Luận án tiến sĩ: Tác động của đặc điểm quản trị công ty đến nguyên tắc thận trọng kế toán tại doanh nghiệp niêm yết Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- NGUYỄN THỊ BÍCH THỦY TÁC ĐỘNG CỦA ĐẶC ĐIỂM QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC THẬN TRỌNG TRONG KẾ TOÁN TẠI CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán, kiểm toán và phân tích Mã số: 9340301 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN HỮU ÁNH HÀ NỘI - 2019 luan an i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng bản đăng ký đề tài này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Thị Bích Thủy luan an ii LỜI CẢM ƠN Luận án là thành quả của những nỗ lực bền bỉ và nghiêm túc của tác giả trong suốt 4 năm học tập và nghiên cứu.

Trong quá trình thực hiện luận án, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ vô cùng quý báu của thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và những người thân trong gia đình. Trước hết, tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS. Nguyễn Hữu Ánh - Người Hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình thực hiện Luận án. Được làm việc dưới sự định hướng, chỉ dẫn và hỗ trợ tận tình của thầy là yếu tố không thể thiếu giúp tác giả hoàn thành luận án.

Tác giả xin bày tỏ sự cảm ơn tới các thầy cô Viện Kế toán - Kiểm toán, Viện Đào tạo Sau Đại học - Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã giúp đỡ Tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án này. Xin chân thành cảm ơn PGS. Nguyễn Thị Minh – Trưởng khoa Toán kinh tế đã góp ý, hướng dẫn tác giả xử lý dữ liệu trong quá trình nghiên cứu và viết luận án. Tác giả xin chân thành cảm ơn tới tập thể cán bộ Khoa Kinh tế - trường Đại học Vinh – nơi tác giả công tác – những người đã dành cho tác giả sự khuyến khích, động viên, và sẻ chia công việc để tác giả có điều kiện hoàn thành luận án của mình.

Và sau cùng, tác giả xin cảm ơn bố mẹ, chồng và hai con gái - những người luôn bên cạnh động viên, hỗ trợ cả về vật chất lẫn tinh thần, là động lực để tác giả nghiên cứu và hoàn thành luận án. Một lần nữa, tôi xin trân trọng cảm ơn tất cả. Tác giả luận án Nguyễn Thị Bích Thủy luan an iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH, ĐỒ THỊ .ix CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Khái quát phương pháp nghiên cứu. Khung nghiên cứu của Luận án.

Kết cấu của Luận án .6 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .8 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẶC ĐIỂM QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC THẬN TRỌNG TRONG KẾ TOÁN. Lý luận chung về nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Lịch sử nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Các mô hình đo lường việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán tại doanh nghiệp.

Lý luận chung về quản trị công ty. Nguồn gốc và định nghĩa Quản trị công ty. Nội dung và đặc điểm của quản trị công ty. Tổng quan tình hình nghiên cứu về tác động của đặc điểm quản trị công ty đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán.

Tác động của quy mô Hội đồng quản trị đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Tác động của việc kiêm nhiệm chức danh chủ tịch HĐQT và Tổng giám đốc điều hành (CEO) đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Tác động của tính độc lập của Hội đồng quản trị đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Tác động của thành viên Hội đồng quản trị có chuyên môn về kế toán tài chính đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán .36 luan an iv 2.

Tác động của sự hiện diện của Ủy ban kiểm toán đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Tác động của thành viên Ủy ban kiểm toán hoặc thành viên Ban kiểm soát có chuyên môn về kế toán tài chính đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Tác động của Sở hữu của Ban giám đốc đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Tác động của Sở hữu Nhà nước đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán.

Lý thuyết nền tảng phục vụ nghiên cứu tác động của đặc điểm QTCT đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Lý thuyết thông tin bất đối xứng (Asymmetric Information). Lý thuyết đại diện (Agency Theory). Lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder theory).

Xác định khoảng trống nghiên cứu .53 CHƯƠNG 3: GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Xây dựng giả thuyết khoa học về các yếu tố thuộc đặc điểm quản trị công ty tác động đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Quy mô Hội đồng quản trị. Kiêm nhiệm chức danh chủ tịch HĐQT và Tổng giám đốc điều hành.

Thành viên Hội đồng quản trị không điều hành. Thành viên Hội đồng quản trị có chuyên môn về kế toán tài chính. Thành viên Ban kiểm soát có chuyên môn về kế toán tài chính. Tỷ lệ sở hữu của Ban giám đốc.

Sở hữu của Nhà Nước:. Các yếu tố khác không thuộc đặc điểm Quản trị công ty có ảnh hưởng đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Mô hình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu và phương pháp thu thập dữ liệu. Phương pháp phân tích dữ liệu .78 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .80 CHƯƠNG 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ TÁC ĐỘNG CỦA ĐẶC ĐIỂM QUẢN TRỊ CÔNG TY ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN NGUYÊN TÁC luan an v THẬN TRỌNG TRONG KẾ TOÁN TẠI CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM. Kết quả đo lường việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Thống kê mô tả biến độc lập và mối tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu. Thống kê mô tả các biến độc lập. Mối quan hệ tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu. Kiểm định giả thuyết các yếu tố thuộc đặc điểm quản trị công ty tác động đến việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam .90 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .100 CHƯƠNG 5 THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

CÁC KHUYẾN NGHỊ VÀ KẾT LUẬN. Phân tích, so sánh kết quả hồi quy giữa các mô hình. Thảo luận kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Sự kiêm nhiệm chức danh (CEO và chủ tịch HĐQT) và việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán.

Thành viên Hội đồng quản trị có chuyên môn về kế toán tài chính và việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Thành viên ban kiểm soát có chuyên môn về kế toán tài chính và việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Tỷ lệ sở hữu của Ban giám đốc và việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán. Tỷ lệ sở hữu của Nhà nước và việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán.

Các khuyến nghị, đề xuất đối với việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán tại các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam. Khuyến nghị đối với doanh nghiệp. Khuyến nghị đối với cơ quan quản lý Nhà nước. Khuyến nghị dành cho nhà đầu tư.

Khuyến nghị dành cho cơ sở giáo dục đào tạo. Những đóng góp của luận án. Đóng góp về mặt khoa học và lý luận. Đóng góp về mặt thực tiễn.

Các hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu trong tương lai .118 luan an vi 5. Các hạn chế của luận án. Hướng nghiên cứu tiếp theo .121 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .123 TÀI LIỆU THAM KHẢO.139 luan an vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Ký hiệu TT Nội dung viết tắt 1. ACC Accounting conservatism - Nguyên tắc thận trọng trong kế toán 2.

BCTN Báo cáo thường niên 4. BKS Ban kiểm soát 5. CTNY Công ty niêm yết 6. CEO Giám đốc điều hành 7.

DN Doanh nghiệp 8. ĐHCĐ Đại hội cổ đông 9. FASB Financial Accounting Standards Board - Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính (Hoa Kỳ) 10. FEM Fixed Effect Model - Mô hình hồi quy ảnh hưởng cố định 11.

HĐQT Hội đồng quản trị 12. HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội 13. HOSE Sở giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh 14. IASB International Accounting Standards Board - Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế 15.

KTNB Kiểm toán nội bộ 16. KTTC Kế toán tài chính 17. Luật DN Luật số: 68/2014/QH13 ngày 26 tháng 11 năm 2014 18. OLS Mô hình hồi quy bình phương bé nhất 19.

QTCT Quản trị công ty 20. ROE Tỷ suất sinh lợi của vốn chủ sở hữu 21. REM Mô hình hồi quy ảnh hưởng ngẫu nhiên 22. Sở GDCK Sở giao dịch chứng khoán 23.

UBCKNN Ủy ban chứng khoán Nhà nước 24. UBKT Ủy ban kiểm toán 25. VAS Vietnamese Accounting Standards - Chuẩn mực kế toán Việt Nam luan an viii DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Tổng hợp các công trình nghiên cứu sử dụng mô hình đo lường việc thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán .2: Tổng hợp các công trình nghiên cứu về tác động của đặc điểm QTCT đến việc thực hiện ACC .1: Mức độ vốn hóa thị trường theo GDP tại một số quốc gia (tỷ lệ %) .2: Mô tả và cách thức đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu .3: Số lượng CTNY trong dữ liệu nghiên cứu .1: Trích dữ liệu tính CONS của hai DN trong mẫu nghiên cứu .2: Thống kê mô tả biến phụ thuộc theo tổng thể mẫu nghiên cứu .3: Top 20 DN có LNST cổ đông công ty mẹ biến động liên tục sau kiểm toán qua nhiều năm.4: Thống kê mô tả biến phụ thuộc CONS theo ngành cấp 1 .5: Thống kê mô tả các biến độc lập .