Luận án ẩn dụ ý niệm về truyền thông - Nguyễn Lưu Diệp Ánh

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ---------- NGUYỄN LƯU DIỆP ÁNH ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TRUYỀN THÔNG TRONG TIẾNG VIỆT (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG ANH) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Đà Nẵng, năm 2024 ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ---------- NGUYỄN LƯU DIỆP ÁNH ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TRUYỀN THÔNG TRONG TIẾNG VIỆT (CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG ANH) NGÀNH: NGÔN NGỮ HỌC MÃ SỐ: 9229020 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. HỒ TRỊNH QUỲNH THƯ Đà Nẵng, năm 2024 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tư liệu trong luận án có xuất xứ rõ ràng, những số liệu, kết quả được nêu ra trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong công trình nào khác. Tác giả luận án NGUYỄN LƯU DIỆP ÁNH MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lí do chọn đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Pha ̣m vi nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Nguồn ngữ liệu. Đóng góp mới của luận án. Đóng góp về mặt lí luận.

Đóng góp về mặt thực tiễn. Cấu trúc của luận án. 8 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT .1 Tổng quan nghiên cứu .1 Tình hình nghiên cứu về ADYN trên thế giới. Các công trình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm tại Việt Nam.

Các nghiên cứu về truyền thông và ẩn dụ ý niệm về truyền thông. Các nghiên cứu về truyền thông. Các nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về truyền thông. Cơ sở lí luận của đề tài.

Cơ sở lí luận về truyền thông. Khái niệm truyề n thông. Đặc điểm của truyền thông. Các quan điểm về ẩn dụ.

Các vấn đề cơ bản của ẩn dụ ý niệm. Định nghĩa ẩn dụ ý niệm. Đặc điểm của ẩn dụ ý niệm. Phân loại ẩn dụ ý niệm.

Các khái niệm liên quan đến ẩn dụ ý niệm. Miền, miền nguồn, miền đích. Phạm trù, phạm trù hóa. Lược đồ hình ảnh.

Quy trình phân loại miền nguồn. Tiểu kết tổ ng quan và cơ sở lí luâ ̣n. 35 CHƯƠNG 2: ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TRUYỀN THÔNG XÉT TỪ MIỀN NGUỒN THẾ GIỚI TỰ NHIÊN TRONG TIẾNG VIỆT (LIÊN HỆ VỚI TIẾNG ANH). ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỜI TIẾT.

ADYN “THÔNG TIN TIÊU CỰC LÀ HIỆN TƯỢNG THỜI TIẾT NGUY HIỂM”. ADYN “THÔNG TIN TÍCH CỰC LÀ HIỆN TƯỢNG THỜI TIẾT DỄ CHỊU”. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỜI TIẾT - Một số liên hệ trong tiếng Anh. ADYN TRUYỀN THỒNG LÀ LỬA.

ADYN “THÔNG TIN CẤP THỜI LÀ NHIỆT”. ADYN “SỨC MẠNH LAN TỎA CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ KHẢ NĂNG TRUYỀN NĂNG LƯỢNG CỦA LỬA”. ADYN “THÔNG TIN LÀ SỰ CHÁY”. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ LỬA - Một số liên hệ trong tiếng Anh.

ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ NƯỚC. ADYN “HOẠT ĐỘNG CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA NƯỚC”. ADYN “THÔNG TIN LÀ VÙNG NƯỚC”. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ NƯỚC - Một số liên hệ trong tiếng Anh.

ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ ĐỘNG VẬT. ADYN “TRUYỀN THÔNG/NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG TIÊU CỰC LÀ NHỮNG LOÀI ĐỘNG VẬT CÓ ĐẶC TÍNH TIÊU CỰC”. ADYN “HOẠT ĐỘNG CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐỘNG VẬT”. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ ĐỘNG VẬT - Một số liên hệ trong tiếng Anh.

ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỰC VẬT. ADYN “TÊN GỌI TRUYỀN THÔNG LÀ TÊN GỌI CÁC LOÀI THỰC VẬT KHÁC NHAU”. ADYN “HOẠT ĐỘNG CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THỰC VẬT”. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỰC VẬT - Một số liên hệ trong tiếng Anh.

Tiểu kết chương 2. 94 CHƯƠNG 3: ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TRUYỀN THÔNG XÉT TỪ MIỀN NGUỒN THẾ GIỚI CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI TRONG TIẾNG VIỆT (LIÊN HỆ VỚI TIẾNG ANH). ADYN TRUYỀN THỒNG LÀ CHIẾN TRANH. ADYN “TRUYỀN THÔNG LÀ CHIẾN TRƯỜNG”.

ADYN “TRUYỀN THÔNG TIÊU CỰC LÀ KẺ THÙ”. ADYN “PHƯƠNG TIỆN TRUYỀN THÔNG LÀ VŨ KHÍ”. ADYN “NGƯỜI LÀM TRUYỀN THÔNG LÀ CHIẾN BINH/CHIẾN SĨ”. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ CHIẾN TRANH- Một số liên hệ trong tiếng Anh.

ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ SỨC MẠNH. ADYN “SỨC MẠNH TRUYỀN THÔNG LÀ SỰ THỐNG TRỊ”. ADYN “TRUYỀN THÔNG TÍCH CỰC LÀ SỰ GẮN KẾT”. ADYN “TRUYỀN THÔNG TIÊU CỰC LÀ SỰ HỦY DIỆT”.

ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ SỨC MẠNH - Một số liên hệ trong tiếng Anh. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ CẠM BẪY. ADYN “CHIÊU TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ SỰ THAO TÚNG” 130 3. ADYN “CHIÊU TRÒ CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ SỰ LỪA ĐẢO”.

ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ CẠM BẪY - Một số liên hệ trong tiếng Anh. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ TÒA ÁN. ADYN “HÀNH ĐỘNG CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ HÀNH VI PHÁN XÉT”. ADYN “HÀNH ĐỘNG CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ HÀNH VI VI PHẠM ĐẠO ĐỨC VÀ PHÁP LUẬT”.

ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ TÒA ÁN - Một số liên hệ trong tiếng Anh. ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỨC ĂN. ADYN “HOẠT ĐỘNG CỦA TRUYỀN THÔNG LÀ HOẠT ĐỘNG CHẾ BIẾN VÀ THƯỞNG THỨC THỨC ĂN”. ADYN “TÌ NH HÌNH TRUYỀN THÔNG LÀ SỰ CẢM NHẬN VÀ PHẢN ỨNG CỦA CƠ THỂ ĐỐI VỚI THỨC ĂN”.

ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỨC ĂN - Một số liên hệ trong tiếng Anh. Tiểu kết chương 3. 165 DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ. 170 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

171 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1 Mô hình ẩn dụ ý niệm TÌNH YÊU có MN là MỘT HÀNH TRÌNH .1: Thống kê số lượt xuất hiện ẩn dụ xét từ MN là Thế giới tự nhiên …….2: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỜI TIẾT………….3: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là THỜI TIẾT ………….4: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỜI TIẾT.5: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ LỬA ……………….6: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là LỬA………………….7: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ LỬA ….8: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ NƯỚC …………….9: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là NƯỚC……………….10: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ NƯỚC.11: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ ĐỘNG VẬT ………78 Bảng 2.12: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là ĐỘNG VẬT…….13: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ ĐỘNG VẬT.14: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỰC VẬT …….15: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là THỰC VẬT………….16: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỰC VẬT.1: Thống kê số lượt xuất hiện ẩn dụ có MN là Hiện tượng xã hội và Hoạt động của con người……………………………………………………………….2: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ CHIẾN TRANH ……97 Bảng 3.3: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là CHIẾN TRANH ….4: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ CHIẾN TRANH.5: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ SỨC MẠNH ………115 Bảng 3.6: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là SỨC MẠNH ……….7: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ SỨC MẠNH .8: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ CẠM BẪY……….9: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là CẠM BẪY….10: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ CẠM BẪY .11: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ TÒA ÁN ……….12: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là TÒA ÁN ……….13: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ TÒA ÁN.14: Sơ đồ ánh xạ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỨC ĂN …….15: Mô hình ẩn dụ ý niệm Truyền thông có MN là THỨC ĂN …………155 Bảng 3.16: Thống kê biểu thức ẩn dụ của ADYN TRUYỀN THÔNG LÀ THỨC ĂN .161 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Viết tắt Viết đầy đủ ADYN ẩn dụ ý niệm MXH mạng xã hội MĐ miền đích MN miền nguồn NNHTN ngôn ngữ học tri nhận NXB nhà xuất bản TA tiếng Anh TV tiếng Việt MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Ngôn ngữ học tri nhận (NNHTN) là một trường phái mới của ngôn ngữ học hiện đại, thu hút sự chú ý đặc biệt từ nhiều nhà nghiên cứu trên toàn cầu. Nghiên cứu về NNHTN trong đó có lí thuyế t về ẩn dụ ý niệm (ADYN) đã và đang tiếp tục được đón nhận như một nền tảng khoa học giàu năng lực giải thích, cho phép các nhà nghiên cứu khám phá đặc trưng tri nhận và đặc điểm tư duy của con người thông qua ý nghĩa và cấu trúc của ngôn ngữ. Mặc dầu đã qua thời kỳ nở rộ, song những vấn đề về NNHTN nói chung, ADYN nói riêng, hiện nay vẫn tạo được sức hút nhất định đối với những người nghiên cứu ngôn ngữ.

Hơn nữa, việc nghiên cứu, đối chiếu các phương thức ẩn dụ trong các ngôn ngữ khác nhau từ góc độ NNHTN giúp chúng ta thấy được những nét đặc trưng văn hóa thể hiện qua ngôn ngữ của mỗi dân tộc, từ đó giúp tìm hiểu đặc trưng tư duy của mỗi dân tộc được thể hiện qua bức tranh ngôn ngữ về thế giới. Do đó, việc lựa chọn đề tài nghiên cứu về ADYN không chỉ có ý nghĩa thời sự mà còn mang lại cả giá trị lí luận và thực tiễn. Những thập niên cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, đã có nhiều công trình nghiên cứu về ADYN trên các nguồn dữ liệu đa dạng và trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Sự phổ biến của ẩn dụ được thể hiện qua các nghiên cứu, như quan sát của Geary (2012), ghi nhận rằng trong khoảng mỗi 10 đến 20 từ mà chúng ta nói có thể chứa đựng một ẩn dụ và chúng ta sử dụng khoảng sáu ẩn dụ trong vòng một phút [84, tr.125) cho rằng “phần lớn quá trình ý niệm hóa trên các phương tiện truyền thông liên quan đến ẩn dụ”.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng ADYN mở ra những cơ hội mới cho con người trong việc khám phá và hiểu sâu hơn về mối quan hệ giữa các hiện tượng và sự vật. Triệu Diễm Phương (2011) cho rằng ngôn ngữ không chỉ là một phương tiện truyền đạt thông tin mà còn là nền tảng giúp cho quá trình tri nhận phát triển lên tầm cao mới. Khi ngôn ngữ ra đời, nó tác động mạnh mẽ đến quá trình tri nhận, bởi ngôn ngữ là phương tiện và công cụ của tư duy.