Luận án: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tiếp nhận tri thức đào tạo của giảng viên đại học Việt Nam trong chương trình liên kết quốc tế

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN LÊ THỊ HƯƠNG LAN Các nhân tố ảnh hưởng ñến sự tiếp nhận tri thức về ñào tạo của giảng viên ñại học Việt Nam thông qua các chương trình liên kết ñào tạo quốc tế bậc ñại học LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH HÀ NỘI – 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN LÊ THỊ HƯƠNG LAN Các nhân tố ảnh hưởng ñến sự tiếp nhận tri thức về ñào tạo của các trường ñại học Việt Nam thông qua các chương trình liên kết ñào tạo quốc tế bậc ñại học Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh (Viện QTKD) Mã số: 9340101_QTV LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: GS. Hoàng Văn Hoa HÀ NỘI – LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2020 Nghiên cứu sinh LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Văn Hoa, người thầy đã giúp tôi định hướng và tận tình hướng dẫn tôi thực hiện luận án này.

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè và đồng nghiệp của tôi tại Viện Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, những người đã luôn khuyến khích, động viên, giúp đỡ tôi vượt qua những thời điểm khó khăn trong giai đoạn học tập và nghiên cứu. MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do lựa chọn đề tài. Mục đích và câu hỏi nghiên cứu.

Mục đích nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Cách tiếp cận nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu.

Phương pháp phân tích. Những đóng góp mới của luận án. Đóng góp về lý luận. Đóng góp về thực tiễn.

Kết cấu của luận án. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU. Khái niệm tri thức và tiếp nhận tri thức. Khái niệm tri thức.

Phân loại tri thức. So sánh tri thức và hiểu biết. Tri thức về đào tạo. Tiếp nhận tri thức.

Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới sự tiếp nhận tri thức cá nhân 21 1. Các khung lý thuyết nghiên cứu được sử dụng để phân nhóm nhân tố. Các nhân tố cá nhân ảnh hưởng tới sự tiếp nhận tri thức. Các nhân tố xã hội ảnh hưởng tới sự tiếp nhận tri thức.

Khoảng trống nghiên cứu. Tóm tắt chương 1. Ảnh hưởng của các nhân tố cá nhân. Lý thuyết năng lực hấp thụ tri thức.

Các giả thuyết dựa trên lý thuyết năng lực hấp thụ tri thức. Ảnh hưởng của nhân tố tri thức chuyên môn tới tiếp nhận tri thức. Ảnh hưởng của nhân tố tri thức liên văn hóa tới tiếp nhận tri thức. Ảnh hưởng của nhân tố động lực học hỏi nội tại tới tiếp nhận tri thức.

Ảnh hưởng của nhân tố tư duy xã hội hóa tới tiếp nhận tri thức. Ảnh hưởng của các nhân tố xã hội. Lý thuyết sáng tạo tri thức trong tổ chức. Các giả thuyết dựa trên lý thuyết sáng tạo tri thức trong tổ chức.

Ảnh hưởng của nhân tố tương tác với giảng viên đối tác. Ảnh hưởng của nhân tố vai trò “người gác cổng tri thức” của cán bộ chuyên môn. Tương tác giữa các nhân tố cá nhân và xã hội trong mối liên hệ với tiếp nhận tri thức 52 2. Tương tác giữa nhân tố “tương tác với giảng viên đối tác” và các nhân tố đặc điểm cá nhân.

Tương tác giữa nhân tố vai trò “người gác cổng tri thức” và các nhân tố đặc điểm cá nhân. Mô hình nghiên cứu. Tóm tắt chương 2. BỐI CẢNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Bối cảnh chương trình liên kết đào tạo quốc tế tại Việt Nam. Các động lực thúc đẩy liên kết đào tạo quốc tế tại Việt Nam. Nhu cầu nâng cao chất lượng đào tạo từ các chủ thể liên quan trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Thay đổi về quản trị trong trường đại học.

Quốc tế hóa giáo dục đại học Việt Nam. Sự hình thành và phát triển các chương trình LKĐTQT. Quá trình phát triển các chương trình liên kết đào tạo quốc tế. Các mô hình liên kết đào tạo quốc tế chính.

Hàm ý đối với tiếp nhận tri thức về đào tạo của giảng viên trong các chương trình LKĐTQT bậc đại học. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Thang đo cho sự tiếp nhận tri thức.

Thang đo cho nhân tố tri thức chuyên môn. Thang đo cho nhân tố tri thức liên văn hóa. Thang đo cho nhân tố động lực học hỏi nội tại. Thang đo cho nhân tố tư duy xã hội hóa.

Thang đo cho nhân tố tương tác với giảng viên đối tác. Thang đo cho nhân tố vai trò “người gác cổng tri thức”. Kiểm định độ tin cậy của thang đo. Nghiên cứu định tính.

Lựa chọn tình huống nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu định tính. Phân tích dữ liệu. Nghiên cứu định lượng.

Quy trình xây dựng bảng hỏi. Mẫu nghiên cứu. Phân tích dữ liệu. Tóm tắt chương 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÌNH LUẬN. Kết quả và thảo luận nghiên cứu định tính. Đặc điểm các chương trình liên kết đào tạo quốc tế trong nghiên cứu định tính ………………………………………………………………………………. Chương trình Cử nhân Ngân hàng - Tài chính liên kết giữa Trường ĐHKTQD và Đại học West of England, Vương quốc Anh.

Chương trình Cử nhân Quản trị kinh doanh liên kết giữa Trường ĐHKTQD, tổ chức Pearson và Đại học Sunderland, Vương quốc Anh. Các loại tri thức được tiếp nhận và kênh tiếp nhận. Tri thức về nội dung môn học. Tri thức về phương pháp giảng dạy.

Tri thức về phương pháp đánh giá. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự tiếp nhận tri thức của giảng viên. Tri thức chuyên môn. Tri thức liên văn hóa.

Động lực học hỏi nội tại. Tương tác với giảng viên đối tác. Vai trò “người gác cổng tri thức”. Thảo luận kết quả nghiên cứu định tính.

Kết quả và thảo luận nghiên cứu định lượng. Thống kê mô tả. Phân tích nhân tố EFA. Kiểm định các giả thuyết về các nhân tố ảnh hưởng tới sự tiếp nhận tri thức của giảng viên.

Thảo luận kết quả nghiên cứu định lượng. Tổng kết và tóm tắt chương 4. Định hướng phát triển các chương trình liên kết đào tạo quốc tế bậc đại học130 5. Một số khuyến nghị.

Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đối với các trường đại học. Khuyến nghị dành cho cấp trường. Khuyến nghị dành cho cấp quản lý trực tiếp chương trình LKĐTQT.

Khuyến nghị dành cho giảng viên chương trình LKĐTQT bậc đại học 138 5. Tóm tắt chương 5. Kết quả đạt được của luận án. Hạn chế của nghiên cứu.

Gợi ý cho những hướng nghiên cứu mới.142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tóm tắt một số nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới việc tiếp nhận tri thức cá nhân.1: Sự phát triển của nghiên cứu về năng lực hấp thụ tri thức cá nhân.1: Các mô hình LKĐTQT.2: Thang đo cho sự tiếp nhận tri thức về đào tạo.3: Kết quả đánh giá độ tin cậy của các thang đo.4: Danh sách chương trình LKĐTQT tại Hà Nội được nghiên cứu.1: Vai trò của các kênh tiếp nhận.2: Tương quan định tính giữa các nhân tố cá nhân và xã hội tới sự tiếp nhận tri thức của giảng viên.3: Giảng viên tham gia khảo sát định lượng phân bổ theo chương trình.4: Bộ thang đo chính thức (kết quả phân tích EFA) cho các biến độc lập .5: Thang đo chính thức cho biến phụ thuộc Sự tiếp nhận tri thức.6: Kết quả kiểm định các giả thuyết về các nhân tố ảnh hưởng tới sự tiếp nhận tri thức của giảng viên.1188 DANH MỤC HÌNH Hình 1: Quy trình nghiên cứu của luận án.1: Liên hệ giữa học hỏi, tri thức và hiểu biết.2: Chuỗi giá trị của tổ chức đào tạo đại học.3: Phân loại các nhân tố ảnh hưởng tới tiếp nhận tri thức trong một số nghiên cứu trước đây.1: Quá trình sáng tạo tri thức SECI.2: Ba - bối cảnh chia sẻ trong sự vận động.3: Mô hình nghiên cứu tổng quát.4: Mô hình nghiên cứu về sự tiếp nhận tri thức của giảng viên trong chương trình LKĐTQT.1: Xu hướng thành lập và phê duyệt các chương trình LKĐTQT.2: Quy trình chi tiết cho nghiên cứu của luận án.1: Phân bố giảng viên tham gia khảo sát định lượng theo độ tuổi.2: Kết quả kiểm định về các nhân tố ảnh hưởng tới sự tiếp nhận tri thức của giảng viên. 122 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Bộ GD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo ĐH Đại học ĐHKTQD Đại học Kinh tế Quốc dân LKĐTQT liên kết đào tạo quốc tế NHTC Cử nhân Ngân hàng – tài chính hợp tác giữa Trường Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học West of England, Anh quốc QAA Cơ quan Bảo đảm chất lượng giáo dục đại học Vương quốc Anh QTKD Cử nhân Quản trị kinh doanh hợp tác giữa Trường Đại học Kinh tế Quốc dân với Đại học Sunderland, Anh quốc SECI sáng tạo tri thức thông qua các giai đoạn xã hội hóa, ngoại hóa, kết hợp và tiếp thu (Socialization – Externalization – Combination – Internationalization) PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Thế kỷ 21 là thế kỷ của tri thức, trong đó các xã hội và nền kinh tế phát triển trên cơ sở của sự sáng tạo, truyền bá, tiếp nhận và sử dụng hiệu quả thông tin và kiến thức (MBRF and UNDP, 2018). Tri thức tạo nên lợi thế cạnh tranh của tổ chức (Grant, 1997), là tài sản chính để một tổ chức sống sót và thành công (Jashapara, 2011).

Toàn cầu hóa đã tạo thêm động lực cho sự hình thành các nền kinh tế tri thức, thúc đẩy việc chia sẻ, chuyển giao và học hỏi tri thức giữa các tổ chức và quốc gia (Sutrisno, 2014). Với sứ mệnh phổ biến và tạo ra tri thức bậc cao, các trường đại học trên thế giới đang tham gia tích cực vào quá trình chuyển giao và học hỏi tri thức xuyên biên giới, thông qua nhiều phương tiện giao lưu và hợp tác (Li-Hua, 2007). Tại Việt Nam, trong làn sóng hội nhập quốc tế, các trường đại học cũng rất chủ động trong việc tiếp thu tri thức đào tạo từ những nền giáo dục tiên tiến. Một trong các cách thức đại học Việt Nam đang sử dụng để tiếp thu nhanh chóng những tinh hoa về đào tạo từ các đối tác quốc tế là các chương trình liên kết đào tạo quốc tế.

Liên kết đào tạo quốc tế (LKĐTQT) là một khái niệm phổ biến, gắn với các chương trình đào tạo có sự hợp tác của nước ngoài, có mặt ở hầu hết các trường đại học của Việt Nam.