Áp dụng chỉ số tổn thương trong nghiên cứu sinh kế tại xã chiềng bằng huyện quỳn

LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu làm đề tài “Áp dụng chỉ số tổn thương trong nghiên cứu sinh kế tại xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La” nhóm đề tài đã nhận đƣợc sự giúp đỡ nhiệt tình của các đồng chí trong UBND xã Chiềng Bằng, 4 đồng chí trƣởng bản (bản Bung, bản Co Trặm, bản Bỉa, bản Pú Ỏ) và 64 hộ dân đã giúp đỡ nhóm đề tài trong quá trình nhóm nghiên cứu đi khảo sát thực tế. Với tình cảm chân thành, nhóm nghiên cứu tỏ lòng biết ơn đối với Ban giám hiệu, phòng Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ, khoa Sử - Địa trƣờng Đại học Tây Bắc đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ chúng em trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài nghiên cứu khoa học này. Em xin cảm ơn sâu sắc đến Thạc sĩ Nguyễn Thị Hồng Nhung ngƣời trực tiếp hƣớng dẫn đề tài nghiên cứu khoa học của nhóm đề tài đã luôn dành nhiều thời gian, công sức hƣớng dẫn nhóm đề tài trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu và hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học. Do về mặt kiến thức và về mặt thời gian còn hạn chế đề tài nghiên cứu khoa học còn nhiều khiếm khuyết sai sót.

Nhóm nghiên cứu mong nhận đƣợc sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn sinh viên để đề tài nghiên cứu khoa học của nhóm đƣợc hoàn thiện hơn.năm 2018 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu của đề tài. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Giới hạn nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Lịch sử nghiên cứu. Trên thế giới.

Cấu trúc của đề tài .10 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI. Các khái niệm liên quan. Phƣơng pháp đánh giá chỉ số tổn thƣơng (LVI). Cơ sở thực tiễn.

Di dân TĐC thủy điện Sơn La. Di dân tái định cƣ tại xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai .17 Tiểu kết chƣơng 1 .18 CHƢƠNG 2: NGHIÊN CỨU CHỈ SỐ TỔN THƢƠNG CỦA NGƢỜI DÂN TÁI ĐỊNH CƢ XÃ CHIỀNG BẰNG, HUYỆN QUỲNH NHAI. Khái quát khu vực nghiên cứu. Vị trí địa lí.

Đặc điểm tự nhiên. Đặc điểm kinh tế - xã hội. Phƣơng pháp nghiên cứu và cách tính LVI. Kết quả và thảo luận .27 Tiểu kết chƣơng 2.

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢM TỔN THƢƠNG SINH KẾ CHO NGƢỜI DÂN TÁI ĐỊNH CƢ XÃ CHIỀNG BẰNG, HUYỆN QUỲNH NHAI. Giải pháp chung. Giải pháp cụ thể .41 Tiểu kết chƣơng 3 .47 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT CARE: Hợp tác xã cho việc gửi hàng của Mỹ sang châu Âu DFID: Bộ Phát triển Quốc tế Vƣơng quốc Anh GIZ: Tổ chức hợp tác Quốc tế Đức HGĐ: Hộ gia đình IFAD: Quỹ Quốc tế về phát triển nông nghiệp IPCC: Ủy ban Liên minh chính phủ về biến đổi khí hậu ISET: Viện Nghiên cứu chuyển đổi môi trƣờng và xã hội ISSMGE: Hiệp hội Cơ học đất và Địa kỹ thuật thế giới KH&CN: Khoa học và Công nghệ LVI: Chỉ số tổn thƣơng sinh kế NISTPASS: Viện nghiên cứu chiến lƣợc và Chính sách Khoa học và Công nghệ OXFAM: là một trong những tổ chức phi chính phủ quốc tế hàng đầu hoạt động trong các lĩnh vực phát triển nông thôn, hỗ trợ nhân đạo và giảm thiểu rủi ro thiên tai, phát triển xã hội dân sự và cộng đồng thiểu số, nâng cao vị thế phụ nữ. PRA: là một phƣơng pháp điều tra để học hỏi và cùng với các thành viên cộng đồng tìm hiểu, phân tích và đánh giá các khó khăn, thuận lợi đồng thời đƣa ra các giải pháp, quyết định kịp thời nhằm giải quyết các khó khăn của cộng đồng PVA: Phân tích tính tổn thƣơng có sự tham gia SKBV: Sinh kế bền vững TĐC: Tái định cƣ UBND: Ủy ban nhân dân UNDP: Chƣơng trình phát triển của Liên Hợp Quốc DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.

1: Thông tin về các điểm điều tra .2: Giá trị các yếu tố phụ, giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của chỉ số LVI. Giá trị các yếu tố chính của chỉ số LVI .31 DANH MỤC HÌNH Hình 1: Khung sinh kế bền vững của DFID năm 2001. Biểu đồ thể hiện các yếu tố chính của chỉ số LVI ở xã Chiềng Bằng. Tính cấp thiết của đề tài Ở Việt Nam đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về sinh kế bền vững (SKBV), tuy nhiên những nghiên cứu này chủ yếu là ở khu vực vùng ven biển mà khu vực miền núi và đặc biệt là miền núi phía Bắc thì mới chỉ có một số ít các công trình nghiên cứu sinh kế bền vững của ngƣời dân.

Miền núi phía Bắc có nhiều những công trình thủy điện với công suất lớn và một trong những công trình lớn phải kể đến công trình thủy điện Sơn La một công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á với công suất lên đến 2.400MW và diện tích lòng ngập lớn chính vì vậy đã ảnh hƣởng rất lớn khả năng canh tác, nguồn nƣớc sinh hoạt, đƣờng giao thông đi lại, nhu cầu nhà ở của ngƣời dân tại vùng lòng hồ ven lòng hồ. Do đó, việc đảm bảo cuộc sống, đảm bảo sinh kế cho ngƣời dân tái định cƣ (TĐC) và cho đồng bào tại nơi ở mới là nhiệm vụ tối cần thiết. Có nhƣ vậy mới thực hiện tối ƣu mục tiêu của TĐC, đồng thời giảm thiểu tối đa những tác động không mong muốn từ công trình thủy điện. Xã Chiềng Bằng thuộc huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La là một trong những xã nằm trong diện phải di dân lên khỏi cốt ngập thủy điện Sơn La.175 hộ của 15 bản đều nằm dƣới cốt ngập 218m phải di chuyển đến nơi ở mới.

Xã Chiềng Bằng cũng gặp rất nhiều khó khăn về cả tự nhiên và kinh tế - xã hội nhƣ: nhà ở, diện tích đất canh tác, các nguồn tạo ra thu nhập, đƣờng giao thông, trƣờng học, cơ sở y tế, các trụ sở của các cơ quan. Do diện tích đất ngập khá lớn, diện tích đất canh tác bị thu hẹp nên năng suất thấp, gây khó khăn cho đời sống của bà con nơi sở tại và bà con TĐC. Mặt khác, khu vực này chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, do vậy tập quán canh tác sản xuất còn lạc hậu, cơ bản là độc canh và quảng canh, kĩ thuật tiên tiến chƣa đƣợc áp dụng, các loại giống mới chƣa đƣợc nghiên cứu để đƣa vào gieo trồng. Mặc dù còn nhiều yếu tố hạn chế, song xã Chiềng Bằng đang tận dụng tối đa những yếu tố thuận lợi về diện tích mặt nƣớc rộng lớn, thuận lợi để nuôi trồng thủy sản, coi đây là thế mạnh để phát triển kinh tế xã hội của xã, qua đó giao lƣu trao đổi hàng hóa với các xã khác.

Bởi vậy, việc nghiên cứu và đánh giá 1 có chiều sâu những thế mạnh, nguồn lực tự nhiên, nguồn lực xã hội, nguồn vốn… theo khung SKBV của Bộ Phát triển Quốc tế Vƣơng quốc Anh (DFID) sẽ là nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn. Trên cơ sở đó, có thể phát huy tối đa nội lực của địa phƣơng, tận dụng tốt nguồn vốn di dân TĐC thủy điện Sơn La, cộng với sự hỗ trợ của Nhà nƣớc, để ngƣời dân TĐC có những hoạt động sinh kế phù hợp, góp phần nâng cao chất lƣợng cuộc sống, đảm bảo mục tiêu TĐC cuộc sống nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Xuất phát từ những ý nghĩa thực tiễn đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “ÁP DỤNG CHỈ SỐ TỔN THƯƠNG TRONG NGHIÊN CỨU SINH KẾ TẠI XÃ CHIỀNG BẰNG, HUYỆN QUỲNH NHAI, TỈNH SƠN LA”. Mục tiêu của đề tài Áp dụng chỉ số tổn thƣơng sinh kế (LVI) trong nghiên cứu sinh kế đối với các hộ dân tại xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai, từ đó đề ra giải pháp nhằm giảm thiểu tính tổn thƣơng, góp phần ổn định đời sống, sinh kế cho ngƣời dân.

Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục tiêu đã đề ra, đề tài cần thực hiện các nhiệm vụ cụ thể sau: - Tổng quan đƣợc các khái niệm có liên quan tới sinh kế, SKBV, khung sinh kế, và các vấn đề liên quan tới di dân TĐC cho mục đích thủy điện, đặc biệt là di dân TĐC thủy điện Sơn La tại khu vực xã Chiềng Bằng. - Xây dựng hệ thống bảng hỏi và tiến hành điều tra về sinh kế của ngƣời dân tại khu vực xã Chiềng Bằng. - Khái quát các đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội và thực trạng các mô hình sinh kế của ngƣời dân tại khu vực nghiên cứu. - Tính đƣợc chỉ số tổn thƣơng sinh kế (LVI) của ngƣời dân TĐC tại xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai.

- Đề xuất một số giải pháp tạo SKBV cho ngƣời dân TĐC tại xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai. Giới hạn nghiên cứu - Nội dung nghiên cứu: + Đề tài tập trung vào tính toán giá trị các yếu tố của chỉ số LVI tác động đến sinh kế của ngƣời dân thuộc xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. + Phân tích mức độ tổn thƣơng trong sinh kế, từ đó có những đề xuất, giải pháp phát triển kinh tế bền vững cho nhóm ngƣời chịu ảnh hƣởng lớn. - Phạm vi nghiên cứu: Tiến hành nghiên cứu tại 4 bản di dân TĐC thủy điện Sơn La thuộc phạm vi xã Chiềng Bằng, huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La.

Cụ thể là: bản Bỉa (13 hộ), bản Co Trặm (13 hộ), bản Búng (11 hộ) và bản Pú Ỏ (27 hộ). - Thời gian: Từ năm 2017 - 2018 theo số liệu điều tra thực trạng các nguồn vốn sinh kế thực hiện tại xã Chiềng Bằng. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu: Phƣơng pháp này giúp tác giả tổng quan đƣợc những kết quả nghiên đã có trƣớc đây liên quan đến đề tài, đồng thời có thể cho phép cập nhật thêm nguồn tài liệu đảm bảo tính đầy đủ, chính thống, tin cậy. Các tài liệu đƣợc sắp xếp cụ thể, rõ ràng trên cơ sở đó tác giả có thể đánh giá thực trạng các nguồn lực ảnh hƣởng đến các yếu tố của chỉ số LVI (đặc điểm hộ, các chiến lƣợc sinh kế, các mạng lƣới xã hội, sức khỏe, lƣơng thực và tài chính, nguồn nƣớc, các thảm họa tự nhiên và biến đổi khí hậu) tại khu vực nghiên cứu, đồng thời đề xuất những giải pháp sinh kế phù hợp cho ngƣời dân.