệu Việt Nam còn có giá trị to lớn ở chỗ chúng được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng để chữa nhiều loại bệnh khác nhau. Các cây thuốc được sử dụng dưới hình thức độc vị hay phối hợp với nhau tạo nên những bài thuốc quý giá.

Trong vòng vài thập kỷ gần đây, xu hướng quay lại sử dụng các sản phẩm thuốc và thực phẩm chức năng có nguồn gốc từ thực vật để phòng và trị bệnh trở nên thịnh hành trên thế giới. Hướng tân dược hóa thuốc đông dược đã và đang được phái triển mạnh ở nhiều nước có nền công nghiệp được phẩm phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và đặc biệt là Trung Quốc. Việc hòa hợp hai nền y học cổ truyền và y học hiện đại là xu thế tất yếu của thời đại nhằm giải quyết những khó khăn của y học. Với những công trình nghiên cứu và sự phát hiện ra nhiều chất có hoạt tính sinh học cao có giá trị từ thiên nhiên, các nhà khoa học đã có những đóng góp rất lớn trong việc tạo ra các loại thuốc điều trị những bệnh nhiệt đới và bệnh hiểm nghèo như: penicillin (1941); artemisinin (những năm 1970);.

Thiên nhiên là nguồn nguyên liệu phong phú cung cấp các hoạt chất quý hiếm để tạo ra các biệt dược và các chất dẫn đường để tổng hợp ra các loại thuốc mới. Từ những chất được phân lập từ thiên nhiên, các nhà khoa học đã chuyển hóa chúng thành những hoạt chất có khả năng trị bệnh rAt cao. Pham Thi Nhung 1 Lớp K38A - Hóa Học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Khóa luận tốt nghiệp Họ Na (Annonaceae) là họ lớn nhất của bộ Mộc Lan (Magnoliales). Với khoảng 2300 đến 2500 loài thuộc 120 — 130 chi.

Bên cạnh đó, một số loải như Hoang Lan (Cananga odorata) còn chứa tính dau thom va duoc sw dung trong sản xuất nước hoa hay thuốc chữa bệnh như nhiễm trùng, bệnh gan, tiêu chảy, các loại cây thân gỗ còn dùng làm củi. Đây là nguồn nguyên liệu thiết yếu cho nhiều ngành công nghiệp như mĩ phẩm, dược phẩm, và trong y học. Hiện nay xu hướng chung của các nhà khoa học trên thế giới đang đặc biệt quan tâm tới các hợp chất hóa học có chứa ở các loài thuộc họ Na (Annonaceae). Đây là nguồn nguyên liệu chứa các hoạt chất có triển vọng ứng dụng trong y- dược.

Xuất phát từ các cơ sở trên, việc nghiên cứu và khai thác các chất có hoạt tính sinh học ứng dụng trong lĩnh vực Y- Dược từ các nguồn dược liệu ở Việt Nam là rất cần thiết và có ý nghĩa về mặt khoa học cũng như thực tiễn.