Luận án Tiến sĩ Nguyễn Xuân Cường: Ảnh hưởng che sáng đến năng suất, chất lượng chè Kim Tuyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ––––––––––––––––––––– NGUYỄN XUÂN CƯỜNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA BIỆN PHÁP KỸ THUẬT CHE SÁNG ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG CHÈ XANH GIỐNG CHÈ KIM TUYÊN LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG THÁI NGUYÊN ­ 2019 ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM ––––––––––––––––––––– NGUYỄN XUÂN CƯỜNG NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA BIỆN PHÁP KỸ THUẬT CHE SÁNG ĐẾN NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG CHÈ XANH GIỐNG CHÈ KIM TUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC CÂY TRỒNG MÃ NGÀNH: 9.10 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC CÂY TRỒNG NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Trần Ngọc Ngoạn 2. Đặng Văn Thư THÁI NGUYÊN ­ 2019 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan rằng toàn bộ số liệu và kết quả trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chưa từng công bố tại bất kỳ một công trình nghiên cứu nào. Thái Nguyên, tháng 03 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Xuân Cường ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thiện bản luận án này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ của nhiều cá nhân và tập thể.

Đầu tiên, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến GS. Trần Ngọc Ngoạn, TS. Đặng Văn Thư là những người thầy tâm huyết đã tận tình hướng dẫn, động viên khích lệ, dành nhiều thời gian định hướng và chỉ bảo tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu để tôi hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Viện, Ban lãnh đạo và các cán bộ đồng nghiệp Trung tâm nghiên cứu và phát triển chè đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi triển khai các thí nghiệm, phân tích…để tôi hoàn thành luận án này.

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô Phòng đào tạo, các thầy cô Khoa Nông học thuộc Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi để hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè những người đã giúp đỡ, động viên và tạo điều kiện hết sức có thể để tôi hoàn thành luận án này. Tác giả xin trân trọng cảm ơn! Thái Nguyên, tháng 03 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Xuân Cường iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.i Tôi cam đoan rằng toàn bộ số liệu và kết quả trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chưa từng công bố tại bất kỳ một công trình nghiên cứu nào. i Thái Nguyên, tháng 03 năm 2019.ii Thái Nguyên, tháng 03 năm 2019.ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU.vii DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ. Tính cấp thiết. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài.

Điểm mới của luận án. Phạm vi nghiên cứu. 6 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI. Cơ sở khoa học của đề tài.6 Ánh sáng có vai trò quan trọng đối với tất cả các cơ thể sống, là một trong những yếu tố quan trọng nhất của môi trường, ảnh hưởng đến quá trình điều hòa sinh trưởng và phát triển của cây trồng.

Cây chè từ lúc còn nhỏ đến khi phát triển sau này nó hoàn toàn ưa ánh sáng tán xạ. Dưới bóng râm, lá chè xanh đậm, lóng dài, búp non và mềm mại độ già hóa của búp chậm hơn, hàm lượng nước cao nhưng mật độ búp thưa. Ở những vùng núi cao với ánh sáng tán xạ có tác dụng tốt đến chất lượng búp chè, lá chè thường có mầu xanh hơn so với lá của cây chè phát triển trong điều kiện ánh sáng trực xạ ở những vùng thấp, kết quả nồng độ axit amin tổng số cao (Topuz, A. Có sự khác biệt về nồng độ axit amin ở điều kiện ánh sáng mặt trời khác nhau, nồng độ axit amin tổng số của lá chè phát triển trong ánh sáng mặt trời tự nhiên giảm 44,3%, so với lá chè được che bớt ánh sáng., (2013) [48] đã nghiên cứu cây chè trong quá trình sinh trưởng và phát triển thường chịu ảnh hưởng điều kiện môi trường không khí.

Tác giả cho rằng khi được trồng ở cùng một nơi thì cây chè được che bóng sẽ có chất lượng cao hơn, khi uống có vị thơm dịu hơn so với cây chè không được che bóng và nguyên liệu có thể sử dụng để chế biến chè xanh chất lượng cao. (2014) [45] đã phân tích thành phần các chất trong dịch chiết từ lá chè theo thời gian che sáng từ 0, 15, 18, 20 ngày, kết quả cho thấy theo thời gian che sáng các hợp chất như: quercetin ­ galactosylrutinoside, kaempferol ­ glucosylrutinoside, epicatechin gallate, tryptophan, phenylalanine, theanine, glutamine và cafein tăng, trong khi đó các chất như: quercetin­ glucosylrutinoside, kaempferol­glucoside, epigallocatechin gallate, gallocatechin và epigallocatechin lại có xu hướng giảm. Như vậy, việc che sáng cho cây chè đã làm thay đổi thành phần hóa học trong lá chè, cũng có nghĩa là đã làm thay đổi chất lượng dinh dưỡng và chất lượng của chè xanh. Trên cơ sở nghiên cứu, các tác giả đã đưa ra giả thuyết về con đường chuyển hóa các chất trong lá chè liên quan đến tác động của ánh sáng có cường độ yếu từ đó có thể làm sáng tỏ mối quan hệ giữa việc che nắng cho cây chè và chất lượng chè.

Tình hình nghiên cứu biện pháp che sáng và phân bón cho chè trên Thế giới 18 1. Tình hình nghiên cứu biện pháp che sáng và phân bón cho chè ở Việt Nam 38 1. Một số nhận xét rút ra từ tổng quan tài liệu. 52 VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Vật liệu nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

67 v KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.67 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO.149 KẾT QUẢ XỬ LÍ SỐ LIỆU.158 MỘT SỐ HÌNH ẢNH THÍ NGHIỆM. 187 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BVTV Bảo vệ thực vật CT Công thức CĐAS Cường độ ánh sáng Đ/C Đối chứng HTX Hợp tác xã KHKT Khoa học kỹ thuật KTCB Kiến thiết cơ bản KK Không khí K2O Kali N Đạm NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông PVT thôn P2O5 Phúc Vân Tiên SXKD Supe lân to Sản xuất kinh doanh TB Nhiệt độ TS Trung bình Tổng số vii DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU LỜI CAM ĐOAN.i Tôi cam đoan rằng toàn bộ số liệu và kết quả trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chưa từng công bố tại bất kỳ một công trình nghiên cứu nào. i Thái Nguyên, tháng 03 năm 2019.ii Thái Nguyên, tháng 03 năm 2019.ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU.vii DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ. Tính cấp thiết. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài.

Điểm mới của luận án. Phạm vi nghiên cứu. 6 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI. Cơ sở khoa học của đề tài.6 Ánh sáng có vai trò quan trọng đối với tất cả các cơ thể sống, là một trong những yếu tố quan trọng nhất của môi trường, ảnh hưởng đến quá trình điều hòa sinh trưởng và phát triển của cây trồng.

Cây chè từ lúc còn nhỏ đến khi phát triển sau này nó hoàn toàn ưa ánh sáng tán xạ. Dưới bóng râm, lá chè xanh đậm, lóng dài, búp non và mềm mại độ già hóa của búp chậm hơn, hàm lượng nước cao nhưng mật độ búp thưa. Ở những vùng núi cao với ánh sáng tán xạ có tác dụng tốt đến chất lượng búp chè, lá chè thường có mầu xanh hơn so với lá của cây chè phát triển trong điều kiện ánh sáng trực xạ ở những vùng thấp, kết quả nồng độ axit amin tổng số cao (Topuz, A. Có sự khác biệt về nồng độ axit amin ở điều kiện ánh sáng mặt trời viii khác nhau, nồng độ axit amin tổng số của lá chè phát triển trong ánh sáng mặt trời tự nhiên giảm 44,3%, so với lá chè được che bớt ánh sáng., (2013) [48] đã nghiên cứu cây chè trong quá trình sinh trưởng và phát triển thường chịu ảnh hưởng điều kiện môi trường không khí.

Tác giả cho rằng khi được trồng ở cùng một nơi thì cây chè được che bóng sẽ có chất lượng cao hơn, khi uống có vị thơm dịu hơn so với cây chè không được che bóng và nguyên liệu có thể sử dụng để chế biến chè xanh chất lượng cao. (2014) [45] đã phân tích thành phần các chất trong dịch chiết từ lá chè theo thời gian che sáng từ 0, 15, 18, 20 ngày, kết quả cho thấy theo thời gian che sáng các hợp chất như: quercetin ­ galactosylrutinoside, kaempferol ­ glucosylrutinoside, epicatechin gallate, tryptophan, phenylalanine, theanine, glutamine và cafein tăng, trong khi đó các chất như: quercetin­ glucosylrutinoside, kaempferol­glucoside, epigallocatechin gallate, gallocatechin và epigallocatechin lại có xu hướng giảm. Như vậy, việc che sáng cho cây chè đã làm thay đổi thành phần hóa học trong lá chè, cũng có nghĩa là đã làm thay đổi chất lượng dinh dưỡng và chất lượng của chè xanh. Trên cơ sở nghiên cứu, các tác giả đã đưa ra giả thuyết về con đường chuyển hóa các chất trong lá chè liên quan đến tác động của ánh sáng có cường độ yếu từ đó có thể làm sáng tỏ mối quan hệ giữa việc che nắng cho cây chè và chất lượng chè.

Tình hình nghiên cứu biện pháp che sáng và phân bón cho chè trên Thế giới 18 1. Tình hình nghiên cứu biện pháp che sáng và phân bón cho chè ở Việt Nam 38 1. Một số nhận xét rút ra từ tổng quan tài liệu. 52 VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Vật liệu nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

67 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.67 ix KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ.147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 148 TÀI LIỆU THAM KHẢO.149 KẾT QUẢ XỬ LÍ SỐ LIỆU.158 MỘT SỐ HÌNH ẢNH THÍ NGHIỆM. 187 x DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ LỜI CAM ĐOAN.i Tôi cam đoan rằng toàn bộ số liệu và kết quả trong luận án này là hoàn toàn trung thực và chưa từng công bố tại bất kỳ một công trình nghiên cứu nào. i Thái Nguyên, tháng 03 năm 2019.ii Thái Nguyên, tháng 03 năm 2019.ii MỤC LỤC.

iii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT.vi DANH MỤC CÁC BẢNG SỐ LIỆU.vii DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ. Tính cấp thiết. Mục tiêu nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và giá trị thực tiễn của đề tài.

Điểm mới của luận án. Phạm vi nghiên cứu. 6 TỔNG QUAN TÀI LIỆU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI. Cơ sở khoa học của đề tài.