Luận án: Tổ chức và hoạt động của quỹ đầu tư chứng khoán theo pháp luật Việt Nam hiện nay (Nguyễn Thị Hồng Phước)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỚC TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ HỒNG PHƯỚC TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN NAY Ngành: Luật Kinh tế Mã số: 9 38 01 07 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN ĐỨC MINH HÀ NỘI - 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Phước 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu.2 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. 23 Kết luận chương 1. 24 CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN .1 Lý luận chung về Quỹ đầu tư chứng khoán.2 Nội hàm, vai trò của pháp luật và các yếu tố tác động đến pháp luật về tổ chức và hoạt động của Quỹ đầu tư chứng khoán. 45 Kết luận chương 2.

59 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN TẠI VIỆT NAM .1 Thực trạng pháp luật về tổ chức của QĐTCK .2 Thực trạng hoạt động của Quỹ đầu tư chứng khoán trong thời gian qua .3 Thực tiễn áp dụng pháp luật về tổ chức và hoạt động của QĐTCK tại Việt Nam Kết luận chương 3. 89 CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA QUỸ ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN Ở VIỆT NAM .1 Các có ảnh hưởng và định hướng hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của Quỹ đầu tư chứng khoán ở Việt Nam hiện nay .2 Giải pháp hoàn thiện pháp luật và hoàn thiện cơ chế thực thi pháp luật về tổ chức và hoạt động của Quỹ đầu tư chứng khoán .117 Kết luận chương 4. 147 CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ. 149 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

161 2 DANH MỤC VIẾT TẮT ASEAN : Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á BTC : Bộ Tài Chính CBTT : Công bố thông tin CCQ : Chứng chỉ quỹ CTCP : Công ty cổ phần CTĐTCK : Công ty đầu tư chứng khoán CTQLQ : Công ty quản lý quỹ ĐHĐCĐ : Đại hội đồng cổ đông GDP : Tổng sản phẩm quốc nội HĐQT : Hội đồng quản trị IFC : Tổ chức tài chính quốc tế IOSCO : Tổ chức quốc tế các Ủy ban chứng khoán NAV : Giá trị tài sản ròng NĐT : Nhà đầu tư NHGS : Ngân hàng giám sát OECD : Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế QĐTCK : Quỹ đầu tư chứng khoán QTCT : Quản trị công ty Quỹ ETF : Quỹ hoán đổi danh mục TNHH : Trách nhiệm hữu hạn TTCK : Thị trường chứng khoán UBCKNN : Ủy ban chứng khoán Nhà nước 3 WTO : Tổ chức Thương mại thế giới VCBF : Công ty liên doanh quản lý QĐTCK Vietcombank VFM : CTCP quản lý quỹ đầu tư Việt Nam MB Capital : CTCP quản lý quỹ MB Techcom Capital: CTCP quản lý quỹ Kỹ thương BVF : Công ty TNHH quản lý quỹ Bảo Việt 4 DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1: Quan hệ giữa Quỹ đầu tư tập thể dạng hợp đồng và Người đầu tư .2: Quan hệ giữa Quỹ đầu tư tập thể dạng công ty (Công ty đầu tư) và người đầu tư.3: Hệ thống Quản trị công ty .4: Tổ chức của Quỹ tương hỗ. 54 DANH MỤC BẢNG Bảng 3.1: Số lượng công ty quản lý quỹ từ 2003 – 2011 .2: Hoạt động kinh doanh của CTQLQ từ 2011 – 2017 .3: Thời điểm thành lập và tên của các loại hình QĐTCK đầu tiên .4: Số lượng các Quỹ đầu tư chứng khoán từ 2006 – 6/2016 .5: Số lượng các Quỹ đầu tư chứng khoán từ 12/2016 – 5/2018 .6: Báo cáo danh mục đầu tư, Báo cáo thu nhập, Báo cáo của CTQLQ (VFM), Báo cáo của NHGS đối với Quỹ VFMVF1 qua các năm 2014 – 20189 .7: Báo cáo thu nhập của Quỹ ETF - VFMVN30 các năm 2014 – 2018 97 Bảng 3.8: Báo cáo danh mục đầu tư, Báo cáo thu nhập, Báo cáo của CTQLQ, Báo cáo của NHGS đối với Quỹ MBBF qua các năm 2013 – 2017 .9: Báo cáo thu nhập của các Quỹ do BVF quản lý năm 2018 .10: Nhân sự điều hành các Quỹ do VFM quản lý năm 2018 .11: Báo cáo thu nhập của các Quỹ do VFM quản lý năm 2018 .1: Chỉ tiêu về lợi nhuận của các Quỹ do VCBF quản lý đến năm 2018. Tính cấp thiết của đề tài Thị trường chứng khoán tạo ra những cơ hội cho các NĐT tìm kiếm lợi nhuận. Với sự đa dạng và phong phú của TTCK, NĐT có thể lựa chọn cho mình những phương thức đầu tư có hiệu quả nhất.

Thế nhưng, song hành với lợi nhuận luôn tiềm ẩn những rủi ro. Để hạn chế đến mức thấp nhất rủi ro gặp phải, các NĐT có thể cùng tập trung vốn vào một Quỹ đầu tư chứng khoán để tiến hành đầu tư. Là một hình thức đầu tư tập thể, QĐTCK có tác dụng tích cực đối với NĐT trên TTCK như: Giúp NĐT có thể tham gia đầu tư vào nhiều loại thị trường với nhiều loại hàng hóa khác nhau, từ đó đa dạng hóa danh mục đầu tư và giảm thiểu rủi ro; giúp cho hoạt động đầu tư mang tính chuyên môn hơn vì QĐTCK hoạt động dưới sự quản lý chuyên nghiệp của những nhà đầu tư có tổ chức (CTQLQ); giúp định hướng đầu tư trên thị trường và tiết kiệm được chi phí giao dịch. Tại Việt Nam, Nghị định số 48/1998/NĐ-CP ngày 11/7/1998 của Chính phủ về chứng khoán và thị trường chứng khoán là văn bản pháp lý đầu tiên điều chỉnh trực tiếp về QĐTCK.

Theo đó, QĐTCK đầu tiên được chính thức thành lập vào năm 2004. Quá trình phát triển của QĐTCK dần được điều chỉnh bởi các văn bản pháp lý có giá trị cao như: Luật Chứng khoán năm 2006, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán năm 2010. Cơ sở pháp lý vững chắc này đã tạo điều kiện cho sự ra đời của các CTQLQ và QĐTCK. Quyết định số 252/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 01/03/2012 về việc phê duyệt “Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020” và Quyết định số 1826/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 06/12/2012 về việc phê duyệt Đề án “Tái cấu trúc thị trường chứng khoán và doanh nghiệp bảo hiểm”, Chính phủ Việt Nam đã chỉ rõ cần phải tập trung tái cấu trúc NĐT có tổ chức, trong đó có các CTQLQ, các QĐTCK.

Để hiện thực hóa các chiến lược, đề án trên và phát triển mạnh mẽ TTCK, Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn về việc thành lập, tổ chức và quản lý các loại hình QĐTCK. Mục đích điều chỉnh của pháp luật đối với 1 QĐTCK là nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của nhà đầu tư trước khả năng bị lạm dụng bởi các chủ thể tham gia vào tổ chức và hoạt động của QĐTCK. Điều này cũng phù hợp với một trong những mục tiêu điều chỉnh hoạt động chứng khoán do IOSCO khuyến nghị là “bảo vệ nhà đầu tư”. Tuy nhiên, qua hơn 12 năm thực thi Luật Chứng khoán nhận thấy, QĐTCK chưa thể hiện được vai trò và tác dụng tích cực của mình trên TTCK, chưa là phương thức đầu tư tin cậy của NĐT.

Điều này được thể hiện: QĐTCK chủ yếu được thành lập dưới dạng quỹ đóng, quỹ mở, quỹ ETF, quỹ đầu tư bất động sản; chưa thành lập quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện và CTĐTCK (mô hình QĐTCK dạng CTCP); số lượng QĐTCK hiện nay còn ít (39 QĐTCK); hiệu quả hoạt động của QĐTCK chưa cao; số lượng NĐT tham gia vào QĐTCK không nhiều và ngày càng giảm; một số QĐTCK có quy mô lớn đã chấm dứt hoạt động. Xét nguyên nhân thuộc về thể chế hoạt động có ảnh hưởng đến kết quả hoạt động của QĐTCK, đó là vẫn còn tồn tại các hạn chế, bất cập của pháp luật về tổ chức và hoạt động của QĐTCK, vấn đề quản trị QĐTCK và cơ chế hỗ trợ thực thi pháp luật. Tiếp tục tái cơ cấu theo Quyết định số 242/2019/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 28/02/2019 phê duyệt Đề án “Cơ cấu lại thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025”, trong đó: Tiếp tục cơ cấu lại toàn diện để TTCK trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế; nâng cao năng lực quản trị của các CTQLQ; đảm bảo cơ cấu hợp lý giữa NĐT cá nhân và NĐT có tổ chức, đồng thời thúc đẩy sự phát triển của các NĐT chuyên nghiệp (QĐTCK). Nhằm đánh giá các quy định của pháp luật về tổ chức và hoạt động của QĐTCK xét về tính toàn diện, tính đồng bộ, tính phù hợp, tính hiệu quả và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của QĐTCK phục vụ quá trình tái cơ cấu, tôi chọn đề tài “Tổ chức và hoạt động của Quỹ đầu tư chứng khoán theo pháp luật Việt Nam hiện nay” làm luận án tiến sĩ luật học, chuyên ngành Luật Kinh tế, mã số 9.

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án - Mục đích của luận án: Mục đích của luận án là phân tích các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về tổ chức và hoạt động của QĐTCK; đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về tổ chức và hoạt động của QĐTCK; chỉ ra những điểm hạn chế, bất cập về phương diện pháp luật và cơ chế quản trị; từ đó, đề xuất kiến nghị hoàn thiện pháp luật và giải pháp hoàn thiện cơ chế thực thi pháp luật về tổ chức và hoạt động của QĐTCK trên TTCK Việt Nam. - Nhiệm vụ của luận án: Để đạt được mục đích nêu trên, nhiệm vụ của luận án được đặt ra nghiên cứu cụ thể là: Thứ nhất, Luận án làm rõ lý luận chung về QĐTCK và cơ sở lý luận liên quan đến pháp luật về tổ chức và hoạt động của QĐTCK.