Triết lý giáo dục thế giới và Việt Nam - Tác giả Giáo sư, Viện sĩ Phạm Minh Hạc

PHAM MINH HAC ˆTRIẾIIý M - i THẾ BI! VÀ VIỆT NAM hi. TriếLlý giáo đục thé wi &„. s` ụ ì UỐC € PHAM MINH HAC TRIẾT lý GIAO DUC THE GIG) VA VIỆT NAM NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRI QUOC GIA - SU THAT Ha N6i - 2013 LOI NHA XUAT BAN Từ sau Cách mang Thang Tam nam 1945, mặc dù đất nước còn nghèo và trải qua hai cuộc kháng chiến chống ngoại xâm kéo dài, sự nghiệp giáo dục - đào tạo nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nhất là từ khi bước vào công cuộc đổi mới năm 1986 đến nay. : Có được những thành tựu đó, trước hết là do đường lối giáo dục - đào tạo đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta, chính sách đổi mới, trực tiếp là đối mới trong giáo dục - đào tạo.

Đó là do truyền thống hiếu học của dân tộc ta được phát huy, nhân dân đóng góp rất nhiều công, của xây dựng trường lớp và chăm lo sự nghiệp giáo dục. Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và học sinh, sinh viên có những cố gắng rất lớn trong quá trình dạy và học. Các cấp ủy đảng, chính quyền, đoàn thể và nhân dân nhận thức rõ hơn về vai trò của giáo dục đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đã khắc phục nhiều khó khăn, vượt qua thách thức, tích cực tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển giáo dục - đào tạo. Những thành quả phát triển kinh tế, ổn định chính trị, nâng cao đời sống nhân dân qua hơn 25 năm đổi mới đã tạo cơ hội cho giáo dục - đào tạo phát triển.

Tuy nhiên, trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, giáo dục - đào tạo nước ta còn nhiều yếu kém, bất cập 5 cả về quy mô, cơ cấu; chất lượng và hiệu quả còn thấp, chưa đáp ứng được những đòi hỏi lớn và ngày càng cao về nhân lực của công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa VIII, Đảng ta đã khẳng định: Thực sự coi giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu, cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo là nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. : Trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, làm thế nào để chấn chỉnh, củng cố, phát triển giáo dục nước nhà, xây dựng, hoàn thiện và phát huy một triết lý giáo dục Việt Nam phù hợp, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu: "Đối mới căn bản, toàn điện nén giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quếc tế. Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp.

Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kết, hợp chặt chế giữa nhà trường với gia đình và xã hội" mà Đại hội XI của Đảng đã đề ra. Những năm gần đây, ở nước ta đã có một số công trình, hội thảo, luận bàn về triết lý phát triển Việt Nam. Trong lĩnh vực giáo dục cũng có nhiều cuộc hội thảo khoa học, chuyên đề về triết lý giáo dục Việt Nam. Có nhiều ý kiến khác nhau: có hay không có một triết lý giáo dục Việt Nam? Triết lý đó đúng hay sai, phù bợp hay không phù hợp?.

Nhiều ý kiến khẳng định rằng, từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến nay, dưới sự lãnh đạo của Đăng Cộng sản Việt Nam, nền giáo dục Việt Nam, mặc dù còn có những hạn chế, yếu kém, đã đạt được những thành tựu quan trọng; nước nhà có triết lý giáo dục có hệ thống, 6 từng bước hoàn chỉnh; trong điều kiện mới, cần xem xét, bố sung cho phù hợp với thời đại, với hoàn cảnh mới để góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Nhằm giúp cho bạn đọc có thêm tài liệu tham khảo, nghiên cứu về những vấn để nêu trên, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật xuất bản cuốn sách: Triết lý giáo dục thế giới và Việt Nam của Giáo sư, Viện sĩ Phạm Minh Hạc. Nội dung cuốn sách giới thiệu tóm tắt một số tác phẩm và triết lý giáo dục ở một số nước, triết lý giáo dục Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử của dân tộc, đặc biệt là triết lý giáo dục Hồ Chí Minh, triết lý giáo dục sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, triết lý giáo dục thời kỳ đổi mới và vấn đề đặt ra để bổ sung, hoàn thiện triết lý giáo dục Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế nhằm chấn hưng nền giáo dục nước nhà. Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng bạn đọc.

Tháng 12 năm 2012 NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT LOI NOI DAU Tôi bắt đầu được nghe tên tuổi các nhà triết học giáo dục vĩ đại trên thế giới ở Khoa Giáo dục học Trưởng Đại học Sư phạm Lênin, Mátxcơva (1956- 1958), rồi qua giáo trình Lịch sử Triết học và Lịch sử Tâm lý học ö Khoa Triết học (phân khoa tâm lý học) vào những năm 1959-1961. Tôi rất thích thú. Đến khi được phân công làm Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục, nhất là, khi tham gia lãnh đạo Bộ Giáo dục, tôi thấy có nhu cầu quay lại một số vấn đề triết học (triết lý) giáo dục, và ở nước ta - tư tưởng, quan điểm, đường lối, chính sách phát triển giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng và Nhà nước ta. Gần đây, trong xã hội nhiều người quan tâm đến vấn đề này.

Tôi đề xuất với Bộ trưởng Phạm Vũ Luận cần nghiên cứu và có tài liệu (sách) để rộng đường thảo luận và đi đến một sự thống nhất nào đó có thể kiến nghị với các nhà lãnh đạo, quản lý, cùng giáo giới và các lực lượng giáo dục, hy vọng có thể có đóng góp vào công cuộc “đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam”, như Đại hội XI đã nghị quyết. Bộ trưởng hoan nghênh và ủng hộ, tháng 3-2011, Vụ Khoa học - Công nghệ Bộ Giáo dục và Đào tạo giao cho tôi nhiệm vụ nghiên cứu khoa học - công nghệ cấp Bộ: “Triết lý giáo dục Việt Nam”. Khi viết cuốn sách này, tôi được báo cáo tại Hội thảo Khoa học giáo dục toàn quốc do Bộ Giáo dục - Đào tạo tổ chức (tháng 2-2011), gửi tham luận cũng với chủ đề này tới Hội thảo kỷ niệm 100 năm Bác Hồ đi tìm đường cứu nước do Trường Đại học Sài Gòn tổ chức (tháng 6-2011), phát biểu trong Hội thảo Triết lý giáo dục Việt Nam do Báo Điện £ử Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức (tháng 9-2011) và trên Đài Tiếng nói Việt Nam trong Chương trình Bàn tròn giáo dục vào ngày chủ nhật (cuối năm 2011 và đầu năm 2012), báo Tuổi trẻ cuối tuần (ngày 18-9-2011) có một bài đài giới thiệu tiến trình viết công trình này, Tạp chí Cộng sởn đăng tải một số bài (hai số thang 10, 11 năm 2011 và số tháng 8 năm 2012), v., đã được lấy làm ấn phẩm kỷ niệm 50 năm (1961-2011) ngày thành lập Viện Khoa học giáo dục Việt Nam. Tôi đã nhận được sự cổ vũ lớn, động viên, tăng thêm năng lượng trí tuệ để có thể hoàn thành công trình, ra mắt bạn đọc, hy vọng có thể phục vụ đóng góp xây dựng và triển khai Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam về “Đối mới căn bản uà toàn điện nền giáo đục quốc dân”.

Từ ngày đầu tiên được tiếp xúc với lịch sử một số triết gia giáo dục đến hôm nay đã được 55 năm, nhất là trong 30 năm gần đây, thực tiễn công tác đã nhắc nhở tôi tìm hiểu kỹ hơn một số vấn đề, đặc biệt là tư tưởng, quan điểm, đường lối giáo dục của Chủ tịch 10 Hồ Chí Minh và Đảng ta. Bắt tay vào viết sách này, tôi đã chọn một số nhà giáo dục và một số tác phẩm tiêu biểu nhất của từng thời kỳ, nối lại thành một dòng suy nghĩ, với hầu hết các tài liệu tham khảo đã thu thập trong nhiều năm. Về phương pháp, có nhiều nét chung của cách viết triết lý (triết học) giáo dục, nhưng qua sách này, bạn đọc cũng có thể thấy có đặc thù, tôi viết gần như ghi vở tóm tắt khi đọc sách, ghi chú cách hiểu, đôi điều bình luận, bạn đọc có thể tự mình rút ra ý này, ý kia, nhận xét. để tìm ra triết lý giáo dục cho bản thân mình, cho lớp học, nhà trường, và cả hệ thống giáo dục quốc dân.

Hy vọng chúng ta cùng nhau xây dựng một triết lý cho nền giáo dục nước nhà trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế. Được các bạn đọc cho ý kiến, sách này sẽ được sửa, bổ sung, hoàn thiện, mong có đóng góp nào đó, dù nhỏ nhoi, vào sự nghiệp giáo dục vĩ đại của đất nước ta, dân tộc ta - với tôi là niềm vui lớn nhất, rất biết ơn các bạn. Hà Nội, ngày 19 tháng 8 năm 2012 TÁC GIÁ 11 PHAN THU NHAT DAT VAN DE 18 Chương thứ nhất NHẬP DE Triết lý giáo dục Việt Nam: có hay không? Gần đây, khi xem xét tình hình giáo dục (theo nghĩa rộng của thuật ngữ này bao gồm cả đào tạo), một số người nêu lên vấn đề “triết lý giáo dục Việt Nam”. ó ý kiến khác nhau, nhất là về những vấn đề phức tạp, là chuyện rất bình thường, hơn thế, có thể coi đó là dấu hiệu của một môi trường nghiên cứu cởi mở, rất đáng hoan nghênh.