Luận án: Mối quan hệ giữa năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên và thương hiệu trường đại học - Khảo sát TP.HCM

TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do chọn đề tài Trường đại học là nơi đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội ở tất cả các lĩnh vực, ngành nghề khác nhau. Mỗi trường đại học đều thực hiện chức năng chủ yếu là đào tạo và NCKH để từ đó tạo uy tín, tạo hình ảnh và thương hiệu cho các trường đại học (Trần Tiến Khoa, 2013). Trước sự phát triển của xã hội đòi hỏi nguồn nhân lực phải có trình độ, có năng lực chuyên môn, có kiến thức và kỹ năng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các nhà tuyển dụng đã thúc đẩy các trường đại học phải tự nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường, chất lượng giảng dạy của giảng viên, đặc biệt nâng cao khả năng NCKH của giảng viên và ứng dụng kết quả NCKH vào quá trình giảng dạy là điều cần thiết mà các trường đại học đang đặt mục tiêu hướng tới (Trần Tiến Khoa, 2013). Trong bối cảnh hiện nay, khi mà thế giới đang trở nên “phẳng” hơn thì vai trò của các trường đại học và chất lượng giáo dục tại các trường đại học càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Với chức năng đào tạo, các trường đại học đào tạo những chuyên gia có năng lực, kĩ năng cao và có văn hóa; với chức năng nghiên cứu khoa học, các trường đại học đều gắn với một thương hiệu cụ thể là trung tâm sáng tạo ra tri thức mới, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ để đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế, của xã hội do đó thương hiệu trường đại học được đánh giá là một vai trò rất quan trọng trong sự phát triển xã hội nói chung và nền giáo dục đại học nói riêng (Charles Dennis và cộng sự, 2016). Trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển mạnh mẽ như ngày nay đã tác động và ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của các trường đại học và cũng là động cơ thúc đẩy cho các trường đại học ngày càng phát triển. Thực tiễn và lý luận chỉ ra rằng, NCKH và giảng dạy có mối quan hệ hữu cơ với nhau, gắn kết chặt chẽ với nhau và hỗ trợ cho nhau (Gonobolan Anna, 1987). NCKH tạo cơ sở, điều kiện, tiền đề nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ giảng dạy ở trên lớp.

Ngược lại, công tác giảng dạy phản ánh kết quả của hoạt động NCKH, ứng dụng được kết quả NCKH vào thực tiễn giảng dạy nhằm nâng cao hiệu quả cho hoạt động giảng dạy. Do vậy, cùng với hoạt động giảng dạy, kết quả NCKH còn là thước đo năng lực chuyên môn của giảng viên. 2 Đối với giảng viên tại trường đại học, công tác giảng dạy luôn được coi trọng, là điều kiện cần và đủ cho một giảng viên và còn là một yếu tố quan trọng để đánh giá năng lực giảng viên (Nhóm nghiên cứu của Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2014). Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần yêu cầu của hoạt động chuyên môn của người giảng viên.

Vì vậy, việc NCKH lâu nay luôn được các trường đề cao, chú trọng, đặt ra như một nhiệm vụ bắt buộc, thường xuyên và là một tiêu chuẩn quan trọng hàng đầu để đánh giá khả năng toàn diện của giảng viên và còn được Bộ giáo dục Đào tạo quy định cụ thể cho giảng viên các trường đại học tại Việt Nam (Thông tư số 47/2014/TT-BGDĐT ngày 31/12/2014). Mặc dù vậy, trong thời gian qua, tại các trường đại học, hoạt động NCKH của đội ngũ giảng viên vẫn còn khá “tẻ nhạt”, thậm chí còn bị “quên lãng”, chứa đựng nhiều hạn chế, bất cập, chưa được ban lãnh đạo nhà trường quan tâm đúng mức, chưa ngang tầm với nhiệm vụ chuyên môn của giảng viên. Kết quả NCKH của các trường còn thấp, đăc biệt là các công trình nghiên cứu công bố trên các tạp chí uy tín thế giới bị hạn chế về nhiều mặt, tổng số các công trình nghiên cứu được công bố từ 100 công trình trở lên chỉ có 18/235 trường đại học, chiếm tỷ lệ rất thấp, khoảng 7 % (Nhóm thông tin nghiên cứu, Đại học Duy Tân, 2018). Danh sách 18 trường đại học có công trình khoa học từ 100 trở lên Stt Cơ sở giáo dục đại học Công trình khoa học 1 Đại học Tôn Đức Thắng 1421 2 Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh 1397 3 Viện hàn lâm KH$CNVN 1218 4 Đại học Quốc gia Hà Nội 959 5 Đại học Bách Khoa Hà Nội 743 6 Đại học Duy Tân 592 7 Đại học Huế 289 8 Đại học Đà Nẵng 259 9 Đại học Cần Thơ 257 10 Đại học Thái Nguyên 254 11 Đại học Sư phạm Hà Nội 237 12 Đại học Kỹ thuật Lê Qúy Đôn 182 13 Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh 176 14 Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh 175 15 Đại học Y Hà Nội 161 16 Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh 138 17 Học viện Nông nghiệp Việt Nam 126 18 Đại học giao thông vận tải 100 (Nguồn: Nhóm thông tin nghiên cứu, Đại học Duy Tân, 2018) 3 Đối với giảng viên và các nhà nghiên cứu thì việc công bố công trình NCKH trên các tạp chí un tín thế giới như ISI, Scopus còn nhiều hạn chế và khó khăn cả về mặt chủ quan và khách quan, một cuộc điều tra khảo sát tại Indonesia cho biết 76% giảng viên chưa bao giờ đăng bài viết trên các tạp chí uy tín thế giới như ISI và Scopus (Ansari Saleh Ahmar và cộng sự, 2017).

Theo Báo cáo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo (2015) có khoảng 56.000 cán bộ giảng viên giảng dạy ở các trường đại học nhưng chỉ có khoảng 1.100 giảng viên (chiếm khoảng 2%) tham gia NCKH và rất ít giảng viên tham gia nghiên cứu. Trường hợp cụ thể tại Đại học Quốc gia TP.HCM, một trong 2 đại học được xem hàng đầu ở Việt Nam, tình hình cũng không mấy khả quan. Kết quả NCKH trong giai đoạn từ 2010 - 2015, Đại học này có 2.300 bài báo khoa học được công bố, trong đó 720 bài báo đăng trên các tạp chí khoa học thế giới với chỉ số ảnh hưởng trung bình là 1. Nguồn kinh phí thu được từ hoạt động NCKH chuyển giao công nghệ là 344,5 tỉ đồng, chỉ tăng 1,25 lần so với 5 năm trước đó.

Tất cả những điều này thực sự là tiếng chuông báo động về sự thiếu nhiệt huyết, mặn mà và tâm huyết của giảng viên đối với các hoạt động NCKH dẫn tới kết quả NCKH chưa cao. Tại các trường đại học, vấn đề nâng cao chất lượng dạy và học là những yếu tố quan trọng, có sự tác động lớn đến chất lượng đào tạo và bồi dưỡng cán bộ giảng viên. Để đánh giá khả năng lao động chuyên môn, tư duy lý luận và nhận thức thực tiễn của giảng viên tại trường đại học, nhất thiết phải kết hợp tốt hoạt động NCKH của giảng viên với hoạt động giảng dạy và nâng cao năng lực giảng viên (Drs. Chúng ta đều biết và nhận thức được rằng, NCKH đặc biệt quan trọng trong giáo dục nói chung, giáo dục đại học nói riêng.

Trong công tác đào tạo đại học ở nước ta hiện nay, NCKH được xem là một “mắt xích” quan trọng không thể thiếu được trong việc góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, tạo ra nguồn nhân lực đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của xã hội. NCKH tạo điều kiện cho giảng viên tìm ra phương pháp giảng dạy hiệu quả nhất, là yếu tố đánh giá và nâng cao năng lực giảng viên và ngược lại. Trong hai thập niên qua, sự bùng nổ về số lượng các trường đại học đã tạo nên sự cạnh tranh gay gắt trong môi trường giáo dục đại học giữa các trường đại học với nhau. Từ 174 trường đại học vào năm 1991 (Trần Tiến Khoa, 2013) thành 235 trường 4 đại học vào năm 2019 (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2019) cho thấy sự phát triển bùng nổ về số lượng trường đại học (tăng 26%) sau 22 năm, tương ứng trung bình mỗi năm có khoảng 3 trường đại học được thành lập.

Với số lượng trường đại học tăng đáng kể trong vài thập niên gần đây cộng với chủ trương hiện nay của Chính phủ cho phép các trường đại học công lập tự chủ về mặt tài chính và chủ động về mặt quản lý nhà trường. Như vậy, khoảng cách giữa các trường đại học công lập và đại học tư thục đang dần khép lại tạo sự công bằng trong hoạt động quản lý các trường đại học hiện nay đã thúc đẩy quá trình cạnh tranh và phát triển thương hiệu của các trường đại học. Để xây dựng và phát triển được thương hiệu của một trường đại học sẽ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố và nó cũng trở thành điều trăn trở của ban lãnh đạo các trường đại học. Trong đó xây dựng và quản lý thương hiệu nội bộ dựa trên yếu tố nhân viên đã được nghiên cứu và khẳng định là một vai trò quan trọng không thể thiếu trong quá trình phát triển thương hiệu trường đại học (Ceridwyn King & Debra Grace, 2009).

Qua nghiên cứu của tác giả cho thấy, đã có rất nhiều các công trình khoa học nghiên cứu về năng lực giảng viên, kết quả NCKH và thương hiệu trường đại học như: Nguyễn Đình Thọ và Nguyễn Thị Mai Trang (2010); Drs. Molefe (2010); Villar and Olga M. Alegre (2006) nghiên cứu về năng lực giảng viên. Nghiên cứu của Ceridwyn King & Debra Grace (2009); Ceridwyn King & Debra Grace (2010); David A.

Davcik, Rui Vinhas da Silva & Joe F. Hair (2015) và Trần Tiến Khoa (2013) nghiên cứu về hoạt động NCKH, kết quả NCKH. Nghiên cứu của Ansari Saleh Ahmar và cộng sự (2016); Liney Manjarrés-Henríquez, Antonio Gutiérrez- Gracia, Jaider Vega-Jurado (2008); Fabian A. Ehikhamenor (2002); Vo Van Thang và cộng sự (2015) nghiên cứu về thương hiệu trường đại học và quản lý thương hiệu nội bộ.

Tuy nhiên, tác giả chưa thấy công trình nghiên cứu nào đề cập tới mối quan hệ giữa năng lực giảng viên, kết quả nghiên cứu khoa học và thương hiệu trường đại học. Do vậy, tác giả lựa chọn đề tài “Mối quan hệ giữa năng lực, kết quả nghiên cứu khoa học của giảng viên và thương hiệu trường đại học: Trường hợp khảo sát tại Thành phố Hồ Chí Minh” để nghiên cứu nhằm đưa ra được những giả thuyết nghiên cứu, mô hình nghiên cứu và đề xuất các hàm ý quản trị nhằm góp phần phát triển các trường đại học Việt Nam hiện nay và trong thời gian tới.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu nghiên cứu tổng quát Xác định, đo lường mức độ tác động và đưa ra hàm ý quản trị về mối quan hệ giữa năng lực, kết quả nghiên cứu khoa học của giảng viên và thương hiệu trường đại học.