Luận án Tiến sĩ Luật học: Pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay - Nguyễn Thành Huân

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------- NGUYỄN THÀNH HUÂN PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI – 2025 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI -------------- NGUYỄN THÀNH HUÂN PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Chuyên ngành : Luật Kinh tế Mã số : 9 38 01 07 Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Như Phát 2. Trần Văn Biên HÀ NỘI – 2025 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận án đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực.

Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Thành Huân MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu. Những điểm mới của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án.

Bố cục của luận án. 6 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu trong nước và ngoài nước liên quan đến đề tài. Tình hình nghiên cứu lý luận về pháp luật hộ kinh doanh.

Tình hình nghiên cứu về thực trạng pháp luật và thực tiễn thực thi pháp luật hộ kinh doanh. Tình hình nghiên cứu đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về hộ kinh doanh. Đánh giá tình hình nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu mà luận án kế thừa.

Những vấn đề luận án tiếp tục triển khai nghiên cứu. Lý thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Lý thuyết nghiên cứu. Các câu hỏi nghiên cứu và những giả thuyết nghiên cứu.

33 Kết luận chương 1. 35 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỘ KINH DOANH VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của hộ kinh doanh. Khái niệm về hộ kinh doanh.

Đặc điểm, bản chất của hộ kinh doanh. Vai trò của hộ kinh doanh đối với phát triển kinh tế - xã hội. Lý luận pháp luật về hộ kinh doanh. Khái niệm, đặc điểm pháp luật về hộ kinh doanh.

Nội dung pháp luật về hộ kinh doanh. Thành lập và đăng ký hộ kinh doanh. Cơ cấu tổ chức của hộ kinh doanh. Chế độ pháp lý về tài chính của hộ kinh doanh.

Quản trị hộ kinh doanh. Chấm dứt hoạt động của hộ kinh doanh và chuyển đổi hộ kinh doanh thành loại hình doanh nghiệp khác. Những yếu tố ảnh hưởng pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay. 71 Kết luận chương 2.

75 Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Thực trạng quy định pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay. Thành lập và đăng ký hộ kinh doanh. Cơ cấu tổ chức của hộ kinh doanh.

Chế độ pháp lý về tài chính của hộ kinh doanh. Quản trị hộ kinh doanh. Chấm dứt hoạt động và chuyển đổi hộ kinh doanh. Thực tiễn thực thi pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay.

Thực tiễn đăng ký và thành lập hộ kinh doanh. Thực tiễn tổ chức và hoạt động của hộ kinh doanh. Thực tiễn thực hiện chế độ tài chính của hộ kinh doanh. Thực tiễn huy động vốn của hộ kinh doanh.

Thực tiễn chấm dứt hoạt động và chuyển đổi thành doanh nghiệp của hộ kinh doanh .132 Kết luận chương 3 .138 Chương 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỘ KINH DOANH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Định hướng hoàn thiện pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về hộ kinh doanh. Xác định rõ bản chất và vị trí pháp lý của hộ kinh doanh.

Hoàn thiện quy định pháp luật về thành lập và đăng ký hộ kinh doanh. Hoàn thiện quy định pháp luật về chế độ tài chính đối với hộ kinh doanh. Hoàn thiện quy định pháp luật về quản trị hộ kinh doanh. Hoàn thiện quy định pháp luật về chuyển đổi hộ kinh doanh.

Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay. Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hộ kinh doanh. Tăng cường hiệu quả quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Hỗ trợ cho sự phát triển của hộ kinh doanh.

167 Kết luận chương 4 .170 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 171 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BKHĐT : Bộ Kế hoạch và Đầu tư BTC : Bộ Tài chính CT : Công ty DN : Doanh nghiệp DNTN : Doanh nghiệp tư nhân GTGT : Giá trị gia tăng HKD : Hộ Kinh doanh LDN : Luật Doanh nghiệp NĐ : Nghị định TT : Thông tư TNCN : Thu nhập cá nhân TNHH : Trách nhiệm hữu hạn MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của nghiên cứu Hộ kinh doanh gắn liền với văn hóa kinh doanh truyền thống theo kiểu “cha truyền con nối” ở Việt Nam từ xưa đến nay. Xuất hiện tại Việt Nam từ rất sớm, hộ kinh doanh là mô hình kinh doanh được đông đảo người dân ưa chuộng bởi nó rất phù hợp với tình trạng kinh doanh nhỏ lẻ, manh mún ở Việt Nam.

Nói cách khác, hộ kinh doanh là một loại hình doanh nghiệp đơn giản về mô hình và cơ cấu tổ chức; quy mô nhỏ; không có tư cách pháp nhân; và chủ sở hữu chịu trách nhiệm vô hạn với hoạt động của hộ kinh doanh. Ở khía cạnh kinh tế, tuy hộ kinh doanh chiếm tỷ trọng nhỏ trong nền kinh tế quốc dân nhưng hộ kinh doanh ngày càng phát triển do có sự phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong giai đoạn hiện nay: điều kiện sản xuất nhỏ lẻ, phân công lao động ở trình độ thấp và đặc biệt kinh tế cá thể có sự nhanh nhạy với sự thay đổi của thị trường, dễ đổi mới theo sự thay đổi của thị trường trong thời kỳ hội nhập. Chính vì vậy, vai trò của hộ kinh doanh hiện nay là khá quan trọng, có tác động và ảnh hưởng không kém gì so với khối công ty hay doanh nghiệp tư nhân, do vậy pháp luật về hộ kinh doanh là một vấn đề rất thu hút sự quan tâm của Chính phủ, của các bộ, ngành trung ương, địa phương và nhà đầu tư trong giai đoạn hiện nay. Dù chiếm một tỷ lệ lớn trong các loại hình kinh doanh ở Việt Nam, song địa vị pháp lý của hộ kinh doanh không rõ ràng.

Ngoài ra, khung pháp lý hiện hành về hộ kinh doanh bị đánh giá còn rất sơ sài và nhiều khiếm khuyết. Theo tác giả Ngô Huy Cương (2013), Giáo trình Luật thương mại phần chung và thương nhân, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng: “Pháp luật Việt Nam hiện nay quan niệm hộ kinh doanh và các hình thức công ty không khác gì nhau về hình thức kết cấu mà chỉ khác nhau về quy mô kinh doanh”. Trong khi đó, hệ thống pháp luật hiện nay điều chỉnh hoạt động kinh doanh dựa trên phân biệt về hình thức pháp lý, mà không dựa vào bản chất, tính chất và quy mô kinh doanh.

Trên thực tế hoạt động của các hộ kinh doanh của Việt Nam hiện nay chưa phát 1 huy được hết các tiềm năng của mình, còn gặp nhiều khó khăn trong sản xuất kinh doanh như: quy mô nhỏ bé, phân tán, manh mún, vốn ít, công nghệ lạc hậu, trình độ tay nghề của người lao động thấp, sức cạnh của hàng hóa thấp. Khó khăn một phần do chủ thể này chưa có kinh nghiệm hoạt động trong nền kinh tế thị trường, chưa đủ năng động, sáng tạo trong kinh doanh. Mặt khác, cũng còn do chưa có một khung chính sách, quy định pháp luật thật rõ ràng và ổn định từ phía Nhà nước nhằm đưa ra những biện pháp hữu hiệu tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh phát huy hết khả năng của mình cho sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước. Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn và phân tích những bất cập của pháp luật hiện hành cho thấy, pháp luật về hộ kinh doanh cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng hơn để hoàn thiện một số nội dung như: xác định rõ địa vị pháp lý của hộ kinh doanh trong môi trường kinh doanh; khái niệm hộ kinh doanh cần được làm rõ với khái niệm hộ gia đình; quy định pháp luật về cơ cấu tổ chức và quản trị hộ kinh doanh cũng cần được quan tâm thích đáng.

Việc xác định vị trí, vai trò, các quyền và nghĩa vụ của hộ kinh doanh sao cho phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế, xã hội, cũng như yêu cầu của công cuộc đổi mới mà Đảng và Nhà nước ta đã đề ra, bảo đảm cho các hộ kinh doanh phát huy được vai trò của mình trong cơ chế chủ động, tự chủ sản xuất kinh doanh, bình đẳng trước pháp luật, góp phần quan trọng vào sự phát triển nền kinh tế đất nước, giải quyết tốt các vấn đề xã hội. Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn đề tài “Pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ có tính cấp thiết, tính thời sự, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận án là đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện quy pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay.

Nhiệm vụ nghiên cứu 2 Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên, Luận án có các nhiệm vụ nghiên cứu sau đây: - Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về hộ kinh doanh và pháp luật về hộ kinh doanh như: khái niệm, đặc điểm, bản chất của hộ kinh doanh; địa vị pháp lý, vai trò của hộ kinh doanh trong nền kinh tế; nội dung điều chỉnh pháp luật về hộ kinh doanh. - Phân tích, đánh giá thực trạng quy định pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay. - Nghiên cứu thực trạng thực hiện pháp luật về hộ kinh doanh ở Việt Nam hiện nay.