Luận án tiến sĩ: Giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Tây Nguyên

Tính cấp thiết của đề tài Mục tiêu của giáo dục Đại học hiện nay ở nước ta được quy định ở Điều 39 Luật Giáo dục (được công bố tháng 6 - 2005) là "đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khỏe, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" [152]. Để thực hiện mục tiêu giáo dục nói trên, để có được những nhân cách sinh viên phát triển toàn diện, ngoài việc giáo dục tri thức khoa học cho sinh viên, một trong những nhiệm vụ không kém phần quan trọng là phải chăm lo giáo ý thức chính trị, phẩm chất đạo đức cho tầng lớp này - đây là một vấn đề chiến lược trong chiến lược phát triển giáo dục của Đảng và Nhà nước ta hiện nay. Đại đa số sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên Tây Nguyên nói riêng có ý chí, nghị lực vươn lên học tập, rèn luyện vì ngày mai lập thân, lập nghiệp, vì hạnh phúc của bản thân và vì tiền đồ của dân tộc. Trong bài phát biểu tại Đại hội lần thứ VII Hội Sinh viên Việt Nam nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh khẳng định: Với vai trò lực lượng ưu tú trong thế hệ trẻ, là lớp người có học vấn, có sức khỏe, có trình độ chuyên môn, được đào tạo có hệ thống, các thế sinh viên chính là nguồn nhân lực có chất lượng cao rất quý báu của xã hội ta.

Các bạn là lực lượng sẽ có những đóng góp quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đi đầu chiếm lĩnh đỉnh cao của khoa học và công nghệ tiên tiến… Đảng luôn đặt niềm tin vững chắc vào thanh niên, vào sinh viên và không ngừng cổ vũ các bạn ra sức phát huy mọi tiềm năng sáng tạo để gánh vác những nhiệm vụ nặng nề nhưng vẻ vang và hoàn thành tốt nhiệm vụ đó. Gần đây, trong Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam khóa VIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ IX (nhiệm kỳ 2013 - 2018) có đánh giá: Phần lớn sinh viên sống có 2 ước mơ, hoài bão, lý tưởng, hiểu biết về giá trị đạo đức, văn hóa, xã hội, có sự chia sẻ, hỗ trợ, giúp đỡ nhau, tình nguyện vì cộng đồng, không ngừng phấn đấu, rèn luyện để trở thành những công dân hữu ích, đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bên cạnh những ưu điểm và thành tích mà sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên khu vực Tây Nguyên nói riêng đã đạt được, hiện nay vẫn còn một số sinh viên khu vực Tây nguyên tỏ ra chây lười trong học tập, thiếu ước mơ hoài bão lớn lao, phai nhạt lý tưởng cách mạng, bị kẻ xấu lợi dụng, kích động, không ít sinh viên bị lôi kéo vào cái gọi là "Tin lành Đề Ga". Trong các cuộc biểu tình bạo loạn ở Tây Nguyên tháng 2 năm 2001, tháng 4 năm 2004 hay tháng 4 năm 2008 đã có hàng ngàn thanh niên tham gia (trong đó có không ít sinh viên), gây rối ảnh hưởng đến an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Vậy làm thế nào để "bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng,của dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại" [43, tr.207]; làm thế nào để "xây dựng nhân cách con người Việt Nam về lý tưởng, trí tuệ, đạo đức, lối sống, thể chất, lòng tự tôn dân tộc, trách nhiệm xã hội, ý thức chấp hành pháp luật, nhất là trong thế hệ trẻ" [45, tr.126]; làm thế nào để khắc phục tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, xuống cấp về đạo đức trong một bộ phận học sinh, sinh viên nước ta hiện nay; làm thế nào để xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ nói chung, sinh viên nói riêng để chuẩn bị hành trang cho họ bước vào cuộc sống một cách tốt nhất, tự tin nhất trong xu thế hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa và kinh tế tri thức hiện nay? Đây đã và đang là một trong những vấn đề thu hút sự quan tâm của toàn xã hội, đặc biệt của ngành giáo dục - đào tạo nước ta hiện nay. Để góp một phần nhỏ bé vào thực hiện nhiệm vụ to lớn trên, tác giả lựa chọn "Vấn đề 3 giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay" để nghiên cứu và làm luận án tiến sĩ triết học, chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích một số vấn đề lý luận về ý thức chính trị, chỉ ra thực trạng giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên ở khu vực Tây Nguyên hiện nay, luận án đưa ra phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan tình hình nghiên liên quan đến đề tài luận án. - Phân tích tầm quan trọng, nội dung, những nhân tố tác động đến ý thức chính trị và giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam nói chung và sinh viên khu vực Tây Nguyên nói riêng. - Phân tích, đánh giá thực trạng chỉ ra các nguyên nhân của thực trạng đó đối với việc giáo dục ý thức chính trị sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay. - Đề xuất quan điểm định hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên trong giai đoạn hiện nay. - Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Khảo sát sinh viên học tập hệ chính quy ở các trường đại học, cao đẳng khu vực Tây Nguyên từ khi đổi mới đến nay. + Về thời gian: từ 1986 đến nay 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 4.

Cơ sở lý luận Luận án được thực hiện trên cơ sở các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về ý thức chính trị, giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên. 4 Ngoài ra, tác giả luận án có tham khảo, kế thừa các kết quả đạt được của các công trình khoa học đã được công bố có liên quan trực tiếp đến đề tài. Phương pháp nghiên cứu Để giải quyết mục đích và nhiệm vụ mà luận án đề ra tác giả sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic, phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, phỏng vấn, quan sát, thu thập các số liệu nhằm đánh giá vấn đề giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên khu vực Tây Nguyên, từ đó đề ra giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên các trường đại học, cao đẳng ở khu vực Tây Nguyên hiện nay. Những đóng góp về khoa học của luận án - Góp phần làm sáng tỏ vai trò, tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên ở khu vực Tây Nguyên hiện nay.

- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên ở khu vực Tây Nguyên hiện nay. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu Về mặt lý luận: Luận án tập trung tập trung làm sang tỏ một số vấn đề lý luận liên quan đến chính trị; ý thức chính trị; giáo dục ý thức chính trị; nội dung, tầm quan trọng, nguyên tắc của công tác giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên khu vực Tây Nguyên hiện nay nói riêng. Về mặt thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận án có thể làm tài liệu tham khảo phục vụ việc nghiên cứu, giảng dạy, học tập môn: Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin trong các trường đại học và cao đẳng ở nước ta hiện nay. Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 11 tiết.

5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH TRỊ, Ý THỨC CHÍNH TRỊ, GIÁO DỤC Ý THỨC CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN VIỆT NAM NÓI CHUNG , SINH VIÊN TÂY NGUYÊN NÓI RIÊNG 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến chính trị, ý thức chính trị Chính trị và ý thức chính trị là một trong những vấn đề quan trọng trong đời sống của con người và xã hội loài người. Do đó, từ lâu vấn đề này đã thu hút sự quan tâm, chú ý của không ít nhà tư tưởng cũng như các học giả, các nhà nghiên cứu.

Từ trong chiều sâu của lịch sử, chúng ta có thể thấy các nhà triết học Hy Lạp cổ đại, Trung Hoa hay Ấn Độ cổ đại đã quan tâm, bàn luận đến vấn đề này. Sự quan tâm, chú ý đó kéo dài cho tới tận ngày nay và sẽ còn tiếp tục tồn tại chừng nào xã hội còn có sự đối kháng giai cấp. Đối với Việt Nam, đó cũng không phải là một ngoại lệ. Trong công trình: "Những yếu tố động lực trong hệ thống chính trị ở Việt Nam" tác giả Nguyễn Duy Gia [69] cho rằng: Ý thức chính trị là một bộ phận của ý thức xã hội, tồn tại trong xã hội một cách khách quan do nhu cầu phát triển xã hội.

xét về mặt nội dung, ý thức chính trị là một phạm trù chính trị được biểu hiện qua các yếu tố tư duy chính trị, tư tưởng, quan niệm của từng cá nhân và của giai cấp về những vấn đề chính trị. Theo tác giả nội dung của ý thức chính trị thuộc thượng tầng kiến trúc của xã hội, nó có kết cấu phức tạp, bao gồm tư duy chính trị, học thuyết chính trị, thái độ tình cảm, niềm tin chính trị cá nhân, tầng lớp và giai cấp trong xã hội.